Hidrocentrali në hyrje të Kanionit të Holtës na tregon se zhvillimi turizmit në Shqipëri mbetet politikë boshe!

Nëntor Oseku//Pamje e mrekullueshme e kanionit të Holtës, Gramsh.

Eshtë një nga monumentet e natyrës dhe zonat më të frekuentuara të turizmit në Gramsh, por Kanioni i Holtës prej dy muajsh është kthyer në kantier ndërtimi. Një kompani po ndërton një hidrocentral duke vënë seriozisht në kërcënim, në mos mjedisin, së paku zhvillimin e turizmit atje.

Në qershor të vitit 2016, në mbështetje të Programit Italo-Shqiptar të Konvertimit të Borxhit për Zhvillim (IADSA), Instituti për Zhvillimin e Habitatit (Co-PLAN) nisi një projekt bashkëpunimi me Bashkinë Gramsh për “Planifikimin dhe nxitjen e investimeve për kohezion social dhe zhvillimin e qëndrueshëm të turizmit në Gramsh”.

Përmes një pune intesive, projekti arriti së paku një nga qëllimet kryesore: “promovimin e turizmit në Gramsh si një destiancion të ri dhe të pazbuluar”. Nën hastagun “#ejanëgramsh, peizazhet fantastike të Liqenit të Dushkut, Liqenit të Zi, Kalasë së Irmajit, Ujëvarës së Sotirës apo dhe Kanionit të Holtës u bënë atraksione të vërteta turistike.

Sipas auditit të “Menazhimit të Parqeve Kombëtare” të vitit 2016 nga Kontrolli i Lartë i Shtetit, deri në fund të gushtit, pikat më interesante të turizmit natyror të Gramshit, kishin mundur të tërhiqnin rreth 1600 vizitorë: Ujëvara e Sotirës 702 vizitorë; Bredhi i Sotirës 360 vizitorë; Liqeni i Zi 382 vizitorë; Shpella e Kabashit 70 vizitorë; Kanioni i Holtës 60 vizitorë; Liqeni i Dushkut 70 vizitorë.

Co-PLAN//Foto nga Kanioni i Holtës, “Gramshi Turistik, 20 dhjetor 2016”

Për vitin 2017 Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura do të raportonte se numri i vizitorëve qe shumfishuar. Ujëvara e Sotirës pati 1617 vizitorë; Bredhi i Sotirës 420 vizitorë; Liqeni i Zi 843 vizitorë; Kanioni i Holtës 722 vizitorë e kështu me radhë.

Shifrat mund të mos jenë të sakta, por tregojnë trendin rritës.

Co-PLAN//Foto nga Bredhi i Sotirës, “Gramshi Turistik, 20 dhjetor 2016”

Ujëvara e Sotirës dhe Kanioni i Holtës, ishin dy nga destinacionet më të frekuentuara të Gramshit për guidat turistike. Edhe këtë vit, postime të ndryshme në rrjetet sociale lajmëronin gati çdo fundjavë për udhëtime në këto vende, nga fillimi i pranëverës e deri në mes të vjeshtës, duke rezultuar kështu në një “bum” të vërtetë për turizmin e këtij rajoni.

Co-PLAN//Foto nga Liqeni i Zi, “Gramshi Turistik, 20 dhjetor 2016”

Paralelisht me punën e Co-PLAN-it dhe Bashkisë Gramsh për të zhvilluar turizmin në këtë rajon dy vitet e fundit, të tjerë punuan gjithashtu por me drejtim tjetër, zhvillimin hidroenergjitik!

Co-PLAN//Foto nga Kanioni i Holtës, “Gramshi Turistik, 20 dhjetor 2016”

Në vitin 2016 Qendra Kombëtare e Biznesit do të rregjistronte 3 shoqëri me përgjegjësi të kufizuara (shpk) të cilat do të kishin në plan ndërtime hidrocentralesh! “Klaudia Konstruksion shpk”; “AM-RES shpk” dhe “ERA-Hydro shpk” themeluan aktivitetet e tyre në këtë vit dhe nën interesimin e shoqërisë “ERA-Hydro” u angazhuan që të ndërtojnë hidrocentralin “Strori” në përroin e Holtës dhe Seltës. Pavarësisht mungesës së përvojës, pavarësisht edhe faktit se kishin as më shumë se 1 vit aktive si biznese, kjo nuk i pengoi aspak këto shoqëri që të merrnin dritën jeshile, si fillim për studimin arkeologjik të zonës, më pas për vlerësimin e ndikimit në mjedis dhe në fund në muajin prill 2018 firmën nga Këshilli Kombëtar i Territorit.

Fatkeqësisht HEC-et nën 2MW nuk konsiderohen si koncesione tipike dhe ato kalohn “pa burokraci”. Një i tillë rezulton të jetë edhe ky që po ndërtohet në përroin e Holtës. Hidrocentrali atje ka tashmë dy muaj që ka nisur ndërtimin. Punimet do të zgjasin deri në vitin 2020.

Projekti që thuhet se ka vlerën e 460 milionë lekëve, shkaktoi fillë reagime sapo u publikuan fotot e para. Por nga Ministria e Energjitikës u nxitua të thuhej se “HEC-i nuk prek monumente natyrorë”.

Min.Turizmit dhe Mjedisit//Shkresa e përgjigjies nga AKZM dhënë Ministrisë ku thuhet se HEC Strori “nuk prek monumente natyrorë”.

Duke bërë publike një seri dokumentesh, (disa prej të cilave mbajnë mbishkrimin e inxhinierit të mjedisit Ekrem Xhafëri administrator i shoqërisë “AM-RES” projektuese dhe mbikqyrëse të projektit) u kërkua të thuhet se hidrocentrali nuk “prek monument natyre” dhe për këtë nuk ndikon në mjedis. Mbase është e vërtetë, mbase po, mbase jo, por ajo që askush nuk mund të mohojë është ndikimi që kjo vepër do të ketë në turizëm. Sepse punimet për dy vitet e ardhshme atje ndikojnë që çke me të!

A do të lejohen vizitorët në kanion? A do jetë kanioni i pandryshueshëm si rrjedhojë e punimeve dhe vetë HEC-it në hyrje të tij?

A tha ndokush diçka për këto pjesë? Ncuq!

Nuk duhet harruar se HEC ka dhe në Sotirë dhe se vizitorët për të parë një nga ujëvarat më të bukura të vendit tonë duhet t’i bien anash një rrethimi dhe dige që ka bërë kompania e cila ka fituar të drejtën për të ndërtuar hidrocentral atje.

Kush janë ndikimiet më të rëndomta në mjedis gjatë një hidrocentrali?
Nga përvoja me ndërtime hidrocentralesh në zona të tjera, dihet tashmë se kantieri i një hidrocentrali si dhe punimet për të ndërtuar në shtratin e një lumi shkaktojnë ndryshime topografike të tokës, ndotje me mbetje të ngurta, prodhim pluhri, ndotje të ajërit, ujit, ujërave nëntokësor me llumra të ndryshme, ndotje akustike, nivel të lartë zhurmash për kafshët, përçarje ose izolim të habiteteve natyrore.

Me punimet që tashmë do jenë edhe më intensive buzë kanionit të Holtës, turizmi zor se do të jetë me të njëjtin hov sikurse ka qenë në dy vitet e fundit me shumfishime të numrit të vizitorëve.

Afërmendsh që askujt s’i zgjohet interesi për të parë një kantier ndërtimi. Promovuesit e turizmit të zonës tanimë do të duhet të fshehin kantierin në çdo foto nëse duan që të vazhdojnë e të merren me turizëm atje. E nëse kjo s’mund të bëhet, në thirrjet për guida nëpër rrjete sociale do përdoren fotot e vjetra.

Fatkeqësi!

Rasti i këtij hidrocentrali dëshmon edhe njëherë politikat boshe që ka sot Shqipëria në zhvillimin e qëndrueshëm. Në njërën anë shpenzohen para të majme për të iniciuar dhe zhvilluar projekte që kërkojnë ta nxisin turizmin dhe nga ana tjetër u jepet dorë e lirë ndërtimeve të vazhdueshme të veprave hidroenergjitike. I njëjti rast është ky me Valbonën dhe plot të tjera.

Ndërkohë duhet thënë se shoqëria “ERA-Hydro” ka aplikuar për të marrë dritën jeshile edhe për një hidrocentral tjetër, po në Gramsh, në fshatin Shëmrizë më në jug, në aksin e pellgut ujëmbledhës të lumit të Tomorricës, degë e Devollit. Hidrocentrali quhet HEC Blineta

Advertisements

Rrëqebulli specia legjendare e pyjeve të Ballkanit

Në Shqipëri jetojnë sot mbi 55 mijë kafshë të egra, por nga ky numër rezulton i inventarizuar vetëm 1 rrëqebull. Klasifikuar në rrezik për zhdukje, rrëqebulli përbën  sot vetëm 0.002 përqind të të gjithë kafshëve që janë mundur të inventarizohen në territorin shqiptar. Të dhënat vijnë nga Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura, por mjedisorët besojnë se numri i këtij lloji autokton për rajonin e Ballkanit mund të jetë nga 10 deri në 20 individë në vendin tonë. Megjithatë gjuetia pa fre, shpyllëzimi masiv dhe mungesa e një drejtimi afatgjatë politik kundrejt çështjeve mjedisore e bëjnë klimën pesimiste për rastin e rrëqebullit.

This slideshow requires JavaScript.

I vetëm rrëqebull i inventarizuar rezulton të jetë një individ në Parkun rajonal Nikaj-Mërtur në Tropojë, fotografuar me “kamera-kurth” fillimisht në prill 2016 dhe sërish në nëntor 2017 nga shoqata PPNEA (Shoqata për Mbrojtjen dhe Ruajtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri). PPNEA, së bashku me shoqata të tjera të ngjashme në Maqedoni, Mal të Zi dhe Kosovë, prej më shumë se 10 vitesh koordinon programin e rimëkëmbjes së rrëqebullit për vendin tonë. Vitin e fundit ajo ka mundur të vendosë një “kuti-kurth” për të kapur një rrëqebull në mënyrë që ta pajisë atë me gjurmues-satelitor, çka do ta ndihmonte grupin e studiuesve për ta kuptuar më mirë shtrirjen territoriale të rrëqebullit në Shqipëri.

rreqebulli
PPNEA//Foto e kapur nga kamera kurth më 26 mars 2016.

Për herë të parë PPNEA fotografoi një rrëqebull me “kamera-kurth” në vitin 2011. Fotoja u fiksua në Malin e Munellës në kufirin mes Pukës dhe Mirditës. Pikërisht në këtë zonë mendohet se jetojnë rreth 4-6 individë.

Harta e shtrirjes se rreqebullit ne Ballkan
EuroNatur Foundation//Mendohet se individë që gjenden në parkun e Mavrovës në Maqedoni, kanë klonizuar territore të tjera, si për shembull pjesët veriore të Shqipërisë.

Në Munellë, në vitin 2015 PPNEA bëri me dije gjetjen e një rrëqebulli të pajetë. Fotoja e publikuar nga shoqata ngjalli reagime pasi vinte në periudhën e shpalljes së ndalimit të gjuetisë. Megjithë zemëratën e gjerë të dashamirësve të natyrës kjo gjetje vërtetoi pretendimet e mjedisorëve se në këtë zonë gjenden individë riprodhues, pasi rrëqebulli i pajetë ishte i vogël.

rreqebulli-ngordhur
PPNEA//Vogëlush i një rrëqebulli gjetur i pajetë në Malin e Munellës, Pukë.

Konsideruar si “streha e fundit e rrëqebullit në Shqipëri” Mali i Munellës ka kohë që është kërkuar të kthehet në “Park Kombëtar”. Mjedisorët besojnë se mbrojtja me ligj e kësaj zone do të ndihmonte në zgjatjen e jetës së kësaj specie.

Ndërkohë një habitat i rrëqebullit mendohet se është gjithashtu parku i Shebenik-Jabllanicës në Librazhd.

Por pse nuk shpallet park kombëtar zona e Malit të Munellës?
Një nga kundërshtitë që has ideja e parkut është fakti se kjo zonë është e pasur me mineral bakri dhe mund të përkthehet në vlera të majme parashë nëse shfrytëzohet si duhet. Por në periudhën e gjatë të tranzicionit sektori minerar në vend kaloi në krizë të plotë. Nga qeveritarët për ta zgjodhur këtë gjendje është parë si alternativë vetëm koncensionimi, ndërsa investimet për të rehabilituar zonën, sidomos nga shpyllëzimi dhe erozioni masiv, kanë qenë zero.

Po rrëqebulli pse po zhduket?
Në vitin 1950 në Shqipëri numëroheshin 86 individë të rrëqebullit, por vetëm 50 vite më vonë 70% e kësaj popullate u zhduk. Në vitin 2000 Drejtoria e Përgjithshme e Pyjeve dhe Kullotave (DPPK) raportonte si numër 26 individë duke dëshmuar qartë rrezikun që po i kanosej kësaj specie. Specialistë të AKZM i kanë vënë në diskutim shifrat e deklaruara në të kaluarën me pretendimin se metodologjia e inventarizimit ka qenë aspak profesionale. Por sidoqoftë në vitin 2017 inventarizimi i AKZM nxorri vetëm një individ çka e klasifikon përfundimisht rrëqebullin në potencialisht në rrezik për zhdukje.

Sigurisht shifrat e kohës mund të mos jenë të sakta, por ato japin gjithësesi trendin dhe e bëjnë më të kuptueshme dinamikën e situatës.

Rrëqebulli, një nga kafshët më ikonike të rajonit të Ballkanit, ushqehet kryesisht me të vegjlit e dy-thundrakëve si kaprolli, dhia e egër, derri i egër, por edhe me shpendë të ndryshëm apo dhe brejtës si lepuri, miu, ketri etj. Fakti është se me vite në Shqipëri janë pakësuar ndjeshëm edhe këto kafshë, çka shpjegon logjikisht edhe zhdukjen e rrëqebullit. Gjuetia pa fre është ndër shkaqet kryesore.

Sipas të dhënave të DPPK për periudhën 1950-2000 disa prej këtyre kafshëve pësuan një reduktim të frikshëm. Për shembull numri i popullatës së kaprollit, u reduktua me mbi 80% nga 4300 në vitin 1950 në 470 individë në vitin 2000. 17 vite më vonë AKZM raportoi të inventarizuar vetëm 102 kaproj. Pra ka një zhdukje të rreth 97% të kësaj specie në vendin tonë. Çka afërmendsh ka dhënë ndikim edhe në popullatën e rrëqebullit.

Gjithashtu një nga arsyet më të forta të zhdukjes së kësaj kafshe të rrallë, ëshgë edhe fenomeni i shpyllëzimit.

Sipas Bankës Botërore në vitin 2005 Shqipëria kishte 7824 km katrorë pyje. Dhjetë vite më vonë u tha se vendi ynë kishte 109 km katrorë më pak.

Harta e shtrirjes se rreqebullit ne Shqiperi
EuroNatur Foundation//Mali i Munellës zona e vetme ku është konfirmuar tashmë riprodhimi i rrëqebullit në Shqipëri.

Kështu me zhdukjen e shumë pyjeve dhe të shumëllojshmërisë së kafshëve, habitatet për rrëqebullin janë minimizuar drastikisht. Edhe habitati i fundit i mbetur, zona e Malit të Munellës, është në rrezik nga mos-miratimi i planit për ta kthyer atë në park kombëtar dhe mungesa e një plani të qartë për rijetësimin e kësaj zone.

Të darkosh në një vend me ish-kryeministrin

Shumëkujt prej nesh, qytetarëve të rëndomtë të këtij qyteti, nuk na ndodh shpesh të ndeshemi me njerëz të rëndësishëm, apo me personalitete të njohura. Fjala vjen, je me miqtë e tu në një restorant periferik të Tiranës dhe befas në sfond ai që hap derën është një ish-Kryeministër.

Shtatshkurtër. E njëjta fizionomi e fillim-viteve 2000, por ca më i vjetëruar në fytyrë, ca më i thinjur në flokë… Fatos Nano është ai që shoqëron me xhentilesë bashkëshorten. Darkë çift. Ulen në një tryezë anës murit. Aspak siklet nga rrethimi nga njerëz të rëndomtë a thua se i rëndomtë është tashmë edhe ai… Por a mundet të jetë e vërtetë? A mundet që një ish-Kryeministër si ai të jetë kthyer vërtetë në një “të rëndomtë”? A ekziston vërtetë një metamorfozë e tillë për politikanët?!

Jashtë një makinë me po atë targë simbol… “007”-ta e tij… që të bënte të mendoje se s’ka asgjë të rëndomtë këtu, Nano mbetet Nano. Megjithatë…

Një shishe verë e kuqe. Sallatë… më duket edhe rizoto. Një tavolinë e thjeshtë në dukje, por e pasur me prezencë. Kaq për detaje nga tavolina përtej, ndërkohë në tavolinën tonë debati që nisi ishte ai i ne të rinjve të rëndomtë të këtij vendi. “Çfarë do të bëjmë për të ardhmen?! A do të bëhet ky vend apo jo?! A ja vlen të rrimë këtu, apo të ikim edhe ne jashtë shtetit?!”

E ndërsa dyzimet dhe argumentat mes nesh thyheshin dhe forcoheshin me shembuj dhe kundërshembuj nga njëri-tjetri, ajo që më trazonte teksa shihja përtej tavolinën tjetër ishte: “Po ish-Kryeministrin a e trazon ndopak kjo temë? Çfarë do të mendonte ai për këtë pjesë? Çfarë do të na këshillonte ai ne pesë të shkolluarve, pesë të rinjve në mes të të njëzetave, të cilët njëjtë sikurse moshatarët tanë, po thyhemi nga mungesa e shpresës dhe meritokracisë që po dominon këtë vend.

Isha i vogël kur pashë Nanon për herë të parë. Mbaj mend ishte një aktivitet te Piramida, mos gaboj te Këmbana e Paqes. Aktivitet për fëmijë. Ishte koha e bujshme e “Muçi-Naçi-Baçi”-it dhe konflikteve të njohura politike brenda Partisë.

E kush mund ta mendonte atëherë. 15 vite më vonë. Edhe pse vetëm 66-vjeçar… ja tashmë datkat Nanon e zënë jashtë politikës, jashtë vëmendjes mediatike, apo trysnisë gazetareske. Ndërkohë pyetja që bëjm ne mes miqsh, mbetey “ku do të na zënë ne darkat pas 15 vitesh”… në Tiranë, Munich, Amsterdam…

120 mijë persona vizituan Alpet këtë vit… Vërtetë?! Si mund të përftohen këto të dhëna në turizëm dhe a janë të sakta?

Alpet e Shqipërisë janë një ndër destinacionet më të preferuara turistike në Shqipëri, por edhe pse ky rajon ka tashmë një plan kombëtar sektorial zhvillimi (2017-2030 në pritje për t’u miratuar), nuk ka ende një mekanizëm të qartë se si nxirren të dhënat në lidhje me numrin e vizitorëve.

Shifrat që referojnë institucionet janë të luhatshme vit pas viti dhe për rrjedhojë shihen me sy skeptik, çka mund të vërë në diskutim edhe vetë planin afatgjatë të zhvillimit për këtë zonë dhe më tej edhe për të gjithë vendin.

Si fillim duhet thënë se parku i Alpeve është më i madhi në vend. Ai shtrihet në një sipërfaqe prej rreth 2 000 km² dhe përmban në të dy parqe kombëtare (Lugina e Valbonës; Parku i Thethit) dy parqe natyrore rajonale (Nikaj-Mërtur; Shkrel) dhe një rezervat strikt natyror (Lugina e lumit të Gashit). Ka gjithsej 33 liqene akullnajore, dhe më tepër se 8 lumenj kryesorë (Lumi i Valbonës, Lumi i Shalës, Lumi i Tropojës, Lumi i Gashit, “Përroi i Thatë”, Lumi i Cemit, Lumi i Vermoshit, Lumi i Kirit).IMG_9749 Eshtë kontrasti i jashtëzakonshëm i relievit dhe pikërisht natyra tejet e larmishmeqëi tërheq më së shumti vizitorët në këto anë. Por sa është numri i tyre?

Sipas Drejtorisë së qarkut Kukës të Agjencisë Kombëtare të Zonave të Mbrojtura (AKZM), numri i vizitorëve në Alpe për këtë vit ka qenë rreth 120 mijë persona. Ishte Besnik Hallaçi, drejtues i kësaj drejtorie, që e përmendi këtë shifër gjatë një prezantimi të Parkut të Valbonës në muajin gusht. Ai qe i ftuar si ekspert në shkollën verore të organizuar nga GIZ (1-8 gusht, Valbonë) për raportimin e çështjeve që kanë të bëjnë me mjedisin.

I pyetur se në çfarë mënyre ishte përftuar kjo shifër, Drejtori i AKZM-ës për Kukësin tha se qe përdorur një teknikë e veçantë, të cilën ai nuk e specifikoi konkretisht. Në vitin 2016-të në këtë rajon numri i vizitorëve qe raportuar se kishte qenë 67 mijë. Pra sipas AKZM numri i vizitorëve është dyfishuar për vetëm dy vite, gjithmonë nëse edhe shifrat e dy viteve të mëparshme kanë qenë të sakta…

Duke folur më tej në prezantimin e tij dhe ballafaqimin me studentët e shkollës verore, Besnik Hallaçi përmendi si metodologji informacionin e përcjellë nga infopoint-et, kapacitetet akomoduese dhe pikat doganore.

Në këtë pjesë shifrat e tij u vunë edhe më tej në diskutim pasi aktualisht në Luginën e Valbonës infopoint-i nuk është në punë. Nga parqet në Alpe, një strukturë e tillë funksionon vetëm në Theth. Kjo zonë e gjerë ende operon si park i hapur, që do të thotë se, për të hyrë në të, në asnjë sit të saj turistik, nuk ka tra, apo sistem pagese.

Pjesa më e madhe e bujtinave, përgjithësisht nuk mbajnë regjistra për vizitorët dhe disa prej tyre funksionojnë në mënyrë gjysmë-formale. Ndërkohë, jo të gjithë vizitorët udhëtojnë për në Alpe duke kaluar në pikat doganore. Shtetasit shqiptarë shpesh i vizitojnë  parqe të Alpeve edhe pa kaluar pikat-doganore. Kështu duke pasur parasysh këto detaje mund të themi se metodologjia e përllogaritjes së shifrave është tejet e diskutueshme.

Por pse kanë rëndësi shifrat?

Parku i Alpeve ka brenda tij territore nga 4 bashki dhe përfshin në të 12 zona administrative vendore (Bajram Curri; Bujan; Kelmend; Lekbibaj; Margegaj; Pult; Shalë; Shkrel; Shllak; Shosh; Temal; Tropojë).

Shpesh të cilësuara si disa nga zonat më të varfëra të Shqipërisë – sidomos zonat e izoluara gjeografike – popullsia e këtyre njësive administrative sipas “censusit” të vitit 2011 ka qenë 28 mijë banorë. Ka qenë sepse situata ka ndryshuar.

Njësitë  administrative Popullësia (banorë) Sipërfaqe (km²) Densiteti Censius 2011 (banorë/km²)
Bajram Curri 5340 3 1 749
Bujan 2550 110 23
Kelmend 3056 376 8
Lekbibaj 1207 175 7
Margegaj 2346 259 9
Pult 1529 132 12
Shalë 1804 219 8
Shkrel 3520 262 13
Shllak 671 63 11
Shosh 304 65 5
Temal 1562 113 14
Tropojë 4117 205 20
Totali 28006 2003  

Vazhdimisht “mungesa e fondeve” ka qenë justifikimi për autoritetet qëndrore dhe vendore për mungesën e investimeve dhe shërbimit të qytetarëve të këtyre zonave. Kushtet e vështira të jetesës ishin faktorët kyç që detyruan pjesën më të madhe të banorëve të shpërnguleshin, në fillim-vitet ’90, ‘2000 e më tej.

Por pavarësisht se nuk kanë patur përkrahjen e institucioneve, banorët ekzistues të Alpeve kanë mundur ta zhvillojnë vetë njfarë infrastrukture të turizmit duke investuar në banesat e tyre dhe duke i hapur shtëpitë për vizitorët. Ky ishte fillimi…

IMG_9648.JPGNë 10 vitet e fundit kjo frymë ka bërë që shumë familje t’i rikthehen këtyre zonave për të bërë të njëjtën gjë sikurse patriotët apo bashkë-fshatarët e tyre. Shumë shtëpi të vjetra u rindërtuan si bujtina, ndërsa shumë të tjera të reja zunë vend krah tyre duke u kthyer në hotele.

Situata aktuale tashmë është ndryshe. Në Alpe tashmë është tejkaluar koha e mungesës së shërbimeve ndaj turistëve. Tashmë ka plot mundësi akomodimi.

72 bujtina janë sot vetëm në Theth me afërsisht 1000 shtretër. Kjo gjë ka bërë që, sipas institucioneve, numri mesatar ditor i vizitorëve të arrijë në 300-500 njerëz dhe gjatë fundjavave korrik-gusht, Thethi të presë edhe 1000 vizitorë në ditë (burimi AdZM Shkodër 2017; Gazeta Vija Nr.13, Botim i organizatës GO2).

Pikërisht duke hulumtuar në terren zhvillimin e zonave dhe duke studjuar ndryshimet që ndodhin herë pas here në to, arrihet në të dhëna që më pas mundet të jenë bazë për politikat zhvilluese. Diçka të tillë kreu Fondi Shqiptar i Zhvillimit, duke hartuar Planin Kombëtar Sektorial të Alpeve (2017-2031).

Në këtë plan sektorial Fondi ka mundur të përllogarisë edhe “nivelin optimal të akomodimit” duke shpërndarë pak-a-shumë edhe fluksin e turistëve në 22 lokalitete. Kështu në parkun më të madh të vendit, këto 22 destinacione do të kenë afërsisht 10550-11650 shtretër.

Tabela 1 – Burimi: Gazeta Vija referuar Planit Sektorial të Zhvillimit, Nr.12, Botim i organizatës GO2.

Lokalitetet Niveli optimal i akomodimit 
Theth 1500-1550
Valbonë 1600-1650
Vukël-Nikç 500-550
Çerem 150-200
Rragam 150-200
Sulbicë 150-200
Grykëderdhja e Shalës 200-250
Dushaj 100-150
Lekbibaj 250-300
Curraj i Epërm 250-300
Tropojë e Vjetër 650-700
Lepushë 550-600
Reç 200-250
Bogë 450-500
Lugina e Kirit 150-200
Ndërlysaj 150-200
Koman 200-250
Koplik i Sipërm 600-650
Bajram Curri 500-550
Vermosh 950-1000
Tamarë-Selcë 600-650
Razëm 700-750
TOTALI I ALPEVE 10550-11650

Ja se përse kanë rëndësi shifrat, ato mundësojnë kuptimin e trendit të zhvillimit të një zone apo vendi të caktuar, dhe falë tyre duke u bazuar në to si të dhëna, mundet që të parashikohet më pas politika e duhur që mund ta drejtojë këtë zhvillim në drejtimin e duhur, drejtim i cili mundet të përkthehet në prosperitet për të gjithë.

Vizitorët, banorët dhe sidomos biznesmenët që kanë investuar në Alpe, duhet ta kuptojnë se nëse të dhënat që ata përcjellin janë të sakta, edhe zhvillimi që ata presin do të jetë gjithashtu “i saktë” për ta.

Por si mund të përftohen të dhëna të sakta për turizmin?

Të dhënat në ekonomi përgjithësisht përftohen falë kontrolleve që autoritetet fiskale kryejnë në terren, studimeve dhe sidomos nga bashkëpunimi me bizneset.

Pikërisht “bashkëpunimi” ka qenë i vështirë për zonën e Alpeve, pasi qytetarët që kanë zhvilluar turizmin atje kanë qenë të vetëm në iniciativat e tyre dhe sot ndihen të cunguar kur Shteti u aplikon taksa dhe shpesh i gjobit për kundravajtje fiskale.

Bizneset familjare të zonës së Alpeve janë ngritur kryesisht duke u përballur – në mos me problemet ekonomike – me probleme të infrastrukturës, probleme të pronësisë por edhe të zhvillimit (për një kohë të gjatë ka pasur mungesë të planeve rregulluese nga autoritetet lokale). Zona të thella ende sot janë pa rrugë, pa ujë të pijshëm, pa furnizim të rregullt me energji elektrike dhe pa mbulim me valë të komunikacionit.

Megjithatë bujtina të ndryshme kanë mundur të tërheqin vizitorë falë zotimit të vetë banorëve për t’i përballuar të gjitha këto mangësi me investime personale. Sistemim rruge. Shtrim tubacioni uji. Gjeneratorë. Lidhje me internet satelitor.

EGI_5.JPGTë gjitha janë kosto, por s’janë marrë ndonjëherë parasysh nga politikat fiskale që zbatohen duke mos-favorizuar aspak formalizimin e bizneseve në zonë, por përkundrazi aktivitetin informal. Një aktivitet informal, s’i raporton asnjë instance, përkundrazi i shmang ato.

Prandaj nëse presim të dhëna të sakta për turizmin, në mënyrë që të ideohet më pas një plan-zhvillues i saktë, mund të themi se më parë duhet të presim formalizimin e bizneseve që veprojnë në këtë sektor dhe sidomos në zona me vështirësi ekonomike sikurse Alpet, që duhet të jenë me prioritet për pushtetet lokale dhe qëndrore.

Si mund të formalizohen bizneset në Alpe?

Ka shumë mënyra. Si fillim duhet që të nxitet fryma e duhur që e nxit këtë proces.

Një frymë e tillë konsiderohet aplikimi i një pakete taksash “miqësore” përmes një politike të butë fiskale. Formalizimi i bizneseve më së shumti familjare mund të vijë vetëm kur ky lloj biznesi të favorizohet kundrejt bizneseve të mëdha që shfaqen në të njëjtin sektor, në rastin konkret po flasim për turizmin dhe veçanërisht Alpet.

Aktualisht Qeveritë e ndryshme kanë treguar se në sektorin e turizmit po favorizojnë më shumë investimet e mëdha, duke krijuar nisma ligjore që i përjashtojnë nga taksat për vite të tëra. Ndërtimi i hoteleve me “5 yje” tashmë po konsiderohen “investime strategjike”. Atyre po u mundësohet përjashtim nga taksat dhe shërbim i të gjithë infrastrukturës nga ana e shtetit, ndërkohë për bizneset familjare, sidomos të Alpeve, sikurse e thamë më lart, s’ka ndodhur dhe s’po ndodh aspak kështu.

Pse mos të jenë të gjithë Alpet zonë e taksës zero? (Sigurisht duke ndaluar më parë investimet dhe ndërtimet e mëdha, tipit resorte, apo hotele shumëkatëshe që nxisin më së shumti turizmin aspak autentik dhe në vetëm një zonë se sa zhvillimin e gjithanshëm të krejt rajonit).

Bizneset në Alpe mund të formalizohen fare lehtë duke u zgjidhur fillimisht problemi i pronësisë. Në këtë rajon, pjesa më e madhe e banorëve nuk kanë çertifikata të pronësisë dhe kjo ia bën atyre të pamundur shfrytëzimin e kapitalit si agregat për të përfituar kredi, kjo në mënyrë që të zgjerojnë investimin e tyre. Nga ana tjetër procesi i legalizimit nuk ka ecur sipas pritshmërive fillestare. Kjo zonë nuk ka patur aspak prioritet sikurse, fjala vjen, në zona informale në qytete.

IMG_9710.JPGPo kështu formalizimi mund të arrihet falë aplikimit të subvencioneve. Për shembull ata që kanë investuar në shtëpitë e tyre, shteti mund t’iu subvencionojë koston e rindërtimit. Subvencionimi i shtretërve si njësi akomoduese është gjithashtu një mënyrë e mirë që mund t’i shtyjë pronarët e bujtinave të mbajnë rregjistra dhe të raportojnë çdo vizitor që pushon në ambientin e tij.

Nëse këto çështje zgjidhen ose së paku merren në konsideratë dhe aplikohen për t’u zgjidhur, atëherë në Alpe mund të mbizotërojë klima e duhur për të bërë biznes dhe në këtë mënyrë mundet të përftohen edhe të dhëna më të sakta, edhe plane-zhvillimi më të drejta e optimale për zonën.

Vetëm kështu më pas do të mund të kemi të dhëna të sakta edhe për vizitorët… vetë “bizneset” mund t’i numërojnë dhe raportojnë vizitorët në ambientet e tyre.

“Alpet si Fierza?!” Do të duhen 100 hidrocentrale!

Pas tre vitesh protesta kombëtare e ndërkombëtare, qytetarët kanë tashmë me zë dhe figurë edhe pozicionin e ish-Kryeministrit në lidhje me hidrocentralet në Valbonë. Në emisionin “360 gradë” të Artur Zhejit (4 tetor) ish-Kryeministri i justifikoi lejet koncesionare për hidrocentrale (HEC) të dhëna gjatë qeverisjes së tij me arsyetimin se “taksapaguesit shqiptar nuk ngarkoheshin në asnjë qindarkë të tyren në këto projekte”. Nga ana tjetër, për rastin e HEC-eve në Valbonë ai përgjithësoi duke theksuar se “kapaciteti energjitik i lumenjve të Alpeve është i barabartë me Fierzën”. Ish-Kryeministri tha për këtë pjesë se “nuk merrte përsipër t’i privonte shqiptarët nga gjithë kjo energji” prandaj dhe kishte qenë dakord me projektet.

Mënyra se si e shtron ish-Kryeministri këtë çështje është naive dhe tërësisht manipuluese, sepse e gjithë zona e Alpeve klasifikohet si e rëndësisë së veçantë për sa i përket resurseve natyrore dhe turistike dhe në të nuk duhej lejuar ndërhyrja në mënyrë kategorike. Zona si Parku i Valbonës apo ai i Thethit aktualisht mbrohen me ligj si parqe kombëtare. Ndërkohë në fund të vitit 2017 është ideuar edhe “Plani Kombëtar Sektorial i Turizmit” që e kthen këtë rajon në një park të madh (Parku Kombëtar i Alpeve me sipërfaqe 86 mijë hektarë) çka nënkupton se plani afatgjat i kësaj zone është me fokus te turizmi dhe jo te industria energjitike.

Le t’i shkojmë për logjikë fjalëve të ish-Kryeministrit. Sa është kapaciteti energjitik i Fierzës?! Sipas Korporatës Elektroenergjitike Shqiptare, kapaciteti i instaluar i HEC-Fierzë është 500MW. Pra Alpet sipas ish-Kryeministrit kanë kapacitet energjitik 500MW! Por Fierza për të pasur këtë kapacitet ka një digë 136 metërshe dhe një liqen të tërë me ujë mbi të. Alpet jo! Kështuqë, si logjikë, do të duhen shumë HEC-e në mënyrë që të arrihet ky shfrytëzim. Nëse bëjmë disa llogaritje hamendësuese mundet ta nxjerrim se sa. Meqenëse natyra hidrike e Alpeve është afërsisht e ngjashme, le t’i referohemi projektit fillestar të propozuar me 12 HEC-e në Luginën e Valbonës ku kapaciteti do të ishte 51MW, kjo për të kuptuar “intensitetin” e HEC-eve që nevojitet për shfrytëzimin e lumejve të Alpeve. Në “Raportin e vlerësimit të ndikimit në mjedis” që i bashkëngjitej projektit të ideuar pretendohej se Valbona “mund të japë rreth 60MW fuqi të instaluar” (fq.74). Kështu nëse i qëndrojmë linjës logjike… nëse për 60MW në Valbonë mendohej të ndërtoheshin 12 HEC-e me kapacitete mesatarisht të vogla, për 500MW në tërë Alpet do të duhen së paku 100! Pra një masakër!

Sipas idesë së “shfrytëzimit energjitik” të ish-Kryeministrit, e gjithë zona e Alpeve mund të kthehet në kantier ndërtimi dhe gjasat janë të ndodhë nëse çështja e HEC-eve në parqet kombëtare të kalojë në heshtje sepse kjo ideja e “shfrytëzimit energjitik” nuk ka ndryshuar as te Kryeministri aktual.

Plani Kombëtar Sektorial i Turizmit që e kthen zonën e Alpeve në një Park Kombëtar të stërmadh nuk është miratuar, çka nxit dyshimin se kjo bëhet qëllimisht që projekte hidroenergjitike si për shembull HEC-et në Valbonë, Shalë, apo Kir të ideohen, miratohen dhe lejohen për t’u ndërtuar në të ardhmen duke vënë seriozisht në mëdyshje prioritetin ekonimik të zhvillimit të zonës: turizëm apo energjitikë?!

Edhe pse ka pasur deklarata nga Kryeministri aktual se në Valbonë nuk do të ketë më HEC-e të tjera, përveç atyre që janë në ndërtim, ende nuk ka diçka të shkruar rreth një ndalimi, apo anulimi kontrate/koncesioni në këtë zonë.

Për ta kuptuar më drejt se gjërat nuk kanë ndryshuar, pavarësisht qeverive të ndryshme: Deri në janar 2018, 109 hidrocentrale ishin në fazën e ndërtimit, ndërsa 284 të tjerë nuk kanë nisur ende të ndërtohen. Së bashku me 147 të cilët janë në fazën e prodhimit, totali i HEC-eve me koncesion është 540 vetëm për periudhën 2003-2018.


Sqarim!
Nuk kam asgjë kundër ndërtimeve të hidrocentraleve si mënyrë për të zhvilluar një sektor jetik për ekonominë sikurse është energjitika. Të ndërtohen! Por jo në parqet kombëtare! Ndërtimet në zona të mbrojtura janë kërcënim për trashëgiminë natyrore të këtij vendi!

Shtegtim në Sotirë, drejt ujëvarës më të bukur në Shqipëri

Ujëvarat janë skulpturat më të bukura të natyrës dhe Shqipëria fatmirësisht ka plot të tilla. Nëse s’i keni vizituar – apo s’i njihni ende – mund t’ju përmend disa. Ujëvara e Grunasit (Theth), Bogovës (Skrapar), Vinjës dhe Peshturës (Kurvelesh), Valbonës (Valbonë), Shëngjinit (Tiranë), Selcës (Malësi e Madhe); Belës (Kukës) ujëvarat e kanioneve të Osumit (Skrapar) e plot të tjera në zona të thella të vendit. Disa prej tyre kam mundur t’i shoh nga afër dhe mund t’ju them se si “Ujëvara e Sotirës” nuk kam parë gjëkundi. Prandaj duhet ta vizitoni me patjetër!

E pagëzuar si “Niagara e Shqipërisë” për nga rrëkeja e stërmadhe e ujit që formon në dy burime fare pranë, kjo ujëvarë gjendet 19.4 kilometra në jug të qytetit të Gramshit dhe është një nga më fantastiket. Emri i kësaj perle të natyrës vjen nga fshati Sotirë, që ndodhet 5 kilometra pranë. Burimi është prej ujërave nëntokësorë të malit të Tomorrit që shtrihet rreth 6 kilometra më tutje në jug.

Por, për të vajtur te “Ujëvara e Sotirës” nuk është dhe aq rrugë e lehtë. Në total duhen rreth 4 orë. Dy orë rrugëtim prej 80 kilometrash (Tiranë-Elbasan-Gramsh) mund të bëhen lehtësisht me makina të çfarëdoshme. Rruga është e mirë! Por për 15 kilometrat për në fshatin Sotirë bën mirë të kesh makinë të lartë pasi nuk ka rrugë. Madje në një segment të duhet edhe të kalosh shtratin e një përroi që i bashkohet “Lumit Tomorrica”.

Nga Gramshi deri në fshat të duhet rreth 1 orë me makinë. Me të mbërritur në Sotirë pjesa tjetër për te Ujëvara bëhet vetëm me këmbë dhe zgjat rreth 1 orë me ecje normale.

Rrugës për në Sotirë, të bie në sy mundi i banorëve për t’i bërë ballë erozionit të tokës dhe po kështu kushteve të vështira ekonomike. Prej këtyre vështirësive pjesa më e madhe e tyre janë shpërngulur. Por pavarësisht kësaj, ata pak që vazhdojnë të jetojnë në ato anë janë punëtorë dhe miqësorë. Kultivojnë livando dhe sherebelë. S’të thonë kurrë “Kush je? Ç’do këtej?”, por gjithmonë të pyesin se “Si ju shkoi udhëtimi?”; “Si t’u duk ujëvara?”…

Në vizitën time të fundit në Sotirë më bëri përshtypje një çift nga Presheva. Ata kishin ardhur enkas për të parë ujëvarën, pas 500 kilometrash që andej. Ju siguroj se u larguan plot mbresa!

Pas 5 kilometrash ecie mes bokërimash dhe terreni tejet të rrëshqitshëm për shkak të përbërjes argjilore të tokës, fundi i shtegut të ngjit mbi një kodër të gjelbëruar mirë. Aty që aty mundet ta dëgjosh zhurmën e rrëkesë së ujëvarës. Pasi ke ngjitur kodrën e vogël, të shfaqet një lëndinë që përballë ka një masiv shkëmbor. Nga ky masiv rrjedhin fort dy rrëke të mëdha. Njëra në të majtë dhe një tjetër më në të djathtë. E para bie direkt nga kreshta e shkëmbit, ndërsa tjetra del nga një e çarë në mes të faqes.

Nga ajo kodër mund të zbritet lehtësisht poshtë përmes një shtegu tjetër dhe pjesa që mbetet është thjesht zhytja në mbresa e syrit të lirë. Dielli është çelësi i kësaj zhytjeje në mbresa. Bëni të pamundur ta vizitoni ujëvarën përpara pasdites, sepse me të kapërcyer dielli përtej masivit shkëmbor, ai miksi magjik i ngjyrave nga blu në të gjelbër errësohet dhe uji i ftohtë të nxit mërdhi.

Eshtë interesante sepse me sa më thanë, banorët ujëvarën që del nga faqja e shkëmbit e quanin edhe si “Burimi i Kuçedrës”. Arsyeja?! Shpesh uji që rrjedh që andej pakësohet apo shtohet papritur, çka ka nxitur folkun mitik ta shpjegojë me një kafshë të përbindëshme që mund të jetojë brenda në shkëmb.

Ujëvara e Sotirës është perfekt edhe për “camping”. Lëndina që ju fola pak më sipër, është mjaftueshëm e hapur sa për t’u vendosur në të shumë çadra. Prej lëndinës mund ta soditësh ujëvarën për shtatë palë qejfe.

Kështu me pamjet dhe me këtë shkrim modest, për ju që keni qejf natyrën dhe sidomos ujëvarat, jua këshilloj si të detyrueshme vizitën e kësaj perle të shpallur prej vitesh si monument natyre.

Këshilla për hiking! Ç’të bësh kur ke humbur?

Një nga shqetësimet më kryesore për fillestarët e shtegtimeve (#hiking) – madje edhe për prindërit – është rreziku se mos duke u endur nëpër natyrë të mund të humbasësh. Zakonisht shtigjet qëllojnë të jenë në zona pa mbulim valësh dhe për rrjedhojë celularët janë jashtë funksioni. Kjo ndodh më së shumti në lartësitë e mëdha. Në të tilla rrethana dita të kalon shumë më shpejt se sa e mendon. Frika nga errësira në një ndjesi humbjeje është makthi i maktheve për cilindo që është fillestar në shtegtime dhe shumfish makth për prindërit që nëse e marrin vesht këtë gjë u bëhet gjaku ujë.

Personalisht më ka qëlluar dy herë të humbas rrugën dhe një herë tjetër të më zërë nata teksa shtegtonim po të humbur. Fillimisht na ndodhi kur po ngjisnim malin e Gamtit – jo nga pjesa e shkëmbinjve, por nga shtegu i gjatë që kalon te labirinthi i shkurreve dhe tre qafat e malit. Në fillim më zuri frika. Por prej faktit se isha me një grup të madh miqsh dhe shtegtarësh, u qetësova fillë. Humbja u kthye në qejf – ndonjëherë edhe ke qejf të humbësh! – dhe nuk zgjati më shumë se çerek ore.

Hera tjetër na ndodhi në kthim nga Bukaniku. Ngatërruam shteg dhe i ramë aq gjatë, saqë nata na i mpiu sytë dhe kur pas nja dy orësh ecje – përtej programit – kur dolëm në rrugë, ishte sikurse çantat të mos na peshonin më, aq ndjesi gëzimi pata.

E di… duket ca si fëmijërore… por të tilla ndjesi t’i ngjall natyra, pasi përballë saj gjithmonë ndihesh i vogël.

Por çfarë duhet të kemi parasysh në rast se humbasim? Ja disa gjëra që duhet t’i mbash mend:

Fillimisht më kryesorja e kryesoreve, mos merr përsipër udhëtime vetëm! Minimalisht duhet të jesh me një ose dy persona të tjerë. Pavarësisht mendimeve të ndryshme, shprehjen “delen që del nga tufa e ha ujku” e gjej fiks me vend në këtë pikë.*

Më tej kujdesu që në çantën tënde të kesh me vete, një elektrik dore, një paketë të ndihmës së shpejtë, një bateri – power-bank – për karikim celulari dhe medoemos edhe një bilbil. Në rast se humbet dhe situata ka kaluar në serioze – më shumë se 12 orë i humbur – elektriku do të të ndriçojë rrugën, paketa e ndihmës së shpejtë do të të jetë për ndihmë nëse je lënduar, bateria do të ta rikarikojë celularin dhe bilbili do të të shërbejë për sinjalizues nëse janë duke të të kërkuar.

Nëse je përpjekur prej kohësh të gjesh një shteg dhe ndjesia e të humburit nuk të ka ikur, ulu diku dhe pusho. Pi pak ujë. Përpiqu të qetësohesh. Armiku kryesor në këto raste është paniku!

Teksa përpiqesh të qetësohesh, mundohu të kalosh nëpër mend se nga erdhe, si ishte rruga kur ti kalove dhe kush ishte ndonjë shenjë identifikuese e shtegut. Në këtë mënyrë mundesh që të paktën të gjesh shtegun e kthimit.

Mos harro! Përpara se të lëvizësh sinjalizo – duke vënë tre-katër gurë pirg, së bashku – vendin ku je aktualisht, apo se nga kalon. Në këtë mënyrë do e kuptosh nëse je duke u kthyer në të njëjtin vend ose je duke përparuar. Shenjat do të të duhen për t’u kthyer aty ku ishe, nëse shtegu që ke marrë përsipër ta provosh nuk të çon gjëkundi.

Nëse është ende ditë, mundesh të dallosh dy drejtime lindje-perëndim dhe jug-veri vetëm prej pozicionit të diellit. Nëse është natë dhe përfundimisht ke humbur, bën mirë të mos endesh së tepërmi me grupin, por të vendoseni diku për kamping.

Se harrova… gjatë këtyre situatave kontrollo shpesh për valë. Ka raste ku tek-tuk mund edhe që të ketë sinjal, kështuqë nëse keni humbur, celulari është si të thuash miku më i mirë. Pasi me sistemin e “gps” mund të lokalizoni menjëherë vendndodhjen tuaj të saktë e për rrjedhojë të gjeni edhe nga të shkoni.

Aventura janë edhe këto raste dhe jua siguroj që janë pjesët që mbahen mend më së shumti nga shtegtimet, kështuqë mos u dekurajoni!


*Më kujtohen nja dy filma “Into the Wild (2007)” dhe “127 Hours (2010)” ku përjetohen situata tejet të vështira gjatë shtegtimeve vetëm. Nëse s’i keni parë, jua sugjeroj!

Arrameras-Kamëz, ju tregoj për zonën e 88 salloneve të mobilierive

Dikur te Selvia në Tiranë kanë qenë nja 4-5 qofte mu në kryqëzim. Tymi dhe shamata e çdo kafshate qoftesh dhe e çdo gllënke birre atje ishte praktikisht pasqyra e të bërit biznes në Shqipëri. Shifte tjetri-tjetrin dhe vetëm se atij po i ecte mirë, shkonte dhe ia hapte ngjitur të njëjtin lloj biznesi…

Kështu për vetëm dhjetë pijetarë dhe fiksimaxhinj qoftesh, “Selvia” kishte futur në konkurrencë katër skajet e trotuareve të kryqëzimit, që lëshonin tym dhe piper për çdo qofte të pjekur. Fatkeqësisht me kalimin e kohës, pijetarët zunë vend në një lagje tjetër – Rruga e Kavajës – dhe biznesmenët e qoftes te Selvia ngelën me gisht në gojë. Dalë ngadalë u shpërngulën që aty, ose e kthyen biznesin te trendi i ri, sallon bastesh, ose lojrash fati.

Pikërisht kjo periudhë – e rreth dhjetë viteve më parë – mu kujtua kur po kthehesha nga një udhëtim në Alpe. Ç’ne mu kujtua kjo gjë?! Rrugës teksa po kthehesha me disa miq, në aksin rrugor Fushë-Krujë-Kamëz, na bëri përshtypje fakti se pjesa dërrmuese e bizneseve atje ishin mobilieri. Sa në njërin cep, në tjetrin. Ngjitur e ngjitur. Madje edhe në një godinë. Sallone pafund, me emra nga më të ndryshmit.

Mobilieri Abaz Ulliri… Afrimi, Afmeti, Albeni, Alberti, Albori, Andi, Arali, Arbi… S’po tallem! Disa nga emrat ua mbajta shënim. Janë vërtetë emra sallonesh mobilierie dhe të gjitha e kishin të shkruar gabim… “Mobileri”…

“Mobileri” Bajram Luka… Ballkani, Bariu, Besi, Biondri, Bruno, Caca, Cani, Dashi, Doku, Donat, Edi, Edisoni, Emiljano, Endri, Enis, Epika, Eri, Geri, Gerti, Globi, Golden, Halili, Ideari, Ilgari, Joti, Juli, Keli, Kena, Klajdi, Koçi, Koli, Kristi, Kurti, Leo, Luxi, Pllumi, Reli, Rraja, Rudi, Sajmiri, Sela, Selmani, Sinani, Topalli, Tosi, Valteri apo Vath-Xheka.

Seria e Mobilerive ne Fush-KrujeMore po kishte popullore, italiane, madje edhe turke. Kur u ktheva në shtëpi, nga kurioziteti, renda t’i shoh edhe njëherë me “Google-Street”. Njëri ndërkohë quhej edhe “Mobileri Inter”… teksa e pashë i thashë një shokut tim, tifoz të Milanit, “do t’i pranoje dhuratë ca mobilie shtëpie të porositura te kjo mobilieria?!”.

Mobileri InterNga fshati Arrameras i Fushë-Krujës, ku dikur bënin hije drurët e rrapit, e deri në Kamëz – gjithsej rreth 10 km – numëruam 88 mobilieri. Për ta kuptuar kontrastin me llojet e tjera të biznesit, pamë vetëm 13 lavazhe dhe 15 karburante apo pika servisi.

S’kam asgjë kundra kësaj zone – jam i sigurt se pjesa më e madhe e banorëve janë tepër punëtorë, pasi shumica e bizneseve ishin me investime të mëdha – por teksa i shihja më vinte ndërmend koha e qofteve te Selvia dhe ajo puna e të prishurit punë njëri-tjetrit duke ia hapur të njëjtin lloj biznesi ngjitur.

Mobilieri Fush-Kruje1Pyes veten çfarë potenciali do të ishte nëse të 88-ta këto biznese të së njëjtës zonë do të ishin nën të njëjtën markë, apo kompani… Eh çfarë “IKEA” fantastike do të ishte! Por sikurse thashë në fillim… kam përshtypjen se ky mikrobi i “qofteve” bën shumë tym dhe s’i lë idetë e mëdha të zhvillohen!

Plot yje që bien, mos i humbisni fotot nga një natë vezulluese në Luginën e Valbonës

Dy javë pas hënës së përgjakur, një tjetër aventurë me kundrimin e qiellit natën më qëlloi ta përjetoja në Valbonë. Pas fenomenit të jashtëzakonshëm të eklipsit të kuq, i cili zgjati disa orë, aventura e radhës nuk kishte hënë, por një qiell plot e përplot me yje që binin. Ndezja e qiellit me yje është një tjetër mundësi përrallore që – krahas shtegtimeve dhe kulinarisë – mund ta shijosh në parkun kombëtar të Valbonës.

Mungesa e zonave urbane pranë dhe e ndotjes që shkaktojnë qytetet, bën që qielli të mos ketë smok në Alpe dhe të jetë pasqyrë natën. Aq pasqyrë sa që, atmosfera, të të kujtojë filmat fantashkencë të tipit “Star-Wars” apo “Star Trek”. Kur vështron një qiell plot me yje, kupton se sa e vogël është bota përballë gjithë asaj gjithësie yjesh.

FOTO YJE 4Kundrimin e yjeve e kisha provuar edhe më parë në Alpe. Në Shalë, Theth edhe në Valbonë, por atmosfera e natës së 4 gushtit, ishte krejt tjetër gjë. Pas dy ditësh me shi, mbrëmja e së shtunës e gjeti luginën të kthjellohej nga një ndriçim i jashtëzakonshëm yjesh. “Rruga e Qumështit”… “Arusha e Madhe”… apo yjësi të ndryshme të cilat i ke dëgjuar shpesh, mundeshe t’i shihje me sy të lire, kjo pasi Hëna dritëvërbuese e natës nuk dukej gjëkundi.

Me grupin e trajnimit të shkollës verore të organizuar nga GIZ, u pajisëm me disa elektrikë dore dhe duke marrë me vete aparatët fotografikë rendëm për një shtegtim të vogël buzë malit të Kollatës. Mos kujtoni se ishte diçka e frikshme, sepse s’ishte aspak e tillë.

Malet rrinin në errësirë dhe përthithnin vezullimet. Me gjumin e tyre nuk ia prishnin aspak sfondin qiellit duke i lënë plot vend yjeve aq saqë, ndryshe nga ç’bëjnë ditëve, nuk ta trembnin syrin me lartësitë.

Me të vendosur aparatet, shkrepjet disasekondëshe, shoqëroheshin me të gjithë grupin që s’i ulnin kokat nga drejtimi së larti. Disa prej nesh u shtrinë përdhe mes luleve dhe erës së malit. S’ke parë ndonjëherë yll që bie? Po yje të tëra që bien?! Epo mos e humb kurrë një mundësi të tillë, shko në ndonjë mal gjatë gushtit dhe prit për natën e vezullimeve…

Si është ajo shprehja? “Mendo një dëshirë për aq here sa shikon një yll që bie”?!… Mund t’ju them se kjo shprehja është fiks për nga e pazakonshmja e së kundruari një fenomen të tillë në zonat urbane, sepse në Valbonë pamë plot të tilla.

Nga fotot që bëmë, disa prej tyre edhe i fiksuam me aparate. Ju ftoj t’i shijoni dhe pse jo, të frymëzoheni edhe më tepër që ta shijoni natyrën sa më shumë.

FOTO YJE 9FOTO YJE 1FOTO YJE 8FOTO YJE 2FOTO YJE 5FOTO YJE 11FOTO YJE 7FOTO YJE 3


Fotot u realizuan nga Enis Mehmeti dhe Gledis Hoxha.

“Takim” me Robinson Kruzon në Valbonë

E ke menduar ndonjëherë të lësh gjithçka pas dhe të nisesh për ndonjë udhëtim të gjatë?! Aq të gjatë sa të të duket i pafundë…

Fiks këtë gjë e mendoi 27-vjeçari Gonçalo Madeira rreth katër muaj më parë kur nisi një rrugëtim fantastik dhe plot aventura nga Portugalia, për në Spanjë, Francë, Gjermani, Austri, Slloveni, Kroaci, Bosnje, Mal të Zi dhe më pas në Shqipëri. Gonçalon pata fatin ta takoj gjatë një trajnimi veror të organizuar nga GIZ-Albania. Ishte dita e dytë e tij në Valbonë dhe kishte ardhur pas një shtegtimi të gjatë nga Thethi. Në anën perëndimore të Alpeve kishte kaluar prej shtegut malazez. Me të kaluar kufirin, një shkodran me emrin Toma i kishte mundësuar atij udhëtimin nga kufiri për në Bogë, atje ku qe vendosur fillimisht, për të nisur më pas shtegtimin me këmbë permes Alpeve shqiptare.

I lartë rreth një e tetëdhjetë, me hije tipike të ndonjë personazhi filmash – një shoku im i shkollës verore, Arditi, e pagëzoi me nofkën Robinson Crusoe – portugezi ishte flokëgjatë, mjekrosh, me një palë syze stil të vjetër. Tip tejet gazmor. Interesant sepse udhëtimin e kishte nisur duke lënë punën në një kompani ndërkombëtare si Microsoft në Lisbonë dhe kishte përfunduar studimet për neuro-shkencë. Tani?! Punonte punë të rëndomta pa pagesë thjesht për të marrë në këmbim strehë dhe ushqim gjatë shtegtimeve.

img_0194.png“Që në fillim kisha si synim t’i largohesha monotonisë, rutinës dhe asaj skllavërisë së kapitalizmit për një jetë të varur nga gjëja materiale, puna në zyrë dhe nevojat e rreme. S’e kam me qejf më të punoj për dikë, i cili kërkon thjesht të më shfrytëzojë. Mundohem që në shtegtimet e mia të mbaj kosto sa më të ulët. Të mos shpenzoj para. Të lëviz me mjete të çastit ose duke bërë hiking” na tregoi Gonçalo teksa Arditi i përgatiti një video-profil enkas për shkollën verore.

Udhëtari ynë i pazakontë nuk ishte i çmendur. Në vendet e tjera evropiane, përdorte një aplikacion të quajtur “work-away” me të cilin njerëz të ndryshëm afishonin oferta pune vullnetare në këmbim vetëm të akomodimeve. Kështu duke punuar me gjëra të zakonshme, si druvar, murator, apo punëtor krahu, ai kishte mundur të kalonte 8 vende për katër muaj, pa shpenzuar – pothuajse – asgjë. Ndërkohë ai edhe pse mbante një plan për të mos përdorur para, kishte menjëanë një plan rezervë për situata emergjence.

“Ruaj gjithmonë një sasi parash, me të cilat mundem të blejë një biletë kthimi për në Lisbonë” u shpreh flokëgjati i ngjashëm me ndonjë pirat apo aktor filmash. Por si ia bënte ai me familjen që kishte në Portugali?! Kontaktet i mbante thjesht me ndonjë mesazh në “whatsapp” të cilin mund ta shkurante në ndonjë vend ku mund të lidhej me rrjetin. Gonçalo na tha se kishte plot miq të cilët i kishte lënë pas në Lisbonë dhe që ishin të magjepsur nga guximi që kishte për të ndërmarrë një udhëtim të tillë.

IMG_0191“Plot miq të mi më thonë se kjo që po bëj është një aventurë e jashtëzakonshme. Njëri prej tyre do mund të më bashkohet pasi të përmbyllë studimet. Shumëkush më pyet se kur do të mbarojë ky shtegtim… unë s’di t’u jap një përgjigjje, por dua që mos të mbarojë kurrë” – na tha 27-vjeçari, i cili na tregoi planin që kishte, të udhëtonte për në Kosovë, më pas në Maqedoni, Greqi, Turqi e gjetkë, për në Azi. Dëshira e tij për këtë aventurë, e ushqente të bënte plot fotografi, të mbante një ditar me synimin për të shkruar një libër dhe ëndrra e vërtetë ishte që një ditë të blinte një tokë, të cilën do të mund ta punonte dhe ta gëzonte vetë në një nga vendet që kishte udhëtuar.

Ajo që më bëri përshtypje nga ky njeri, nuk ishte vetëm gjëja e pazakontë që po bënte, por edhe thjeshtësia me të cilën i shihte gjërat. Për të, malazezët, ishin të njëjtë me portugezët. “Përtacë që rrinë vetëm nëpër plazhe!”. I thashë se pak-a-shumë, me këtë sjellje përtacie, të gjithë ne ballkanasit jemi të njëjtë dhe mbase mund të quhemi të gjithë portugezë. S’i një luzitan atipik, s’e kishte qejf futbollin. Fliste me dashamirësi për njerëzit që kishte takuar deri më sot dhe Alpet i dukeshin me një panoramë marramendëse.IMG_9534 (1).JPG

Më la mbresa mënyra e tij krejt e thjeshtë për t’i gjetur shtigjet: “kur humbas rrugën, thjesht ndjek ndokënd që mund të më dalë përpara, ose nëse di të flasë ndonjë gjuhë që e di, e pyes”. Mënyra pa komplekse për të folur me të huajt dhe dëshira për ta çuar përpara aventurën e tij të pazakontë.

Fiks… a thua të ishte Robinson Crusoe…

Por, Crusoe kërkonte dhe ia doli të kthehej në shtëpi, pas 28 vitesh… ndërsa Robinsoni ynë që takuam në Valbonë, dukej qartë se s’donte të kthehej më pas në shtëpi. I dashuruar verbësisht nga natyra, kjo jetë nomade ishte tashmë gjaku dhe fryma e tij.

Ju ftoj të shihni disa nga fotot që Gonçalo ndau me ne nga udhëtimi i tij:

IMG_0195

DSC_0011

DSC_0063

DSC_0066

DSC_0080

DSC_0114

DSC_0194

DSC_0274

DSC_0289

DSC_0402

DSC_0464

Të darkosh në një vend me Kryeministrin

Ke parasysh, je me pushime verore, ke lëvizur lart e poshtë Rivierës dhe mbrëmja të ka zënë në Vlorë, ku do darkosh?! Kjo është pyetje që zor se ia di përgjigjjen nëse nuk ke ndonjë të njohur të zonës dhe je ca problematik kur vjen puna për t’u ushqyer. Të gjendur në një situatë të tillë një shoqja jonë na rekomandoi një restorant diku në fund të Lungomares. Për arsye etike, nuk po ia përmend emrin…

Pasi bëmë shëtitjen nga fillimi e deri në fund të Lungomares – një taksist, një ditë më parë na pati thënë se shëtitje bulevardit bëjnë vetëm ish-vendet komuniste, gjë krejt interesante me të cilën u pajtova me të kur e kreva shëtitjen – u gjendëm përpara këtij restorantit. Asgjë e zakontë. Njerëz që hynin, njerëz që dilnin. S’u menduam dy herë. Hymë. Por që në hyrje ndjemë një atmosferë sikleti. Pse?!

Të gjithë kamarierët ishin në këmbë. Në të njëjtin ambient po darkonte Kryeministri. Një nga kamarierët na adresoi fillë për të zënë vend diku në cep afër tavolinës së tij.

Kur u ulëm, vura re që jashtë, në rrugë, një grup fëmijësh nuk largoheshin që aty. Qëndronin duke parë Kryeministrin. Me gjasa ai ishte njeriu i parë i rëndësishëm, të cilin deri përpara atyre çasteve e shihnin vetëm në televizor. M’u kujtua dhe mua, hera ime e parë kur pashë në bulevard Presidentin. Ishte Meidani, viti 1999. Ishte çast fëmijëror, por i paharrueshëm.

Kryeministri ishte i shoqëruar me të shoqen. Për rreth kishte miq dhe disa të huaj. Atmosfera ishte me një përpjekje për t’u mbajtur në gjendjen “normale” edhe pse nuk është dhe aq normale që Kryeministri të darkojë në restorantin tënd, apo dhe ti si individ të gjendesh në të njëjtin ambient çlodhës me këtë personalitet.

Më bëri përshtypje sepse, të gjithë “shtireshin”, apo bënin sikur nuk e shihnin Kryeministrin aty dhe përpiqeshin të silleshin si “normalja”. Ne s’u orvatëm të bëjmë foto, pasi krahas tavolinës sonë, qenë vendosur edhe dy – të vetmit që dukeshin – truprojat personale të Kryeministrit. Sikur ndodh rëndomtë, portalet janë ato që ushqehen më së shumti me foto të drekave apo darkave të politikanëve, dhe duke pasur këtë gjë parasysh, nuk kërkuam telashe.

Teksa darkoja me shoqen time, përpiqesha të mos thyeja rregullin e heshtur që mos të ktheja kokën prapa. Njëjtë bënte edhe tavolina përballë. Njëri nga ata të tavolinës së Kryeministrit u ngrit. Iu afrua njërit prej kamarierëve dhe kërkoi në gjuhë të huaj – anglisht – se ku ndodhej tualeti. Ky nuk dinte anglisht dhe kërkoi ndihmë nga kamarieri tjetër.

Nga ajo tavolinë aq e rëndë për nga prezenca, nuk dëgjohej asnjë nga bisedat që zhvilloheshin aty, edhe pse shpesh, sinqerisht përpiqesha të pikasja ndonjë fjalë. Ndërkohë pjatat kalonin para nesh, një e nga një.

“Si është me oreks Kryeministri?” pyeta me ironi dhe me gaz veten. Të njëjtën pyetje mund të keni dhe ju, përgjigjja që mund t’ju jap është se atë mbrëmje u konsumuan arragosta, fruta deti “fritto” plot pije të ndryshme dhe si pjatë e fundit, një miks frutash.

Në kulmin e një debati “turistik” për omletën e shtrenjtë, apo çmimet stratosferike te ky restoranti buzë Lungomares mund t’ju them se çmimet nuk ishin dhe aq ndryshe nga ato restorantet e zonës së qendrës në Tiranë. Asgjë më shumë. Një darkë për 2 persona tre mijë lekë.

Kur u çuam. Kryem punë me pagesën. Thjesht një shikim drejt Kryeministrit dhe kaluam përtej në turmën e njerëzve të shëtitores. Kaluam edhe fëmijët që mbeteshin aty.

Ajo që më bëri përshtypje ishte niveli tejet i ulët i prezencës së policisë. Jo se dua të them se protokolli kryeministror s’ishte i duhuri. Por nuk kishte asnjë postobllok, asnjë polic qarkullimi që tjetërsonte, apo kufizonte trafikun e makinave. Nuk kishte asnjë prezencë polici të rendit, ndërsa në hyrje të restorantit ishte vetëm një punonjës i sigurisë së Krysiministrit.

Ka shumë legjenda për punën e ruajtjes së zyrtarëve të lartë – nga kalecat e deri te agjentët e shumëfishtë me snajperë – unë di të them se e vetmja prezencë e rëndë – jo prej personit që është por për nga pozita që përfaqëson – ishte Kryeministri.

Edhe mbrëmjen tjetër, vajtëm sërish aty. Kryeministri s’ishte, kamarierët ishin sërish në këmbë. Shërbimi po i njëjti. Çmimet po të njëjtat. Si duket prezenca e Kryeministrit kishte sjellë siklet apo ndjesi “anormaleje” vetëm te klijentët dhe në asnjë prej stafit.

Këshilla! Ku të gjesh çanta dhe këpucë për hiking

Ke dëshirë të eksplorosh natyrën, të merresh me bjeshktari (hiking), je fillestar dhe nuk ia ke shumë idenë se çfarë duhet të kesh me vete?! Mos u mërzit, ky “post” është posaçërisht për ty!

Kur nisa të shtegtoj natyrën, dilema më e madhe që kisha, kishte të bënte me veshjet dhe pajimet që duhen: “S’kam këpucë të posaçme! S’kam xhup anti-erë, anti-ujë! S’kam shkopinj…” dhe thënje të tjera si këto më bënë shpesh që të tërhiqesha dhe të mos merrja pjesë në plot guida. Por kjo gjë më rezultoi të ishte totalisht gabim! Pa provuar kurrë mos u tërhiq!

Por si i bëhet që rrobat dhe pajimet kushtojnë shtrenjtë?! Mos u mërzit e ka një zgjidhje edhe kjo punë!

Së pari – sikurse e kam thënë edhe në postime të tjera – në shtegtim nuk shkohet për t’bërë të bukurin/bukurën, por për të shijuar natyrën! Prandaj, me rëndësi nuk ka dukja, se sa funksionaliteti i pajimeve dhe rrobave që ne kemi!

Këshilla ime është: shih në pikat e rrobave të përdorura, mund të gjesh gjëra me mjaft leverdi: këpucë, atlete, çanta, çadra dhe madje edhe ganxha, sëpata apo çekanë perfekt për alpinizëm (nivel që kërkon përgatitje më të lartë se sa shtegtimi i thjeshtë).

Ku mund t’i gjesh?! Ja t’i them unë disa.

Një dyqan që shet këpucë ndodhet në rrugën e “Elbasanit“. Aty ti mund të gjesh jo vetëm këpucë për të dalë, por edhe atlete dhe kambale për hiking me çmime nga 1 mijë deri në 3 mijë lekë.

Po me të njëjtin çmim mund të gjesh edhe çanta fiks për hiking. Një dyqan që shet të përdorura në rrugën “Reshit Petrela” – te ish-Stacioni i Trenit – mund të të ndihmojë fiks për këtë punë.

Dyqane të tjera që shesin çanta dhe pajime me leverdi janë në rrugën e “Kavajës” – nga ana e ish-Parkut – dhe në rrugën “5 Maji” – në ish-Uzinën Dinamo.

Nëse këto dyqane nuk të zgjidhin punë, ke si mundësi edhe anën lindore të Unazës së Tiranës. Nga shkolla e Baletit e deri te Brryli ke një mori dyqanesh buzë rrugës, të cilat shesin rroba të përdorura, ose të reja, por me çmime të volitshme.

Më tej, një mundësi të vërtetë mund të gjesh edhe nga vetë dyqanet e markave të njohura nëpër qendrat tregtare. Sigurisht në kohën e uljeve të mëdha. Dyqane si Intersport apo Adidas bëjnë skonto reale deri në 70%. E mira është që nëse je tip i zellshëm për këto punë, të presësh pikërisht këto periudha – dhjetor/janar – kur dhe çmimet ulen ndjeshëm.

Ndërkohë mund të bësh edhe si puna e Saimir Kalbajt – guidë fantastike për Alpet – që falë intuitës dhe aftësive të tija ka kthyer një degë peme në një shkop të përkryer “hiking”-u.

13872703_1245898808802207_7773035716307565568_n.jpg

Këshilla! Si të përgatitemi për hiking

Ke dëshirë të eksplorosh natyrën, të merresh me bjeshktari (hiking), je fillestar dhe nuk ia ke shumë idenë se çfarë duhet të kesh me vete?! Mos u mërzit, ky post është posaçërisht për ty!

Kur provova për herë të parë të shtegtoja gjatë, isha krejtësisht i papërgatitur dhe madje e kisha për zor edhe të pyesja. Kështu që këshilla e parë që mund të të jap është pyet për çdo paqartësi, siklet apo mos-dijeni që mund të kesh. Për mua, mos merr përsipër asnjë shtegtim nëse nuk je i qartë se sa do të zgjasë udhëtimi, kush është destinacioni dhe ç’është më e rëndësishmja, se kush është guida jote!

Ok! Ke pyetur dhe di mjaft për këto ç’ka thashë më sipër, por sërish je disi i mangët me përgatitjen?! Çfarë të duhet janë këto:

Përgatitu që të ecësh, çka do të thotë, pri thonjtë – edhe nëse këtë e bën normalisht, ri-kontrolloji përpara nisjes në mëngjes – sepse thonjtë mund të të lëndojnë gishtërinjtë teksa fërkohen me njëri-tjetrin nga ecja e gjatë.

Nëse nuk ke këpucë të përshtatshme për mal, mos u dekurajo! Merr një palë atlete të lehtaedhe ato që s’i vesh më të bëjnë punë – mjafton mos të të vrasin dhe që të mos rrëshkasin.

Të duhet medoemos një çantë, qoftë edhe çanta e shpinës që dikur përdorje për të vajtur në shkollë. Unë atë përdor edhe sot, s’e kam hiç problem për aq kohë sa m’i mban të gjitha gjërat që më duhen. Në shtegtim nuk shkohet për t’bërë të bukurin/bukurën, por për të shijuar natyrën!

Merr një shishe ujë, diçka të shpejtë për të ngrënëfruta të thata, dy çokollata dhe një sanduiç të vogël – dhe mos harro, do jesh i ekspozuar në diell – edhe në kohën kur ka vranësira –  për këtë të duhet me patjetër një kapele dhe krem mbrojtës për fytyrën dhe qafën.

Merr me vete një kuti të ndihmës së shpejtë (të vogël). Nga përvoja di të të them se një kavilje e ndrydhur, apo një e gërvishtur në këmbë apo krah ka nevojë gjithmonë për një fasho.

Përgatitu edhe për më të keqen. Udhëtimi mund të zgjasë më tepër se sa qe planifikuar?! Një elektrik dore, ose koke, të zgjidh shumë punë natën. Udhëtimi mund të të bezdiset nga shiu që mund të nisë papritmas?! Një mushema të nxjerr nga situata dhe të shmang të ftohurin.

“Më mirë të mbash, se sa të qash!” thoshte një nga guidat – Artan Gaziu – me të cilët më ka qëlluar të shtegtoj, por edhe nëse nuk je kaq i përgatitur mos e ki siklet t’u kërkosh hua – ujin, elektrikun, kremin, apo kapelen – shokëve/shoqeve të grupit me të cilët do të udhëtosh, sepse zakonisht mali është miqësor dhe pse jo mund të zësh plot miq të rinj.


Këshillat e mësipërme janë për udhëtime të shkurtra!
Fotoja është realizuar nga Fatjon Kapllanaj dhe është marrë nga Klubi Discover Albania gjatë guidës “Kalimi Theth-Valbonë”.

Vizitë në Theth në zemrën e Alpeve

Edicioni i dytë i “Zâ-Fest” më nxiti dëshirën për të vizituar Thethin. Kisha dëgjuar për këtë festival, por shumë më shumë për bukuritë e asaj zone të Alpeve, të cilën ende nuk e kisha parë.

Të gjitha ato që kisha dëgjuar, rezultuan më se të vërteta!

Si fillim duhet thënë se Thethi ndodhet në zemër të Alpeve dhe prej Luginës së Valbonës ndahet nga vetëm një masiv malor i lartë 1700-1800 metër (rreth 200 metra më i lartë se Dajti) që quhet Qafa e Valbonës. Kur munda të ngjis Jezercën munda të përshkroj vetëm një pjesë të shtegut – kalimit – Valbonë-Theth, një aventurë që nuk duhet humbur dhe duhet provuar me patjetër!

Nga Tirana, Thethi është 177 kilometra larg dhe mund të arrihet për rreth 4 orë e gjysmë – Tiranë-Shkodër-Koplik-Bogë-Theth. Pjesa e fundit e rrugëtimit me makinë, nga Qafa e Thorës deri në Parkun Kombëtar të Thethit, ishte dërrmuese. 17 kilometra rrugë e pa rregulluar, për të cilën duhej më tepër se 1 orë e gjysmë për ta përshkuar. Sidoqoftë kur mbërrije në Theth e harroje gjithë atë rrugë. Panorama mes maleve ishte hipnotizuese. Luginën e rrethojnë disa nga majat më të larta të Alpeve, si Jezerca (2,694 m) në veri-lindje, Maja e Kakisë (2,357m) dhe Maja e Boshit (2, 371m) në jug-lidnje, Biga e Gimajve (2,232m) në jug-perëndim dhe Maja e Radohimës në veri-perëndim (2,568m).

Për faktin se u nisëm të premten pasdite, nuk mundëm ta kapnim natën e parë të festivalit. Por kishim edhe të shtunën përpara.

Kështu dita e parë e fundjavës nisi me rreth 30 minuta lëvizje me makinë për në fshatin më jugor të Thethit, fshatin Ndërlysaj (8 km larg).

Lumi i Thethit – që më tej, për shkak se përshkon gjithë rrajonin dhe bashkohet me një lum tjetër, quhet lumi i Shalës – kishte formuar një kanion fantastik të quajtur Kanioni i Grunasit. Më tej, në fshatin Ndërlysaj këtij lumi i bashkohej edhe Lumi i Zi që vjen nga më tutje, në perëndim. Pikërisht duke ndjekur rrjedhën e këtij të fundit – për në Kaprrej – vizituam dy nga vendet më mahnitëse të Alpeve.

Vaskat Ndërlysaj dhe Pusin e Zi, apo siç njihet ndryshe Syrin e Kaltër të Thethit.

Aktiviteti gërryes i ujit dhe gurët gëlqeror kishin formuar një pamje të jashtëzakonshme dhe vende-vende formoheshin fiks vaska uji.

Me rreth 40 minuta ecje mes gjelbërimit pafund dhe nën zhurmën e rrjedhës së lumit mbërritëm te perla e Alpeve. Banorët e zonës e kishin sistemuar rrugën mirë dhe kishin vendosur me punime druri vende edhe për të pushuar, kjo që vizitorët ta shijonin sa më shumë atë ujëvarë të vogël të Lumit të Zi dhe syrin si pus që formonte fillë aty.

Kisha parë edhe Syrin e Kaltër në Sarandë, por këtë e ndjeva më shumë, mbase ngaqë për të vajtur deri aty, e sodita më shumë natyrën duke qenë se atje shkohet vetëm në këmbë.

Në vaskat Ndërlysaj mund të bëje edhe plazh, ndërsa aty rrotull kishe mundësi edhe të drekoje në restorante të zonës.

Pasi vizituam këto vende, në darkë shijuam natën e dytë të “Zâ-Fest”-it. Shijuam muzikën e dyshes Redi Hasa dhe Maria Mazzotta, interpretimet e Ema Andreas, këngët e Vlashentit dhe si qershija mbi torte Andrrën. kisha.jpgIshte atmosferë fantastike që nën yjet dhe kurorën e maleve të bënte të ndiheshe super.

Për mua, kënga e vërtetë ishte natyra! U përhumbën nga ora. Në fakt s’e kishim parë fare orën kur rreth orës 2 u gjendëm në bujtinë.

Të nesërmen, diela ishte sërish me vende të tjera fantastike.

E patëm parë vetëm në darkë, por në mëngjes e pamë më mire kishën e Thethit, aty ku 1 shekull më parë Atë Shtjefën Gjeçovi do të hapte të parën shkollë shqipe për zonën. 800 metra më tutje, vizituam “Kullën e Ngujimit”, të cilën trashëgimtari i familjes Koçeku preferoi ta quante “Kulla e Pajtimit” pasi funksioni kryesor i saj kishte qenë pikërisht zgjidhja e konflikteve të ndryshme. Ai na tregoi shumë për zonën, zakonet dhe sidomos për rendin e kaluar. Atë kohë aq të keqkuptuar sot që i di vetëm “gjakmarrjen”.Kulla e Ngujimit

Ishte interesante të hasje dëshmi të gurta dhe orale të atij rendi të cilin Atë Shtjefën Gjeçovi e pati arkivuar duke e përcjellë me shkrim rreth një shekull më parë… kanunin e Lekë Dukagjinit.

Vzhduam më tej…

Por ajo që ma rrëmbeu më tepër zemrën për natyrën fantastike, ishte ujëvara e Grunasit. E fshehur mes gjelbërimit buzë një shpati tejet tëthepisur, hidhte ujë me freski dhe bollëk një mrekulli e natyrës. Ishte mahnitëse, të shihje kaq shumë vende të bukura në aq pak distancë larg njëra-tjetrës.

Ika plot mbresa dhe i sigurt se këto që vizitova janë veçse një pjesë e Thethit, zemrës së Alpeve!

Këshilla! Si të shmangim dehidratimin në hiking

Kur merresh me bjeshktari (#hiking) një nga problemet më thelbësore, që mund të të ndikojë për keq gjithë shtegtimin, është dehidratimi*. Shpesh në disa nga shtegtimet e mia më ka ndodhur që jam kapluar nga momente këputjeje, dobësie, etjeje të madhe dhe e vetmja gjë që kërkoja ishte pushimi. Si fillim duhet pasur parasysh se kur je në grup, pushimin nuk mund ta diktojë vetëm njëri dhe kurrësesi nuk mund të bëhesh pengesë për ritmin e përgjithshëm të ecjes, për këtë ja katër-pesë këshilla për t’i pasur parasysh në mënyrë që simptomat e dehidratimit të të rrijnë larg:

Rikupero lëngjet e humbura: Kur jemi në gjum, zakonisht humbasim 500-600 gram nga pesha jonë, kjo për shkak të djersitjes dhe proceseve të tjera fiziologjike që ndodhin teksa trupi është në gjendje të fjetur. Kështu për të rikuperuar lëngjet dhe kripërat e humbura, përpara se të nisesh për në guidë mund të pish diçka më pak se një shishe të vogël ujë (rreth 0.3-0.4l) ose çaj të ftohtë.

Pi shpesh nga një gllënkë ujë: Sigurisht kur nisim aventurat tona, çdokush ka një konstrukt dhe sjellje të ndryshme fiziologjike, ashtu sikurse ka bjeshkëtarë (#hikers) që ecin për 2-3 orë pa pirë as dhe një gllënkë, ka dhe të tjerë që s’ia dalin dot pa mbushur as 60 minuta. Për këtë s’ka asgjë për t’u intimiduar dhe këshilla ideale është që të mos e rëndosh trupin me sasi të mëdha lëngjesh por të fiksosh intervale të shpeshta. 3-4 gllënka uji/lëng frutash çdo 20 minuta do të të mbajë të fortë deri në majë!

Uji i malit, të freskon dhe pihet: Shpesh ndodh që të të mbarojë uji. Njerëz jemi, nuk mund t’i llogarisim të gjitha! Por nëse shtegtimi është në ndonjë mal, e sigurt është se ndonjë burim uji do të të dalë përpara. Në të shumtat e rasteve burimet që janë të rrjedhshme dhe që dalin/kalojnë nëpër shkëmbinj, janë të pijshëm. Në këto burime mund të rimbushësh shishen dhe pse jo të freskohesh duke ulur ndjeshëm nivelin e djersitjes. Kujdes! Nëse uji nuk është i rrjedhshëm dhe në të ka gjallesa (psh:larva bretkosash) mos pi!

Ushqehu me ndonjë gjë të shpejtë: Karbohidratet janë çelësi kryesor për të furnizuar këmbët me energji dhe ritëm. Thuhet se çdo gram karbohidrate mund të stimulojë deri në 3 gramë lëngje në sistemin tretës dhe për rrjedhojë të nxisë hidratimin e trupit. Kështu e këshillueshme është që në çdo pushim që mund të bësh me grupin të konsumosh ndonjë gjë të shpejtë: fruta; biskota; çokollata apo ndonjë ushqim të lehtë. Shmang në mënyrë kategorike të ushqehesh rëndë në pushime, kjo pasi do të të bëjë dëm dhe do të të shkaktojë dhembje/sforcim të aparatit tretës ndërsa je në ecje!

Mos i neglizho shenjat: Dhembjet e kokës, marramendjet apo vështirësitë në të përqendruarit janë simptoma të dehidratimit. Ilaçi më i mirë është: pushimi, ushqimi dhe pirja e lëngjeve. Ndjesitë e ankthit, pulset e shpeshta apo edhe të dobëta të rrahjeve të zemrës mund të jenë gjithashtu shenja të dehidratimit. Po kështu edhe lëkura e thatë, dhe trashja e pështymës janë shenja që nuk duhen neglizhuar pasi nëse shoqërohen me të gjitha simptomat që thamë, tregojnë për dehidratim serioz. Nëse po vuan ndjesi të tilla teksa po shtegton me miqt e tu, dhe gjërat nuk po shkojnë drejt përmirësimit, mos vazhdo më tej! Ndalu! Pusho! Ndërprite udhëtimin! Në shtëpi/apo kamp mundohu të pushosh, konsumo një vakt të ngrohtë dhe përpiqu të rifitosh sa më shumë lëngje!

Asgjë nuk duhet të na i prishë humorin, dëshirën dhe ndjesitë që na ofron një shtegtim në natyrë, prandaj këshillat më lart janë për t’i paraprirë çdo lloj situate.


*Doktoriim.com//Dehidratimi është humbje e tepruar e lëngjeve të trupit. Trupi ka nevojë për një sasi të caktuar lëngjesh, për të ruajtur të gjitha sistemet fiziologjike të tij.