Dhunë në stadiume kishte edhe në kohën e Enverit dhe policia s’i bënte dot derman…

Java e parë e kampionatit të 80-të të futbollit shqiptar qëlloi me një ngjarje të shëmtuar. Sfida hapëse e këtij sezoni, Skënderbeu-Partizani, u nxi nga dhuna që zuri mes tifozerive. Mungesa e policisë u përmend në media si arsyeja e përshkallëzimit të dhunës. Në fakt ndryshimet ligjore të vitit 2017 bënë që për herë të parë policët e rendit të mos ishin më prezent në tribuna, por njëjtë sikurse në botën perëndimore, organizimi dhe mbarëvajtja e ndeshjeve të futbollit t’u lihej në dorë kujdestarëve (stewards) dhe shërbimeve private të sigurisë fizike.

Çdo gjë shkoi mirë në përballjen e Superkupës, Skënderbeu-Laçi…

Por ngjarja e parë e dhunës, që ndodhi në kampionat, bëri që Federata Shqiptare Futbollit ta cilësojë si “amendim të parakohshëm ligjor” ndryshimin e ligjit për “Sportin” dhe njëkohësisht si “lëkundje e sigurisë publike në stadiume”. Fillë pas deklaratës së parë për shtyp, FSHF lëshoi një tjetër komunikatë ku i bënte thirrje Policisë së Shtetit që të “jetë prezente në të gjitha impiantet sportive”. Federata “përdori” ngjarjen e parë të dhunës, për të argumentuar se policia “është më se e domosdoshme për garantimin e sigurisë publike“.

Me komunikatat e bëra për shtyp, Federata nuk bëri gjë tjetër veçse tregoi dhe njëherë se vazhdon të refuzojë së pranuari si problematikë dhunën në sportin shqiptar. Adresimi i kësaj problematike drejt klubeve, institucioneve të kulturës dhe të rendit – si dhe heshtja në sintoni nga ana e këtyre të fundit – është një tjetër tregues i kësaj gjendjeje.

Por duhet thënë se kjo gjendje ka më tepër se 40 vite që vazhdon të jetë kështu.

Po! Eshtë e vërtetë. Dhuna ishte e pranishme në stadiume – dhe jashtë saj – edhe në kohën e komunizmit, pavarësisht se nostalgjia ka deformuar kujtesën në të atillë mënyrë saqë pak-kush të mund ta thotë këtë gjë.

Edhe asokohe sistemi i kaluar – që kishte një sistem policor prej diktature – nuk e pranonte thelbin e problematikës ndërsa e konsideronte dhunën si “shfaqje të huaj”. Regjimi i Hoxhës nuk e pranoi kurrë dhunën në sport si një problem që vinte si fillim prej kulturës dhe nivelit të ulët sportiv – Partia e luftonte profesionalizmin në sport, për qëllime ideologjie, synohej masivizimi dhe jo zhvillimi si profesionist dhe elitar – dhe më pas si pasojë e organizimeve pa meritokraci në gara.

Vitet 1977-1979 përmbajnë disa nga ngjarjet më të shëmtuara të sportit shqiptar, gjë që faktohet nga dokumente zyrtare të shtetit. Në këtë periudhë u përjashtuan me afate të ndryshme – deri përgjithmonë – 30 sportistë, 10 trajnerë dhe 19 gjyqtarë. Pas ngjarjesh të përsëritura të dhunës – kryesisht në futboll – institucionet kryesore urdhëruan mbajtjen e një raporti mbi të ashtuquajturën “shfaqje të huaja në fushën e sportit”. Gjuha e përdorur në këtë raport identifikon si “tifozllik të sëmurë” dhe “vandalizëm” pjesën më të madhe të akteve, ndërsa presionin më të madh për “gjendjen” e “vuajtën” Komiteti i Kulturës Fizike në Sported he Ministria e Arsimit dhe Kulturës.

Për ta kuptuar më mirë se cilat ishin ngjarjet, ja disa prej tyre:

ngjarje te tjera“Në vitin 1977 në stadiumin e qytetit të Shkodrës, gjatë ceremonisë së mbylljes së kampionatit, tifozë të sëmurë hodhën gurë dhe ofenduan ekipin e “Dinamos”, që fitoi titullin kampion”.

123.jpg“Pas ndeshjes në fushë dhe në autobus, tifozët e rrethit të Vlorës ofenduan dhe goditën me gurë ekipin e futbollit të “Partizanit”. Po në rrethin e Vlorës, menjëherë pas ndeshjes me “17 Nëntorin”, tifozët qëlluan autobusin me gurë duke i thyer xhamat. Në qytetin e Fierit, pas përfundimit të ndeshjes, me “Butrintin” e Sarandës, tifozët e Fierit qëlluan me gurë autobusin, i thyen xhamat dhe plagosën një sportist”

Veprime të kësaj natyre kanë vazhduar edhe në vitin 1978.

“Në qytetin Stalin tifozët qëlluan me gurë dhe plagosën gjyqtarin e ndeshjes.”

Veprime të tilla vazhduan edhe vitin 1979.

“Gjatë lojës, si dhe pas saj, tifozët e Selenicës goditën me gurë dhe llastiqe ekipin dhe autobusin e Bilishtit. Pas ndeshjes midis ekipeve “Dajti” dhe Ylli i Kuq” i Pogradecit, një lojtar i “Dajtit” goditi gjyqtarin anësor.”

17-nentori.jpg“Më 28 shkurt 1979 (ndeshja Besa- 17-Nëntori) tifozët e rrethit të Tiranës dhe të Durrësit, kryen veprime antisocialiste të vagabondazhit ndërmjet tyre e me udhëtarët dhe dëmtuan rëndë trenat e ndërtesën e stacionit të Kasharit.”

Duke risjellë në vëmendje periudhën 1977-79 mundet të kuptojmë se nuk është prezenca e autoriteve të sigurisë, apo “vigjilenca” ajo që mund ta zhdukë dhunën në sporte – sepse kur vjen puna për këtë pjesë, zor se ia merr kush sistemit komunist – por qasja e hapur, e qartë dhe me një politikë me vizion, e cila mund të diktojë/zhvillojë kulturë sportive te futbollistët dhe tifozët dhe po kështu meritokraci në rezultatet e ndeshjeve.

Prandaj, FSHF bën gabim që kërkon të rikthejë policinë në tribuna, pasi në të tillë mënyrë thjesht sa i largohet përgjegjësive dhe nuk e pranuan thelbin e problematikës – mungon vullneti dhe politika e duhur. Po kështu të gjitha institucionet e tjera, bëjnë jashtë mase gabim, që e neglizhojnë këtë çështje dhe lejojnë që fenomeni i shfrenuar i “huliganizmit” të promovohet rëndomtë si mënyra më e mirë për të mbështetur skuadrat e futbollit.


Më poshtë “Raporti” – Sekret – i mbajtur për Këshillin e Ministrave mbi “Disa shfaqje të huaja në sport dhe masat që po merren për evitimin e tyre”. Pjesë e Dosjes nr. 598 – 1979.

 


Informacionet arkivore janë nxjerrë në sajë të bashkëpunimit me Institutin për Demokraci Media dhe Kulturë (IDMC).

Advertisements

Përshkrim i shkurtër i pasqyrimit mediatik të zhvillimeve ndërkombëtare

PANORAMA SUPLEMENTET.jpgPo të marrim në konsideratë, nga njëra anë atë çka ka ndodhur këtë periudhë – gjashtëmujori i parë i vitit 2015-të – në përgjithësi në rajon e më gjerë, me atë çka është raportuar nga mediat, përfundimi është i parashikueshëm, që në mediat shqiptare të gjitha zhvillimet e ndodhura në Evropë do jenë trajtuar – ashtu sikurse janë trajtuar gjithmonë zhvillimet jashtë kufijve – si zhvillime “të tjetrit” dhe jo zhvillime që prek edhe publikun shqiptar. Continue reading “Përshkrim i shkurtër i pasqyrimit mediatik të zhvillimeve ndërkombëtare”

“Agenda-Setting” dhe agjenda politike

agendasetting.jpgNë demokracitë e përfaqësuara – sikurse në Shqipëri – qytetarëve u kërkohet të shprehin opinionet, apo qëndrimet e tyre politike me anë të votës. Përmes votës ata zgjedhin një përfaqësi – deputetësh – e cila më parë u është zotuar se do t’u mbrojë interesat. Në të tillë mënyrë qytetarët vendosin jo vetëm për fatet e tyre, por edhe për të ardhmen e vendit. Kjo gjë ndodh një herë në katër vjet, ose sa herë që përfaqësuesit e qytetarëve nuk arrijnë të gjejnë dakordësinë, sikurse edhe në raste të tjera kur çështja është e të një rëndësie të veçantë dhe është e nevojshme një shumicë më e provuar sesa vetëm me përfaqësi – referendumet. Continue reading ““Agenda-Setting” dhe agjenda politike”

Premisat “mediatike” mbi të cilat zgjidhen “përfaqësuesit e popullit”

zgjedhjet
Foto e marrë nga Gazeta Shqip.

Qytetarët shqiptarë – ashtu sikurse qytetarët e vendeve të tjera demokratike – i zgjedhin përfaqësuesit e tyre në saj të një opinioni apo qëndrimi të tyrin politik dhe në saj të një ideje mbi përmbushjen e pritshmërive të tyre. Por – edhe përpara, edhe pasi kanë zgjedhur – ata nuk kanë kontakte të shpeshta me përfaqësuesit e tyre. Shumëkush nuk ka kohë t’i ndjekë të gjitha seancat plenare në Parlament. Po kështu jo gjithkush ka mundësi të takojë një deputet. Ndaj në mënyrë, që t’i formojnë apo t’i plotësojnë opinionet dhe qëndrimet e tyre politike, qytetarët krijojnë një kontakt – relativisht – të caktuar përmes mediave. Nga ana tjetër politikanë të ndryshëm kanë në stafin e tyre këshilltarë për marrëdhëniet me publikun, të cilët Continue reading “Premisat “mediatike” mbi të cilat zgjidhen “përfaqësuesit e popullit””

Ndikimi përmes “agenda-setting”

unclesam.jpgDrejtimi i vëmendjes publike mbi pak apo aspak tema dhe ngjarje, është një veti e medias, e cila njihet prej kohësh prej studiuesve të komunikimit si “agenda-setting”. Studiues si Stephan Russ-Mohl[1] e përshkruajnë si funksion të gazetarisë vendosjen e rendit të ditës. Russ-Mohl thotë se vëmendja publike për median është mall dhe për të luftohet shumë prapa perdeve. Ai e përshkruan “agenda-setting”-un me një shembull të thjeshtë “Në qoftë se është në rend të ditës sëmundja e gripit të shpendëve, në fund të fundit do të duhet të japë deklaratë për këtë gjë edhe Kryeministri – që për këtë arsye nuk do të flasë mbi reformën në pensione apo mbi taksat e pranimit në universitet”[2].

E formuluar nga Max McCombs dhe Donald Shaw (1972), teoria Continue reading “Ndikimi përmes “agenda-setting””

Ajo çka përbën lajm për audiencën, jo domosdoshmërish përbën lajm edhe për median

SPONSORIZIM I AMBASADES NE FUSHATEN KUNDER AZILKERKUESVE
Fushata e Ambasadës Gjermane në Gazetën Shqiptare, për të sensibilizuar në uljen e azilkërkuesve. Qershor – 2015.

Nga sa është shtjelluar gjerësisht edhe në postimet e tjera – shih në kategorinë studime – sipas teorisë “agenda-setting” mediat kanë aftësinë për t’i diktuar perceptimin e realitetit audiencës. Është pikërisht në saj të kësaj aftësie që disa kanale mediatike – sikurse shtypi i shkruar – përqendrojnë edhe fokuset e tyre. Në këtë drejtim, në vendin tonë, shtypi i shkruar është i fokusuar më tepër në aktualitetin politik. Pse? Sepse sikurse e kemi shpjeguar edhe në postime të tjera agjenda politike e diktuar nga mediat ishte premisë për të zgjedhur përfaqësuesit – deputetët. Më poshtë, duke analizuar, do të shtjellojmë se politika paraqitet edhe si një nga grupet e interesit të vetë shtypit të shkruar, pasi interesat e aksionerëve të saj lidhen ngushtë me politikën.

Continue reading “Ajo çka përbën lajm për audiencën, jo domosdoshmërish përbën lajm edhe për median”

Opinion për “Opinion.al”

Opinion-alI dashur Z. Fevziu,
marr shkas për të shkruar këto rreshta sepse jeni ndër gazetarët më të përgatitur në tregun mediatik. Bëni pjesë ndër ata gazetarë, të cilët personalisht, kur diskutoj mes miqve të mi, vlerësoj dhe kritikoj më së shumti, kjo sepse pritshmëritë prej jush janë gjithmonë të mëdha.

Pse po ju shkruaj?

Sepse së fundmi hasa në website-in tuaj Zyrtar: “Opinion.al” Continue reading “Opinion për “Opinion.al””

“Avioni i Divjakës”, intervistë me gazetarin Artan Hoxha. Çfarë ka ndodhur pas dy muajsh, por edhe kronologjia e ngjarjes.

 Artan Hoxha         Kur kanë kaluar 1 muaj nga ngjarja e Divjakës, tashmë policia ka të arrestuar 4 persona. Pilotit Giorgio Riformato (58 vjeç) dhe trafikantit Saimir Bajrami (36 vjeç), i janë shtuar edhe dy paketuesit Aurel Pupe (24 vjeç) dhe Kleviol Ahmetaj (30 vjeç), ndërkohë Policia ka shpallur në kërkim edhe 3 persona të tjerë, mes të cilëve edhe 1 efektiv policie nga Delvina. Pra kemi të paktën 7 persona të përfshirë. Nga eksperienca juaj si gazetar, z.Hoxha, a është ky hetimi i parë “me themel” i një grupi real të narkotrafikut ndërkombëtar në Shqipëri, dhe sipas jush a ka në vendin tonë rrjete të vërteta të trafikut, apo akoma më shumë kartele të drogës, sikurse është shprehur për më shumë se një muaj opozita? Continue reading ““Avioni i Divjakës”, intervistë me gazetarin Artan Hoxha. Çfarë ka ndodhur pas dy muajsh, por edhe kronologjia e ngjarjes.”

Mendime mbi librin “Përplasja e Qytetërimeve” (të Samuel Huntigton)

“Eshtë viti 1993. Shkëputja e Sllovenisë ka sjellë fillimin e fundit të Jugosllavisë. Kroacia ka shpallur pavarësinë duke i dhënë shkak serbëve për luftë, luftë që ka më se një vit që vazhdon edhe në Bosnje. Në fillim të vitit Çekosllovakia është ndarë, ndërsa Gjeorgjia është mbytur nga konfliktet. Në fillim ishte problemi me Abkazinë, ndërsa tani krijimi i jo një por 2 Osetitive, pas asaj të Veriut, tashmë dhe Osetisë së Jugut, të gjitha këto nën petkun e një Rusie, edhe pse të dobët pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, ende të fortë për të ushqyer rrymat separatiste në Kaukaz. Luftërat civile kanë kapluar Afganistanin, po luftime të tilla ka në Ruandë, Sudan, Nigeri, Algjeri e Sierra Leone. Lufta e Gjirit ka përfunduar, por Continue reading “Mendime mbi librin “Përplasja e Qytetërimeve” (të Samuel Huntigton)”

Analizë: Retorika e diskursit të Jim Garrison në gjyqin për vrasjen e Presidentit Kennedy

Jim GarrisonProkurori Jim Garrison (Xhim Garison) në muajin janar të vitit 1969-të (rreth 6 vite pas atentatit),arriti të ngrinte të vetmen çështje gjyqësore të mbajtur deri më sot për vrasjen e Presidentit John F. Kennedy (Xhon F. Kenedit) madje duke akuzuar dhe persona konkret, biznesmenin Clay Shaw (Klej Sho’) për komplot ndaj Kreut të Shteteve të Bashkuara. Deri më atëherë pas një Komisioni Hetimor (i ashtuquajturi Warren Commision, që zhvilloi hetimet në periudhën nëntor ’63 – shtator ’64) të ngritur nga Presidenti Continue reading “Analizë: Retorika e diskursit të Jim Garrison në gjyqin për vrasjen e Presidentit Kennedy”

Sportit shqiptar i mungon ndihma e mediave

Sporti dhe specifikisht futbolli shqiptar, për mendimin tim, gjatë kësaj periudhe të tranzicionit ka patur jo vetëm krizë në investime por dhe krizë nga vëmendja publike. Arsyeja e krizës së vëmendjes publike, për mua, nuk lidhet vetëm me mungesën e investimeve, por edhe si pasojë e “indiferencës” mediatike, herë me dashje dhe herë pa-dashje, të mediave tona.

Vëmendja mediatike, që dikton dhe vëmendjen e publikut, shihet fare mirë nga koha që i kushtojnë mediat shqiptare sportit në një edicion lajmesh. Zakonisht kronikat sportive në to përdoren për të mbyllur edicionin dhe në të shumtën e rasteve është vetëm një kronikë, që pothuajse gjithmonë nuk është për sportin shqiptar.

Në qoftë se përqendrohemi tek futbolli, për të, “të kualifikuara” nga publiku, janë vetëm 3 emisione (edhe pse duhet thënë që përgjithësisht në mediat tona nuk ka fare emisione sportive). Pa reklamuar dhe pa i hequr meritën askujt, emisioni më i ndjekur është “Procesi Sportiv” i Edi Manushit e Marina Vjollcës, më pas vjen “Skaner Kampionat” i Gerti Çarçanit dhe “Rubrika Sportive” e Enkeleida Zekos. Nga të tre, (që janë posaçërisht për futbollin) vetëm “Rubrika Sportive” i kushtohet tërësisht kampionatit shqiptar.

Kështu përball një gjendje të tillë, kaq të diferencuar e të mangët, për një të interesuar drejt lajmeve sportive, është shumë e vështirë të qenit në dijeni për futbollin apo sportin tonë në tërësi. Fatkeqësisht sportin tonë mund ta gjejmë lehtë vetëm në gazeta (dhe pak në internet), gjë që në Botën perëndimore ka kohë që nuk ndodh, pasi ka gjithmonë e më shumë TV dhe web-site që i dedikohen plotësisht atij. Përveç kësaj, mediat tona edhe “e vrasin” sportin tonë. Ato i shkaktojnë mjaft dëme imazhit të sportit kombëtar duke e pasqyruar atë vetëm në “ditët e këqija” të tij. Mjaftojmë të përmendim që transmetohen nga të gjitha TV pa përjashtim rastet skandaloze në fushë, ofendimet e tifozëve, grindjet apo dhe kërcënimet e pushtetarëve ndaj sportistëve. Mediat bëhen “sulmuese” edhe atëherë kur duhet “t’i mbrojnë” figurat e sportit dhe sportin në përgjithësi. (Rastet e përfolura për doping të Fetije Kasajt, Shqiponja Brahjës apo dhe së fundmi Erkand Qerimajt, e kanë tronditur peshëngritjen tonë). Askush nuk i mbron sportistët tanë. Po të mbledhim dhe zbresim mbulimet “për mirë” dhe mbulimet “për keq” del që, në TV, publiku për sportin tonë “sheh” më shumë gjendjen e keqe të tij. Normalisht kjo ndikon edhe në formimin e një opinioni rreth sportit që përgjithësisht është negativ.

Mediat sot janë mjet efikas për promovim. Sporti, të ardhurat kryesore i ka nga të drejtat televizive, ndërsa specifikisht futbollistët, nga reklamat dhe shitja e imazhit të tyre. (Mjaftojmë të përmendim David Beckhamin që ende është imazh reklamash për shumë industri prestigjioze). Që diçka të shitet gjithçka nis nga informacioni. Kështu ka nisur edhe David Beckham me të përditshmet britanike që hapeshin gjithmonë me të, qoftë për mirë qoftë për keq. Kështu edhe Cristiano Ronaldo, të cilit jeta i është bërë si personazh reality-show, si personazh  Big-Brotheri. Pavarësisht cënimeve etike apo sulmeve mediatike, David Beckham i pari dhe Cristiano Ronaldo i dyti sjellin të ardhura që i kalojnë 35 milion eurot në vit dhe bashkë me to edhe vëmendjen publike.

Tani kthehemi tek futbolli ynë, nëse duam ta bëjmë të shitet, na duhet informacioni. Për të thënë më saktë, nëse duam “të shesim” kampionatin, sportin tonë, kërkohet të nxirren personazhe të cilat bashkë me imazhin e tyre të bëjnë të konsumohet edhe informacioni. Kjo gjë mungon, sot kemi vetëm dy “personazhe që konsumohen” të sportit shqiptar. I pari është Lorik Cana (që luan me Lazion) i dyti është Erkand Qerimaj (që është kampion në peshngritje).

Mediat çalojnë për të pikasur personazhe të tjera që mund të jenë “komercial” për sportin tonë. Në shumë raste atyre u kanë ikur nga dora mjaft të tillë, p.sh: Jahmir Hyka, i cili ishte një talent që mediat mund ta përdornin për të promovuar “rilindjen” e futbollit në Shqipëri. Së fundmi pak ditë më parë edhe Elvis Kabashi apo Suad Sahiti të cilët u tha se u transferuan tek Juventusi e tek PSG. Stivi Frashëri, Armando Vajushi apo dhe Bekim Balaj janë disa emra të tjerë të “vegjël” që mediat shqiptare nuk i promovojnë. Vlen për t’u marrë shembull Kosova, që Xherdan Shaqirin 20-vjeçar e ka ndjekur nga pas dhe e ka vlerësuar që në fillimet e tij. Sot ai luan me Bayern Munchen dhe është një lojtar që vlerësohet rreth 12.5 milion euro. Nga kjo anë, nga mungesa e promovimit mediatik të futbollit tonë, vjen dhe mangësia në kombëtare (normalisht përveç mangësive në investime dhe gjendjes së ulët të kampionatit).

Niveli i ulët si dhe mungesa e futbollistëve që vijnënga Superliga jonë për Kombëtaren, vjen edhe për shkaqe ekonomike. Emrat e kampionatit tonë nuk tërheqin “para”, reklama, ata nuk “shesin”. Ndaj vlera e përgjithshme e kombëtares sonë mbetet në rënje pasi dhe lojtari kryesor, i yni Lorik Cana (që vlerësohet diku tek 5 milion euro) është në rënje.

Për mendimin tim në sportin tonë nuk do të ketë kurrë zhvillim nëse mediat nuk e pasqyrojnë të paktën kërkesën për zhvillim.

Etika e mediave shqiptare

Në vitin që lam pas, Bota u njoh me atë që u quajt “Skandali përgjimeve”; “Skandali Rupert Murdok”, ku njëri nga njerëzit më të fuqishëm të medias botërore News of the World, u vu në qendër të akuzave për shkelje flagrante të etikës, korruptimit të shumë punonjësve të policisë, dhe keqpërdorimit të lirisë së shprehjes, për shkak të përgjimeve të paligjshme të përdorura si mjete investigimi. Për shqiptarët ky skandal i Murdok, u risolli për diskutim skandalin mjaft të përfolur Pango.

Do të ishte 4 marsi i vitit 2009-të, atëhere kur një nga televizionet me audiencën më të madhe në vend, nëpërmjet emisionit të tij “Fiks-Fare”, do të trasmetonte një video, që do të çonte në shkarkimin e Ylli Pangos, asëkohe Ministër i Kulturës, Rinisë dhe Sporteve, dhe në krijimin e një debati që dukej se nuk do të kalonte lehtë. Dhe në fakt nuk kaloi lehtë sepse çështja përfundoi në gjykatë, dhe Top-Channel-it iu kerkua nga një vendim i Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Tiranë, ta dëmshpërblente Ylli Pangon me shifrën prej 400mijë eurosh si shkak për dëmin moral e material, të bërë nga kjo media. Sipas Reporterëve pa Kufij (Reporters Without Borders) ky vendim ishte i papranueshëm, cënoi lirinë e shprehjes dhe shkeli seriozisht lirinë e mediave në Shqipëri. Por sipas mendimit tim, duke i qëndruar llogjikës që çoi në mbylljen e gazetes News of the World, që botimin e saj të parë e ka bërë në vitin e largët 1843, vendimi i Gjykatës është i drejtë e madje do thoja i butë.
Emisioni Fiks-Fare, është një format i njëjtë me italianet “Striscia la Notizia”, apo “Le Iene”, që merren me denoncimin e fenomeneve shoqërore, padrejtësive dhe shkeljeve flagrante, por ndryshe nga italianet, Fiks-Fare nuk merret me fenomenet, por përgjithësisht me individët. Sipas meje qëllimi i vetëm i këtij emisioni në Shqipëri është vetëm denigrimi publik i personave që “thirren” në çështje si të pandehur e gjithnjë shpallen fajtor. Mbase kjo gjë bëhet për t’u bërë shantazh, për të përfituar prej tyre, mbase jo, nuk e di. Por di që ndryshe nga emisionet italiane, Fiks-Fare kur trasmeton video-përgjimet, nuk u censuron fytyrën personave që ky emision i përgjon në mënyrë të paligjshme. Pra sic thashë më parë nuk lufton fenomenin (sa për të marrë një shembull, korrupsionin) por individët. Për mua ky është një abuzim shumë i qartë  i lirisë së shprehjes.

Po vitin e kaluar në mbarë Botën bëri bujë lajmi i arrestimit të bankierit më të madh të Botës, Dominik Shtraus-Kan. Kreu i FMN-ës, u akuzua se ishte përpjekur të dhunonte një shërbyese hoteli në New York. Ajo që u publikua në çdo media të Botës, ishte vetëm objektiviteti i ngjarjes, dhe të asaj që do të ndodhte më pas. Askush nuk e mori përsipër ta gjykonte apo ta dënonte Shtraus-Kanin, para gjykatës.

Po kështu ndodhi, për të, edhe në Shqipëri. Mediat tona (hipokrite) nuk u sollën me të ashtu siç sillen gjithmonë. Mbase ngaqë ai ishte i huaj, ose mbase ngaqë ai ishte Dominik Shtraus-Kan. Në Shqipëri është bërë zakon që nga mediat, dikush të shpallet fajtor e dikush tjetër i pafajshëm, para se këtë gjë ta bëjnë gjykatat. Raste për të përmendur kemi në pafundësi, që nga ata që për policinë kur arrestohen janë të dyshuar e për mediat “kriminelë”; “vrasës”; “narkotrafikantë” e kështu me rrallë deri tek politika që për mediat është gjithmonë e korruptuar, por vetëm me fjalë, jo me fakte, jo me vendime gjykate e asnjëherë asaj nuk i njollosen personazhet. Edhe kjo për mua kjo sjellje është komplet një keqpërdorim i lirisë së shprehjes.

Në vitin e kaluar patëm mjaft ngjarje, por ajo që do veçoja mediatikisht, do të ishte vrasja e Muamar Gadafit. Në mjaft vende të Botës videot e vrasjes së tij, nuk u publikuan asnjëherë, ose dhe kur u publikuan u censuruan, për të ruajtur etikën dhe për të mos tronditur publikun. Kështu vepruan dhe mediat tona (hipokrite), që në këto raste bëjnë si media profesionale, dhe këtë video e trasmetuan të gjysmuar e të censuruar. Them shpesh hipokrite sepse mediat tona nuk sillen kështu për ngjarjet apo për çështjet e vendit tonë, përkundrazi. Në rastin e ngjarjes së 21  janarit, u trasmetuan pamjet e vrasjes së një nga protestuesëve, e të nesërmen të gjitha gazetat u hapën me protestues të rrahur e të gjakosur, pamje makabre. Ku përfundoi profesionalizmi i mediave tona?! Për mua, vazhdoj ta them, kjo është një keqpërdorim i lirisë së shprehjes, që për të treguar anën sensacionale, nuk u shkon ndërmend fare për tronditjen dhe pasojat në opinionin publik. E njëjta gjë ndodh gjithmonë, edhe në raste aksidentesh të rëndomta, apo në vrasje të ndryshme, ku kufomat trasmetohen pa pikë problemi.

Me këto raste doja të thoja se në Shqipëri ashtu siç kërkohet me këmbëngulje, të rrespektohet liria e shprehjes, po ashtu me po këtë këmbëngulje ajo keqpërdoret, me shpifjet, me mungesën e profesionalizmit, apo dhe seriozitetit në të trasmetuarit të atyre ngjarjeve apo çështjeve që u interesojnë mediave tona.

 

Media dhe politika – Natyrë e veçantë reciprociteti. WikiLeaks!

Media dhe politika janë dy pushtete, të cilat kanë funksionet e tyre, qëllimet e tyre, si dhe mënyrat e tyre për t’i arritur ato. Duke qenë se kemi të bëjmë me pushtete dhe që në njëfarë mënyre rrugët që herë-herë i kanë të përbashkëta, lind natyrshëm konflikti për pushtet të vetëm, për centralizim, për një pushtet absolut, ideja e një farë monopoli. Politika është ajo që nuk gjen kurrë paqe, ajo është ozurpuesja e drejtësisë, ekonomisë, ozurpuesja e medias. Censura, kontrolli i informacionit, shantazhi dhe praktika të tjera si këto, e deri tek kërcënimi më i lartë, ai me vdekje, është ajo cfarë ka marrë media nga politika. Para pak vitesh kishim rastin e Anna Politkovskajas dhe të luftës së sajë për një gazetari të lirë, luftës për respektimin e të drejtave të njeriut, e cila nga politika ruse gjeti censurën më të lartë, gjeti vdekjen.

Shtrohen natyrshëm pyetjet: A është media vërtetë e lire? Një pushtet i katërt? A mos vallë ajo tashmë është e kontrolluar? A mos vallë ajo ka qenë që kohë më parë e kontrolluar?

Këtyre pyetjeve, këto ditët e fundit, i është përgjigjur dikush dhe shumë fort madje. Ai quhet Julian Assange, i cili së bashku me ekipin e tij të përbër prej gazetarësh, aktivistësh, disidentësh,shkencëtarësh si dhe hacker-ash po gjunjëzojnë politikën më kryelartë dhe më të fuqishme që ka parë bota, politikën Amerikane. Quhet Wiki-Leaks, nga vetë fjala leaks-rrjedhje, nënkuptohet dalje informacioni. Organizata duket se ka qëlluar në shenjë, ka përdorur informacionin, dhe informacionin më objektiv të mundshëm, atë sekret, atë të diplomacisë, pra atë të politikës. Ka përdorur informacionin si dukuri më të natyrshme, më të kuptueshme për publikun, gjë që nënkupton një dukuri të vështirë për t’u arritur, sepse supozohet të jenë mbledhur një numër i konsiderueshëm të dhënash dhe mbi të gjitha faktesh.

Dy fjalë për WikiLeaks:
Organizata është ndërkobëtare, merret me grumbullimin e të dhënave kryesisht anonime, (pra ruhet informatori) në sajë te një “drop box-i” (hapsirë shpëtimi të dhënash) të mbrojtur nga një sistem i fuqishëm skriptimi (dmth një kodi mbrojtjeje për shkrimin në tërësi, pra “shkrim i fshehtë”, sekret). Organizata mendohet të jetë krijuar në vitin 98’-99’ dhe më pas në vitin 2007 hedhur zyrtarisht si organizatë informuese, ajo proklamon se ua verifikon vërtetsinë informacioneve të grumbulluara dhe më pas i publikon këto informacione në website-in WikiLeaks. Qëllimi është të arrihet trasparenca nga politika, shtetet duhet të garantojnë një etikë, një drejtësi dhe barazi më të pastër e kështu një demokraci më të fortë.

Në fakt, për sa i takon publikimit, WikiLeaks ka publikuar dokumentin, faktin e tij të parë, në dhjetor të 2006-ës, bëhet fjalë për një komplot, kospiracion për të eleminuar figurat e shtetit Somalez, dhe si organizator në të citohej emri i shijikut Hassan Dahir Aweys. Stafi më pas pretendon se për publikim, janë duke u bërë gati edhe mbi 1 milion dokumente të rendesisë së vecantë, pra sekrete. Në mes të vitit 2007 del në pah kontrabanda e armëve në luftën në Afganistan. Po në këte vit, drejtimi i kampit Guanta’namo si dhe njohja e publikut me këtë fakt, është një tjetër meritë e WikiLeaks. Sërisht në vitin 2007, WikiLeaks bën bujë duke publikuar një video të një aksioni ushtarak të ndërmarrë në Bagdad, Irak, ku në të bien pre’ të sulmit dy gazetarë të reuters, si dhe dy fëmijë. Pentagoni do ta komentonte si aksidental këtë pasojë të atij aksioni duke u munduar të shmangë vëmendjen publike nga ky rast. Në korrik 2010 WikiLeaks bën partnere në kauzën e saj, të përditshmet New York Times, The Guardian dhe Der Spiegel, për të rritur impaktin dhe për t’u afruar më shumë me audiencën mbarë-Botërore.

Në orën 22:30 të 28 nëntorit 2010, WikiLeaks, trondit Botën, ajo publikon sasinë më të jashtëzakonshme të dokumentave sekrete për diplomacine perëndimore (kryesisht  diplomacisë Amerikane), që ka parë ndonjë herë njerzimi. Fokusi kryesor është operimi i Shteteve të Bahkuara, i politikës amerikane në tërësi. Në dosjet perfshihen opinione dhe raporte mbi sjelljet publike si dhe jo-publike të kryetarëve të shteteve të Evropës. Në dosje përfshihen raportet SHBA-Botë Lindore dhe pozicioni me aleatët (përfshirë këtu dhe Arabinë Saudite, aleatja kryesore e SHBA-ve dhe njëkohësisht ndër financueset kryesore të Al Qaeda-së).

Ja ku Media nxorri dhëmbët, deri tani po duket qartë, ajo e friksoi, media e shkundi politikën, kjo duket nga reagimet që ndodhën fillë pas këtyre publikimeve: Për Julian Assange në 18 Nëntor 2010 Gjykata e Stokholmit (Suedi) lëshon një urdhër arresti, me akuzën ngacmim dhe mardhënje kundrejt dëshirës ndaj dy femrave. Më 20 Nëntor bëhet e mundur futja e emrit të Assange-it në listën e të kërkuarve ndërkombetarë nga Interpol-i. Më pas është bër e mundur nxjerrja e një urdhër arresti për vendet e BE-së, në kuader të sistemit Shengen, bllokimi i pasaportës së Assange-it. Pas datës 28 Nëntor, autoritetet e larta Austrialiane deklarojnë se Australia do të kërkojë një hetim të aktivitetit të Julian Assange-it, si dhe të WikiLeaks, njëkohësisht ata shprehen se mbështesin deklaratën e Pentagonit që ky akt është tërrorizmi më i ri dhe me i rezikshëm i demokracisë në Botë dhe që Assange është i superkerkuar.

Media dhe politika nuk mund të bashkë-jetojnë, nga një bashkë-jetesë e tyre lind vetëm nënshtrimi dhe tirania, këtë na e ka mësuar historia, Lufta e I dhe Lufta e II Botërore, Lufta e Ftohtë… propaganda, agjitacioni, manipulimi i masave… të gjitha këto ide të një politike për kontrrollin e informacionit, kontrollin e masave… masë që na del e kontrollueshme nga media, që sot më shumë se kurrë verteton që mund të eci edhe vetë, pa u ndikuar nga politika, dhe që… Po! Media mund të jetë e lirë, e lirë në kuptimin e vërtetë të fjalës!

Anna Politkovskaja, syri i mprehte i nje te drejte qe u verbua

Keto jane fjalet e thena me 10 tetor 2006 ne Dresden (Gjermani) nga Vladimir Putin, fjale te cilat i pergjigjeshin pyetjes per gazetaren Anna Politkovskaja, vrare me 7 Tetor te po atij viti (2006) (pikerisht ne datlindjen e Presidentit Putin).

“ Ky person, kishte nje qendrim kritik ndaj Autoriteteve Ruse, por eshte e drejte qe ju ta dini… ajo nuk kishte, aspak, asnje ndikim ne politiken Ruse, ishte e njohur vetem ne ambejntet e Organizatave te Gazetareve, e ne ato te te Drejtave te Njeriut, dhe jashte vendit, por perseris… ndikimi i saj ne jeten politike te vendit tone ishte minimal… “ 

Anna Politkovskaja, u lind me 30 Gusht 1958 ne New York (Shtetet e Baskuara). Ajo ishte bije e dy prinderve diplomat, ruso-ukrainas qe punonin per diplomacine Ruse ne Amerike. Femijerine dhe po ashtu gjith jeten e kaloi ne Moske e Rusi. Pas mbarimit te studimeve per gazetari, jeta e saj mori nje rrjedhe ndryshe, per t’u bere me pas, personazhi me i perfolur per Rusine postkomuniste, shtet i cili proklamon demokracine.

Demokracia varet nga liria e fjales, mendimit dhe e shtypit. Por cdo jave nje gazetar vritet, vrasja eshte censura e fundit, dhe me mbytese per median. Sipas Institutit Nderkombetar te Medias (I.P.I-International Press Institute) mesatarisht, ne Bote, mbi 76 gazetare humbin jeten cdo vit per shkak te profesionit, nje nder to ishte dhe Anna Politkovskaja…

Ne te vertete, krejt ndryshe nga sa thoshte Putin, Anna kishte nje ndikim te madh ne opinionin publik po ashtu dhe ne ate politik, ajo tregoi, nepermjet publikimeve dhe shkrimeve, per Cecenine, masakren ne Beslan, dhe doli nga plani i zakonshem i te treguarit te gjerave, kjo gje e beri ceshtjen e Cecenise nje problem nderkombetar. Me eksperiencen ne Ceceni, ajo perdor nje shprehje per ta pershkruar me mire gjendjen: “Kur erdha ne Ceceni, mu duk sikur po hyja ne nje depo ne te cilen s’duhej hyre.” Shprehje qe Roberto Saviano (gazetari i njohur italian) e klasifikon si klasiken e saj, ajo hyn aty ku nuk duhet hyre.

Ajo sulmon te gjithe politiken Ruse, gjithe botkuptimin e pushtetit me ane te botimit te librit : “Rusia e Putinit”. Helmohet, kercenohet dhe diskretitohet nga politika, deri diku dhe nga shoqeria qe refuzon ta besoi. Ne nje shkrim te sajen Anna thote:

“Jam nje gazetare, jo  nje prokurore, jo nje gjykatese. Kufizohem vetem ne dhenjen e informacioneve dhe fakteve si jane e ashtu sic qendrojne, duket gjeja me e lehte, ne te vertete eshte ajo me e veshtira, dhe e nje cmimi shum te larte… Cfare cmimi?! Cmimi i asajt qe ti sben me nje pune por lufton nje lufte, lufton, ndihesh ne lufte, dhe un 47 vjece jam e lodhur, jo e friksuar, jo e dekurajuar, e lodhur… E lodhur duke lexuar cdo dite ne gazeta qe jam nje e cmendur: Politkovskaja Skicofrenja, Politkovskaja e Cmendura… Jam e lodhur ti them dhe ti shpjegoj femijve te mij qe kush thote te vertetn eshte nje i cmendur dhe kush thote genjeshtra ben karrjere, e lodhur duke marre nga 10 a 15 kercenime ne jave, qe dalin ne kompjuterin tim e ne disa raste  dhe ne telefon, e lodhur duke u ndjere nje kriminele… Cdo 6 dite, kur del nje artikull i imi thirrem ne prokurori, mes hajdutesh e rrugecerish, ka qe rrin aty per vjedhje, per zenje a per perdhunim… Une?! Per gazetari… I njoh koridoret, sallat e pritjeve, zyrat, hy… Ulem, dhe pyetja e pare eshte perher e njejta… Perse keni shkruar gjera fallco? Kush ju a ka dhene keto informacione?… Jam e lodhur duke menduar se informacioni i lire ketu nuk ekziston, 90 perqind e gazetarve ne Rusi jane nje “teser partie”, kur ke nje teser partie nuk je nje gazetar por nje zedhenes… Funksionon keshtu, Shtypi ndahet ne : Kush eshte me Rusine… dhe kush nuk eshte me Rusine. Nqs je me Rusine per 5 ose 6 vjet te bejne deputet, dhe nqs nuk je me Rusine nuk duhet te besh gazetarin.”

Ajo e thoshte hapur, stili i saj ishte i qarte: Nuk firmos kurre me pseudonime, nuk fsheh kurre emrin tim, vendos ftyren time dhe me te perballem me reagimin. Shkrimeve te gjeneraleve, e ushtarakeve Rus te cilet e sulmonin se shpifte dhe trillonte, ajo nje dite u pergjigjet:

“Me thoni se jam nje armike, per kete me kercenoni madje dhe ne faqet e nje gazete. Pergjigjem… Pergjigjem qe jam nje armike, eshte e vertete… armike e nje ushtrie kriminelesh, te lidhur e shtrenguar tek jeta e piste e Moskes, armike e atij qe vjedh, plackit e qe vret. Nese ju jeni me te vertet krenar per ate cka beni, nese jeni te bindur qe jeni ne te drejte, ateher shume mire, hiqeni kete fshehtesi, mjaft me anonimatin, me shihni ne sy dhe me thoni qe e kam gabim.”

Shume mbresa te le pergjigjia qe i behet nga ish-bashkeshorti i Annes, pyetjes per vdekjen e saj, qe eshte:

“Te pakten fjalet e saj jane gjalle… me mire keshtu”

Me mire keshtu? Anna u vra, u qellua per vdekje! Me mire keshtu? Dhe ai shton:

“Me mire keshtu… sps dite me pare kishin provuar ta rrembenin, ta narkotizonin, dhe ta injoronin me foto aspak te hishme per ti prishur inmazhin dhe opinjonin publik, nje orgji, per te publikuar ne revistat e gosipit me te lexuarat ne Rusi. “Gazetarja qe kenaqet me 3 Ushtare”… Anna ishte e terrorizuar nga kjo gje, po sikur ta benin, po sikur te ndryshojne ndonje fjale timen dhe te me nxjerrin si dicka krejt te kunderten e asajt cka jam? Kur e vrasin, te pakten ai ideal per cka te cilen ajo kishte luftuar, legjimiteti i fjaleve te saje ishte shpetuar”.

Per te shkruar per Annen ndoshta nuk mund te mjaftoje nje jete. Annes, jeten ja moren, nje jete qe Anna e sakrifikoi per lirine, te drejten, e duke u vrare ne shtepine e saj, ne castet e saja me te lumtura, kur ajo sapo ishte bere gjyshe. Per Annen perfundoi gjithcka me 7 Tetor 2006, po per popullin rus? Po per ne? A ka perfunduar jeta jone, liria jone? A do te kete nje Anna tjeter?