Politikanët janë imun nga hapja e dosjeve!

dosjet

Google//Pamje ilustruese.

Edhe pse jo të gjithë e dinë, prej rreth 1 viti punon Autoriteti i Informimit mbi Dosjet e ish-Sigurimit të Shtetit (AIDSSH). Ky “Autoritet” është formuar sipas ligjit 24/2015-të, dhe është ngarkuar të drejtojë një proces tejet delikat për shoqërinë shqiptare, proces që në vende si Gjermania dhe Rumania ka nisur prej më shumë se 17 vitesh. (Gjermani që prej vitit 1990; Rumani që prej vitit 1999).

Në Autoritet – përmes një formulari – gjithëkush mund të kërkojë qasje me informacionet e dosjeve, por jo për gjithkënd… për politikanët, kurrësesi!

Hapja e mbi 200 mijë dosjeve të Sigurimit të Shtetit në Shqipëri ndodh me rreth 22 vite vonesë, që nga komisionet famëkeqe të nisura nga politika në vitet 95-97, që mbajnë emrat e kryetarëve të tyre Hajri Mezini e Nazif Bezhani. Procesi është penguar gjithmonë nga vullneti i cekët i politikës dhe problemet e shumta që shoqëruan vendin në fazën e gjatë të tranzicionit. Gjithmonë “dosjet” janë përdorur politikisht për të shantazhuar kundërshtarët dhe për të trazuar debate në Parlament. Edhe aktualisht, në ditët e sotme, procesi në fjalë mbart me vete mjaft paragjykime.

Autoriteti i Dosjeve përballet me presionin dhe perceptimin e përgjithshëm se dosjet e rëndësishme, ato që flasin për disa nga zyrtarët dhe politikanët aktual, nuk do të hapen kurrë, ose akoma më keq, nuk gjenden më. Pikërisht fakti se e kaluara e raportuar sipas dosjeve të Sigurimit të Shtetit, mund të përmbajë krime apo implikime të shumë prej personazheve politike, e ka bërë çështjen në fjalë një debat të pashtershëm dhe që duket se nuk do të mbarojë kurrë.

Prej kohësh në Parlament, qytetarët shqiptarë kanë dëgjuar teksa deputetë të ndryshëm t’i drejtohen njëri-tjetrit me nofka të Sigurimit të Shtetit. Retorika e përdorur ka përmbajtur shpesh kodet e ish-operativëve apo bashkëpunëtorëve. Por duket se kjo gjuhë e politikanëve “me nofka” do të dojë edhe më shumë kohë të zbardhet konkretisht, pasi ligji aktual “i dosjeve” nuk e mundëson një “hapje” të gjerë edhe për zyrtarët.

Pse dhe si, u diskutua gjatë në dy (21-22 shtator) ditët e “workshop”-it me temë “Raportimi mbi dosjet e Sigurimit”, që organizoi Instituti për Demokraci, Media dhe Kulturë (IDMC). Me bashkëpunimet e fondacionit Konard Adenauer, OSBE-së dhe Autoritetit u zhvillua, me gjasa, ballafaqimi i parë konkret mbi punën e bërë deri më sot dhe ligjin jo-dhe aq të plotë.

Viti i parë i aktivitetit të Autoritetit, përkoi me një vit elektoral. U votua për legjislaturën e IX-të të Republikës së Shqipërisë. Pak ditë përpara zgjedhjeve, që u mbajtën në qershor, Kryetarja e Autoritetit Gentiana Sula së bashku me Kryetarin e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve Denar Biba bënë thirrje që partitë politike të kryenin procesin e verifikimit të pastërtisë së kandidaturave. Por fakti që asnjë ligj, nuk i detyronte ato të përfshiheshin – sikurse dekriminalizimi – në këtë proces, bëri që në fund, prej 18 partive që u futën në zgjedhje, vetëm 2 prej tyre të aplikonin.

Në Parlamentin e ri, emërimi si Kryetar i Ministrit të fundit të Brendshëm të kohës së komunizmit, trazoi shumë debate. Në media u rishfaq një shkresë ku emri i tij figuronte në një udhëzim ndaj “Degëve të brendshme” në datën e vrasjes së 4 protestuesve në Shkodër (2 prill 1991). Kjo gjë riktheu edhe njëherë vëmendjen te çështja e pastërtisë së figurave kryesore të politikës së vendit.shkresa

Por gjithçka vazhdon “normalisht” pa probleme…

Ndërkohë, sipas një ankete (viti 2015) të Institutit të Kërkimeve dhe Alternativave Zhvillimi në bashkëpunim me OSBE-në, 73 përqind e shqiptarëve besojnë se shumë politikanë aktualë kanë patur pozicione të rëndësishme gjatë regjimit të mëparshëm. 80 përqind mbështesin hartimin dhe zbatimin e një ligji lustracioni për t’i shkarkuar ata.

Pra perceptimi i opinionit të përgjithshëm të qytetarëve mbetet ai i fillimeve të “Demokracisë”. Autoriteti thotë se i janë nënshtruar procesit të “pastërtisë së figurës” rreth 600 zyrtarë, por pritshmëritë e qytetarëve s’duket se janë përmbushur.

Gjermania – sipas Dagmar Hovestädt zëdhënëse e autoritetit për deklasifikimin e dosjeve të STASI-t – pas bashkimit, zgjodhi një qasje disi të lirë. Përgjithësisht u zgjodh që personat publik të viheshin përballë një dialogu të hapur shoqëror dhe atyre të mos u pengohej kandidimi në poste të ndryshme.

Nga ana tjetër, Rumania – sipas Dr. Germina Nagat, Drejtuese e Departamentit të Hetimit në Këshillin Kombëtar për Studimin e Arkivave të Securitate-s – e ka ndryshuar disa herë qasjen e saj – si shoqërore, ashtu edhe ligjore – për të ardhur te ndëshkimet me vendime gjyqësore për të mos lejuar përjetësisht kandidimin në postet publike për personat që vërtetohet se kanë kryer krime apo kanë bashkëpunuar me strukturat e mbikëqyrjes në të kaluarën komuniste.

Shqipëria nga ana e saj, nuk qartësohet se çfarë qasje ka në këtë drejtim, pasi në mënyrë të pa-shpjegueshme politikanët kanë marrë “imunitet”. Neni 29 i ligjit 45/2015, përmend “kërkesat për informim në lidhje me zyrtarët përpara emërimit ose ngritjes në detyrë” por këtë gjë e bën duke ua lejuar vetëm “institucioneve kushtetuese”, jo individëve, studiuesve apo mediave dhe organizatave jo-qeveritare. Pra thënë ndryshe, askush nuk mund të kërkojë informacione rreth një zyrtari aktual, të tipit Kryetari i Parlamentit. Kësaj i shtohet edhe fakti se në pikën 4 të këtij neni, thuhet se Autoriteti nuk administron asnjë kërkesë në lidhje me zyrtarët që kanë “çertifikatë të pastërtisë së figurës” të përftuara nga Komisionet Mezini e Bezhani.

“Çertifikatat” që politika i mundësoi vetes në mesin e viteve ’90, me ligjin në fjalë bëhen aspak të diskutuheshme, përkundrazi…

Prandaj temë kryesore e diskutimeve në këtë vit të parë të “hapjes së dosjeve” kanë qenë kryesisht reabilitimi i figurave të intelektualëve të persekutuar e aspak faktimi dhe dënimi i krimeve të komunizmit. Mungon ai debat që pritej, shoqëria duket e përgjumur, ndërsa Autoriteti – gjatë workshopit – theksoi shpesh se në zyrat e saj gazetarët vijnë shumë pak. Përballë kësaj situate, nevojitet një punë e zellshme e mediave dhe qytetarëve që ta mbajnë të ndezur debatin rreth së kaluarës dhe me zbardhjen e sa më shumë ngjarjeve të diktojnë një ndryshim ligjor në të ardhmen, ndryshim që do të mund ta lejojë edhe “vettingun” e politikanëve.

Në përmbyllje të “workshop”-it, Dr. Jonila Godole – Drejtoreshë Ekzekutive e IDMC-ës – i kërkoi Autoritetit disponibilitet maksimal për t’i dhënë gazetarëve gjithë asistencën e nevojshme në mënyrë që raportimet mbi dosjen të jenë sa më të shumta në të ardhmen.


Përmbledhje e diskutuar gjatë “Workshop”-it “Raportim mbi Sigurimin” organizuar nga IDMC-Instiuti për Demokraci, Media dhe Kulturë; AIDSSH – Autoriteti për Informim mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit; OSCE Presence in Albania; Konrad-Adenauer-Stiftung Albanien​ dhe ekspertët ndërkombëtar nga BStU Stasi-Unterlagen-Archiv (Gjermani) dhe National Council for the Study of the Securitate Archive (Rumani).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s