Etika e mediave shqiptare

Në vitin që lam pas, Bota u njoh me atë që u quajt “Skandali përgjimeve”; “Skandali Rupert Murdok”, ku njëri nga njerëzit më të fuqishëm të medias botërore News of the World, u vu në qendër të akuzave për shkelje flagrante të etikës, korruptimit të shumë punonjësve të policisë, dhe keqpërdorimit të lirisë së shprehjes, për shkak të përgjimeve të paligjshme të përdorura si mjete investigimi. Për shqiptarët ky skandal i Murdok, u risolli për diskutim skandalin mjaft të përfolur Pango.

Do të ishte 4 marsi i vitit 2009-të, atëhere kur një nga televizionet me audiencën më të madhe në vend, nëpërmjet emisionit të tij “Fiks-Fare”, do të trasmetonte një video, që do të çonte në shkarkimin e Ylli Pangos, asëkohe Ministër i Kulturës, Rinisë dhe Sporteve, dhe në krijimin e një debati që dukej se nuk do të kalonte lehtë. Dhe në fakt nuk kaloi lehtë sepse çështja përfundoi në gjykatë, dhe Top-Channel-it iu kerkua nga një vendim i Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Tiranë, ta dëmshpërblente Ylli Pangon me shifrën prej 400mijë eurosh si shkak për dëmin moral e material, të bërë nga kjo media. Sipas Reporterëve pa Kufij (Reporters Without Borders) ky vendim ishte i papranueshëm, cënoi lirinë e shprehjes dhe shkeli seriozisht lirinë e mediave në Shqipëri. Por sipas mendimit tim, duke i qëndruar llogjikës që çoi në mbylljen e gazetes News of the World, që botimin e saj të parë e ka bërë në vitin e largët 1843, vendimi i Gjykatës është i drejtë e madje do thoja i butë.
Emisioni Fiks-Fare, është një format i njëjtë me italianet “Striscia la Notizia”, apo “Le Iene”, që merren me denoncimin e fenomeneve shoqërore, padrejtësive dhe shkeljeve flagrante, por ndryshe nga italianet, Fiks-Fare nuk merret me fenomenet, por përgjithësisht me individët. Sipas meje qëllimi i vetëm i këtij emisioni në Shqipëri është vetëm denigrimi publik i personave që “thirren” në çështje si të pandehur e gjithnjë shpallen fajtor. Mbase kjo gjë bëhet për t’u bërë shantazh, për të përfituar prej tyre, mbase jo, nuk e di. Por di që ndryshe nga emisionet italiane, Fiks-Fare kur trasmeton video-përgjimet, nuk u censuron fytyrën personave që ky emision i përgjon në mënyrë të paligjshme. Pra sic thashë më parë nuk lufton fenomenin (sa për të marrë një shembull, korrupsionin) por individët. Për mua ky është një abuzim shumë i qartë  i lirisë së shprehjes.

Po vitin e kaluar në mbarë Botën bëri bujë lajmi i arrestimit të bankierit më të madh të Botës, Dominik Shtraus-Kan. Kreu i FMN-ës, u akuzua se ishte përpjekur të dhunonte një shërbyese hoteli në New York. Ajo që u publikua në çdo media të Botës, ishte vetëm objektiviteti i ngjarjes, dhe të asaj që do të ndodhte më pas. Askush nuk e mori përsipër ta gjykonte apo ta dënonte Shtraus-Kanin, para gjykatës.

Po kështu ndodhi, për të, edhe në Shqipëri. Mediat tona (hipokrite) nuk u sollën me të ashtu siç sillen gjithmonë. Mbase ngaqë ai ishte i huaj, ose mbase ngaqë ai ishte Dominik Shtraus-Kan. Në Shqipëri është bërë zakon që nga mediat, dikush të shpallet fajtor e dikush tjetër i pafajshëm, para se këtë gjë ta bëjnë gjykatat. Raste për të përmendur kemi në pafundësi, që nga ata që për policinë kur arrestohen janë të dyshuar e për mediat “kriminelë”; “vrasës”; “narkotrafikantë” e kështu me rrallë deri tek politika që për mediat është gjithmonë e korruptuar, por vetëm me fjalë, jo me fakte, jo me vendime gjykate e asnjëherë asaj nuk i njollosen personazhet. Edhe kjo për mua kjo sjellje është komplet një keqpërdorim i lirisë së shprehjes.

Në vitin e kaluar patëm mjaft ngjarje, por ajo që do veçoja mediatikisht, do të ishte vrasja e Muamar Gadafit. Në mjaft vende të Botës videot e vrasjes së tij, nuk u publikuan asnjëherë, ose dhe kur u publikuan u censuruan, për të ruajtur etikën dhe për të mos tronditur publikun. Kështu vepruan dhe mediat tona (hipokrite), që në këto raste bëjnë si media profesionale, dhe këtë video e trasmetuan të gjysmuar e të censuruar. Them shpesh hipokrite sepse mediat tona nuk sillen kështu për ngjarjet apo për çështjet e vendit tonë, përkundrazi. Në rastin e ngjarjes së 21  janarit, u trasmetuan pamjet e vrasjes së një nga protestuesëve, e të nesërmen të gjitha gazetat u hapën me protestues të rrahur e të gjakosur, pamje makabre. Ku përfundoi profesionalizmi i mediave tona?! Për mua, vazhdoj ta them, kjo është një keqpërdorim i lirisë së shprehjes, që për të treguar anën sensacionale, nuk u shkon ndërmend fare për tronditjen dhe pasojat në opinionin publik. E njëjta gjë ndodh gjithmonë, edhe në raste aksidentesh të rëndomta, apo në vrasje të ndryshme, ku kufomat trasmetohen pa pikë problemi.

Me këto raste doja të thoja se në Shqipëri ashtu siç kërkohet me këmbëngulje, të rrespektohet liria e shprehjes, po ashtu me po këtë këmbëngulje ajo keqpërdoret, me shpifjet, me mungesën e profesionalizmit, apo dhe seriozitetit në të trasmetuarit të atyre ngjarjeve apo çështjeve që u interesojnë mediave tona.

 

Advertisements

“Ku ishit ju më 8-dhjetor të 1990-ës?” apo “Ku jemi ne, në këtë 8-dhjetor të sotshëm?”

Si sot, njëzet e një vite më parë, më 8 dhjetor 1990, do të fillonte ajo çka më pas do të hynte në historinë e kombit tonë të vogël, si revolucioni demokratik, lëvizja studentore, apo dhe fundi i komunizmit në Shqipëri. Që atëherë e deri më tani, nga mediat tona kjo datë, ashtu sikurse shumë data të tjera (11, 12 dhjetori; 20 shkurti-2prilli 1991-shit, etj) është kujtuar me nostalgji, me emisione të formateve nga më të ndryshme, e përbashkëta e së cilave (përveç temës së trajtuar) ka qenë gjithmonë, tashmë, pyetja e famshme: “Ku ishit ju më 8 dhjetor të 1990-tës?…” (po e njëjta formë e pyetjes, për datat e tjera në emisionet e tjera). Continue reading ““Ku ishit ju më 8-dhjetor të 1990-ës?” apo “Ku jemi ne, në këtë 8-dhjetor të sotshëm?””

“Shoqëria e Spektaklit”, një analizë e asaj çka mendonte Guy Debord

“Spektakli është një fjalim i pandërprerë… një monolog vetëlavdërimi, që sistemi i tanishëm bën mbi vetëveten.”

Media dhe politika – Natyrë e veçantë reciprociteti. WikiLeaks!

Media dhe politika janë dy pushtete, të cilat kanë funksionet e tyre, qëllimet e tyre, si dhe mënyrat e tyre për t’i arritur ato. Duke qenë se kemi të bëjmë me pushtete dhe që në njëfarë mënyre rrugët që herë-herë i kanë të përbashkëta, lind natyrshëm konflikti për pushtet të vetëm, për centralizim, për një pushtet absolut, ideja e një farë monopoli. Politika është ajo që nuk gjen kurrë paqe, ajo është ozurpuesja e drejtësisë, ekonomisë, ozurpuesja e medias. Censura, kontrolli i informacionit, shantazhi dhe praktika të tjera si këto, e deri tek kërcënimi më i lartë, ai me vdekje, është ajo cfarë ka marrë media nga politika. Para pak vitesh kishim rastin e Anna Politkovskajas dhe të luftës së sajë për një gazetari të lirë, luftës për respektimin e të drejtave të njeriut, e cila nga politika ruse gjeti censurën më të lartë, gjeti vdekjen.

Shtrohen natyrshëm pyetjet: A është media vërtetë e lire? Një pushtet i katërt? A mos vallë ajo tashmë është e kontrolluar? A mos vallë ajo ka qenë që kohë më parë e kontrolluar?

Këtyre pyetjeve, këto ditët e fundit, i është përgjigjur dikush dhe shumë fort madje. Ai quhet Julian Assange, i cili së bashku me ekipin e tij të përbër prej gazetarësh, aktivistësh, disidentësh,shkencëtarësh si dhe hacker-ash po gjunjëzojnë politikën më kryelartë dhe më të fuqishme që ka parë bota, politikën Amerikane. Quhet Wiki-Leaks, nga vetë fjala leaks-rrjedhje, nënkuptohet dalje informacioni. Organizata duket se ka qëlluar në shenjë, ka përdorur informacionin, dhe informacionin më objektiv të mundshëm, atë sekret, atë të diplomacisë, pra atë të politikës. Ka përdorur informacionin si dukuri më të natyrshme, më të kuptueshme për publikun, gjë që nënkupton një dukuri të vështirë për t’u arritur, sepse supozohet të jenë mbledhur një numër i konsiderueshëm të dhënash dhe mbi të gjitha faktesh.

Dy fjalë për WikiLeaks:
Organizata është ndërkobëtare, merret me grumbullimin e të dhënave kryesisht anonime, (pra ruhet informatori) në sajë te një “drop box-i” (hapsirë shpëtimi të dhënash) të mbrojtur nga një sistem i fuqishëm skriptimi (dmth një kodi mbrojtjeje për shkrimin në tërësi, pra “shkrim i fshehtë”, sekret). Organizata mendohet të jetë krijuar në vitin 98’-99’ dhe më pas në vitin 2007 hedhur zyrtarisht si organizatë informuese, ajo proklamon se ua verifikon vërtetsinë informacioneve të grumbulluara dhe më pas i publikon këto informacione në website-in WikiLeaks. Qëllimi është të arrihet trasparenca nga politika, shtetet duhet të garantojnë një etikë, një drejtësi dhe barazi më të pastër e kështu një demokraci më të fortë.

Në fakt, për sa i takon publikimit, WikiLeaks ka publikuar dokumentin, faktin e tij të parë, në dhjetor të 2006-ës, bëhet fjalë për një komplot, kospiracion për të eleminuar figurat e shtetit Somalez, dhe si organizator në të citohej emri i shijikut Hassan Dahir Aweys. Stafi më pas pretendon se për publikim, janë duke u bërë gati edhe mbi 1 milion dokumente të rendesisë së vecantë, pra sekrete. Në mes të vitit 2007 del në pah kontrabanda e armëve në luftën në Afganistan. Po në këte vit, drejtimi i kampit Guanta’namo si dhe njohja e publikut me këtë fakt, është një tjetër meritë e WikiLeaks. Sërisht në vitin 2007, WikiLeaks bën bujë duke publikuar një video të një aksioni ushtarak të ndërmarrë në Bagdad, Irak, ku në të bien pre’ të sulmit dy gazetarë të reuters, si dhe dy fëmijë. Pentagoni do ta komentonte si aksidental këtë pasojë të atij aksioni duke u munduar të shmangë vëmendjen publike nga ky rast. Në korrik 2010 WikiLeaks bën partnere në kauzën e saj, të përditshmet New York Times, The Guardian dhe Der Spiegel, për të rritur impaktin dhe për t’u afruar më shumë me audiencën mbarë-Botërore.

Në orën 22:30 të 28 nëntorit 2010, WikiLeaks, trondit Botën, ajo publikon sasinë më të jashtëzakonshme të dokumentave sekrete për diplomacine perëndimore (kryesisht  diplomacisë Amerikane), që ka parë ndonjë herë njerzimi. Fokusi kryesor është operimi i Shteteve të Bahkuara, i politikës amerikane në tërësi. Në dosjet perfshihen opinione dhe raporte mbi sjelljet publike si dhe jo-publike të kryetarëve të shteteve të Evropës. Në dosje përfshihen raportet SHBA-Botë Lindore dhe pozicioni me aleatët (përfshirë këtu dhe Arabinë Saudite, aleatja kryesore e SHBA-ve dhe njëkohësisht ndër financueset kryesore të Al Qaeda-së).

Ja ku Media nxorri dhëmbët, deri tani po duket qartë, ajo e friksoi, media e shkundi politikën, kjo duket nga reagimet që ndodhën fillë pas këtyre publikimeve: Për Julian Assange në 18 Nëntor 2010 Gjykata e Stokholmit (Suedi) lëshon një urdhër arresti, me akuzën ngacmim dhe mardhënje kundrejt dëshirës ndaj dy femrave. Më 20 Nëntor bëhet e mundur futja e emrit të Assange-it në listën e të kërkuarve ndërkombetarë nga Interpol-i. Më pas është bër e mundur nxjerrja e një urdhër arresti për vendet e BE-së, në kuader të sistemit Shengen, bllokimi i pasaportës së Assange-it. Pas datës 28 Nëntor, autoritetet e larta Austrialiane deklarojnë se Australia do të kërkojë një hetim të aktivitetit të Julian Assange-it, si dhe të WikiLeaks, njëkohësisht ata shprehen se mbështesin deklaratën e Pentagonit që ky akt është tërrorizmi më i ri dhe me i rezikshëm i demokracisë në Botë dhe që Assange është i superkerkuar.

Media dhe politika nuk mund të bashkë-jetojnë, nga një bashkë-jetesë e tyre lind vetëm nënshtrimi dhe tirania, këtë na e ka mësuar historia, Lufta e I dhe Lufta e II Botërore, Lufta e Ftohtë… propaganda, agjitacioni, manipulimi i masave… të gjitha këto ide të një politike për kontrrollin e informacionit, kontrollin e masave… masë që na del e kontrollueshme nga media, që sot më shumë se kurrë verteton që mund të eci edhe vetë, pa u ndikuar nga politika, dhe që… Po! Media mund të jetë e lirë, e lirë në kuptimin e vërtetë të fjalës!

Anna Politkovskaja, syri i mprehte i nje te drejte qe u verbua

Keto jane fjalet e thena me 10 tetor 2006 ne Dresden (Gjermani) nga Vladimir Putin, fjale te cilat i pergjigjeshin pyetjes per gazetaren Anna Politkovskaja, vrare me 7 Tetor te po atij viti (2006) (pikerisht ne datlindjen e Presidentit Putin).

“ Ky person, kishte nje qendrim kritik ndaj Autoriteteve Ruse, por eshte e drejte qe ju ta dini… ajo nuk kishte, aspak, asnje ndikim ne politiken Ruse, ishte e njohur vetem ne ambejntet e Organizatave te Gazetareve, e ne ato te te Drejtave te Njeriut, dhe jashte vendit, por perseris… ndikimi i saj ne jeten politike te vendit tone ishte minimal… “ 

Anna Politkovskaja, u lind me 30 Gusht 1958 ne New York (Shtetet e Baskuara). Ajo ishte bije e dy prinderve diplomat, ruso-ukrainas qe punonin per diplomacine Ruse ne Amerike. Femijerine dhe po ashtu gjith jeten e kaloi ne Moske e Rusi. Pas mbarimit te studimeve per gazetari, jeta e saj mori nje rrjedhe ndryshe, per t’u bere me pas, personazhi me i perfolur per Rusine postkomuniste, shtet i cili proklamon demokracine.

Demokracia varet nga liria e fjales, mendimit dhe e shtypit. Por cdo jave nje gazetar vritet, vrasja eshte censura e fundit, dhe me mbytese per median. Sipas Institutit Nderkombetar te Medias (I.P.I-International Press Institute) mesatarisht, ne Bote, mbi 76 gazetare humbin jeten cdo vit per shkak te profesionit, nje nder to ishte dhe Anna Politkovskaja…

Ne te vertete, krejt ndryshe nga sa thoshte Putin, Anna kishte nje ndikim te madh ne opinionin publik po ashtu dhe ne ate politik, ajo tregoi, nepermjet publikimeve dhe shkrimeve, per Cecenine, masakren ne Beslan, dhe doli nga plani i zakonshem i te treguarit te gjerave, kjo gje e beri ceshtjen e Cecenise nje problem nderkombetar. Me eksperiencen ne Ceceni, ajo perdor nje shprehje per ta pershkruar me mire gjendjen: “Kur erdha ne Ceceni, mu duk sikur po hyja ne nje depo ne te cilen s’duhej hyre.” Shprehje qe Roberto Saviano (gazetari i njohur italian) e klasifikon si klasiken e saj, ajo hyn aty ku nuk duhet hyre.

Ajo sulmon te gjithe politiken Ruse, gjithe botkuptimin e pushtetit me ane te botimit te librit : “Rusia e Putinit”. Helmohet, kercenohet dhe diskretitohet nga politika, deri diku dhe nga shoqeria qe refuzon ta besoi. Ne nje shkrim te sajen Anna thote:

“Jam nje gazetare, jo  nje prokurore, jo nje gjykatese. Kufizohem vetem ne dhenjen e informacioneve dhe fakteve si jane e ashtu sic qendrojne, duket gjeja me e lehte, ne te vertete eshte ajo me e veshtira, dhe e nje cmimi shum te larte… Cfare cmimi?! Cmimi i asajt qe ti sben me nje pune por lufton nje lufte, lufton, ndihesh ne lufte, dhe un 47 vjece jam e lodhur, jo e friksuar, jo e dekurajuar, e lodhur… E lodhur duke lexuar cdo dite ne gazeta qe jam nje e cmendur: Politkovskaja Skicofrenja, Politkovskaja e Cmendura… Jam e lodhur ti them dhe ti shpjegoj femijve te mij qe kush thote te vertetn eshte nje i cmendur dhe kush thote genjeshtra ben karrjere, e lodhur duke marre nga 10 a 15 kercenime ne jave, qe dalin ne kompjuterin tim e ne disa raste  dhe ne telefon, e lodhur duke u ndjere nje kriminele… Cdo 6 dite, kur del nje artikull i imi thirrem ne prokurori, mes hajdutesh e rrugecerish, ka qe rrin aty per vjedhje, per zenje a per perdhunim… Une?! Per gazetari… I njoh koridoret, sallat e pritjeve, zyrat, hy… Ulem, dhe pyetja e pare eshte perher e njejta… Perse keni shkruar gjera fallco? Kush ju a ka dhene keto informacione?… Jam e lodhur duke menduar se informacioni i lire ketu nuk ekziston, 90 perqind e gazetarve ne Rusi jane nje “teser partie”, kur ke nje teser partie nuk je nje gazetar por nje zedhenes… Funksionon keshtu, Shtypi ndahet ne : Kush eshte me Rusine… dhe kush nuk eshte me Rusine. Nqs je me Rusine per 5 ose 6 vjet te bejne deputet, dhe nqs nuk je me Rusine nuk duhet te besh gazetarin.”

Ajo e thoshte hapur, stili i saj ishte i qarte: Nuk firmos kurre me pseudonime, nuk fsheh kurre emrin tim, vendos ftyren time dhe me te perballem me reagimin. Shkrimeve te gjeneraleve, e ushtarakeve Rus te cilet e sulmonin se shpifte dhe trillonte, ajo nje dite u pergjigjet:

“Me thoni se jam nje armike, per kete me kercenoni madje dhe ne faqet e nje gazete. Pergjigjem… Pergjigjem qe jam nje armike, eshte e vertete… armike e nje ushtrie kriminelesh, te lidhur e shtrenguar tek jeta e piste e Moskes, armike e atij qe vjedh, plackit e qe vret. Nese ju jeni me te vertet krenar per ate cka beni, nese jeni te bindur qe jeni ne te drejte, ateher shume mire, hiqeni kete fshehtesi, mjaft me anonimatin, me shihni ne sy dhe me thoni qe e kam gabim.”

Shume mbresa te le pergjigjia qe i behet nga ish-bashkeshorti i Annes, pyetjes per vdekjen e saj, qe eshte:

“Te pakten fjalet e saj jane gjalle… me mire keshtu”

Me mire keshtu? Anna u vra, u qellua per vdekje! Me mire keshtu? Dhe ai shton:

“Me mire keshtu… sps dite me pare kishin provuar ta rrembenin, ta narkotizonin, dhe ta injoronin me foto aspak te hishme per ti prishur inmazhin dhe opinjonin publik, nje orgji, per te publikuar ne revistat e gosipit me te lexuarat ne Rusi. “Gazetarja qe kenaqet me 3 Ushtare”… Anna ishte e terrorizuar nga kjo gje, po sikur ta benin, po sikur te ndryshojne ndonje fjale timen dhe te me nxjerrin si dicka krejt te kunderten e asajt cka jam? Kur e vrasin, te pakten ai ideal per cka te cilen ajo kishte luftuar, legjimiteti i fjaleve te saje ishte shpetuar”.

Per te shkruar per Annen ndoshta nuk mund te mjaftoje nje jete. Annes, jeten ja moren, nje jete qe Anna e sakrifikoi per lirine, te drejten, e duke u vrare ne shtepine e saj, ne castet e saja me te lumtura, kur ajo sapo ishte bere gjyshe. Per Annen perfundoi gjithcka me 7 Tetor 2006, po per popullin rus? Po per ne? A ka perfunduar jeta jone, liria jone? A do te kete nje Anna tjeter?