Një takim i rastësishëm, një bast dhe më pas përndjekja, kur dy Gjermanitë ndesheshin në botëror

Përndjekja e diktaturave komuniste ka njohur pafundësisht histori që janë në kufijtë e të pa-imagjinueshmes, por ajo e Hans-Jurgen Kreisches dhe Hans Apelit është e jashtëzakonshme. Një fitore historike, një bast i rrezikshëm, whisky kontrabandë dhe më pas përndjekja nga policia sekrete. Kjo është tabloja e një futbollisti të Gjermanisë Lindore dhe të një Ministri të Gjermanisë Perëndimore që fati i takoi bashkë miqësisht për t’u kthyer më tej në një nga historitë më fantastike të sportit gjerman, që megjithëse u nda në dyshë nga ideologjia komuniste, prapë se prapë u ndje një komb, sepse fliste një gjuhë dhe ndante të njëjtat zakone.

Ishte viti 1974. Gjermania Perëndimore organizonte edicionin e 10-të të Kupës së Botës. Për herë të parë – dhe të fundit – në histori, në botëror do të luante edhe Gjermania Lindore. 

Pas fundit të Luftës së Dytë Botërore, lindja e Gjermanisë u bë shtet satelit i Bashkimit Sovjetik, ndërsa perëndimi u administrua nga amerikanët, britanikët dhe francezët. Ndarja e ashpër – edhe me një mur në Berlin – ndodhi edhe në sport. Deri në vitin 1964 gjermanët konkurronin bashkë në lojërat Olimpike – si Skuadra e Përbashkuar Gjermane – por kjo nuk vazhdoi më duke qenë se politika u ndërthur shumë më shumë me sportin në kampin komunist.

West and East
Franz Beckenbauer dhe Bernd Bransch përpara nisjes së ndeshjes, qershor 1974

Për t’iu rikthyer historisë…

Në botërorin e vitit 1974 Gjermania Perëndimore caktohet në të njëjtin grup (Grupi 1, së bashku me Kilin dhe Australinë) me Gjermaninë Lindore. Përpara kësaj përballjeje të mundshme, lindorët komunistë kishin refuzuar për 4 vite me radhë ftesa për miqësore. Ata i qenë frikësuar ndonjë rezultati negativ në përballje direkte kundër kapitalistëve perëndimor, kjo duke pasur parasysh rezultatet e dobëta në sporte si noti apo peshëngritja ku perëndimi ishte shumë më lart.

Më 22 qershor 1974 luhej në Volksparkstadion të Hamburgut. Gjermania Lindore vinte pasi kishte fituar ndaj Australisë 2-0 dhe pasi kishte barazuar me Kilin 1-1. Kundër Perëndimit pritej krejt tjetër ndeshje. Gjermania Perëndimore kishte lojtarë të kalibrit Müller e Beckenbauer dhe vinte si kampione e Evropës. Drejtuesit komunist shpresonin që së paku të mos ishte një ndeshje turpëruese për ta, por e paimagjinueshmja ndodhi, 

Gjermania Lindore arriti ta fitonte atë ndeshje 1-0. Në minutën e 12-të Sparwasser shënoi dhe lindorët e mbrojtën rezultatin. Edhe pse ishte nën një klimë të tensionuar politike, ku lojtarëve u ishte ndaluar edhe shkëmbimi i fanellave, në fushë gjermanët u ndjenë kundërshtarë vetëm në aspektin sportiv dhe luajtën miqësisht, jo si “armiq të popullit”. Arbitri Ramon Barreto Ruiz nuk pati fare ngarkesë.

Fitorja e ngjiti Gjermaninë Lindore në krye të Grupit 1, ndërsa perëndimorët u renditën të dytët dhe kaluan gjithashtu në fazën tjetër. Megjithatë kjo rezultoi më vonë të ishte një avantazh domethënës për ta, pasi kështu Beckenbauer dhe kompani shmangën Holandën, Brazilin dhe Argjentinën me të cilët tashmë do t’u binte të ndesheshin lindorët.

e-v-w
Hans-Jurgen Kreische (numri 10) në një rast për gol.

Për Gjermaninë Lindore Hans-Jurgen Kreische ishte një nga protagonistët. Sulmues i Dinamos së Dresdenit po shijonte kualifikimin ku gjatë një fluturimi me avion (për të vajtur në Hanover, atje ku do të ndeshej me Brazilin në fazën e dytë) i rastisi të ulet pranë me Hans Apelin, ky i fundit kishte rreth një muaj që ishte emëruar Ministër i Financave.

Kur luhet botërori të gjithë flasin për futboll dhe kjo ndodhi edhe në atë situatë. Kreische dhe Apel folën për ndeshjen mes dy Gjermanive. Apel me zhgënjimin nga ajo humbje tha se Gjermania Perëndimore nuk do ta fitonte kurrë botërorin, por këtu Kreische ndërhyri duke thënë se e kishte gabim, pasi Gjermania Perëndimore kishte një skuadër të shkëlqyer dhe do të shpallej kampione.

Si përfundim, të dy vunë bast. Nëse Gjermania Perëndimore do ta fitonte botërorin, Apel do t’i blinte Kreisches 5 shishe whiskey. 

Gjermania Lindore u eliminua në fazën e dytë, pasi u mund nga Holanda dhe Brazili, dhe barazoi vetëm me Argjentinën. Ndërsa Gjermania Perëndimore bëri përpara duke luajtur dhe fituar 2-1 finalen me Holandën.

hans-apel
Hans Apel, Ministër i Financave në Gjermaninë Perëndimore 1974-78.

Pak ditë pas finales, Apel u kthye në Bonn në punën e tij si Ministër i Financave. Ai i telefonoi ambasadorit të Gjermanisë Lindore dhe i tha se në zyrat e tij do t’i vinte një pako diplomatike, e cila do të përmbante 5 shishe whiskey dhe që do t’ia dinte për nder nëse do të mund t’ia dërgonte Kreisches.

Kështu një pako diplomatike me 5 shishe whiskey kontrabandë, kaloi në vitin 1974 një nga kufijtë më të survejuar të globit.

Kur Kreische mori pakon, u shtang krejtësisht. Futbollisti i Dinamos së Dresdenit kishte kujtuar se e gjitha kishte qenë shaka. Ai madje për shaka e kishte marrë edhe rrëfimin e Apelit se në Perëndim ai ishte Ministër.

Kjo pako do t’i kushtonte shtrenjtë Kreisches edhe pse sikurse do të deklaronte pas viteve ’90 whisky ishte ndër më të mirët dhe e kishte shijuar për plot netë me miqtë.

kreische
Hans-Jurgen Kreische pas eliminimit të Gjermanisë Lindore, qershor 1974

Një javë pasi kishte dërguar porosinë, Apel merr një letër nga Kreische. Ajo qe shkruar nga STASI (policia sekrete e Gjermanisë Lindore) dhe në të i kërkohej që Apeli të konfirmonte ose jo versionin e historisë, se si një futbollist në anën Lindore ishte gjendur me 5 shishe whiskey. Kreische në atë periudhë ishte në pikun e karrierës së tij si futbollist, por krejt papritur shkarkohet nga skuadra e Dynamos së Dresdenit dhe pezullohet nga sporti.

Fjalët miqësore dhe urimi pa të keq “shpresoj të takohemi sërish” i Apelit në biletën që pati shoqëruar pakon, u konsiderua nga STASI si një marrëdhënie që shkonte përtej “një basti sportiv” me një zyrtar të lartë të qeverisë së Gjermanisë Perëndimore. 

Në vitin 1976 Gjermania Lindore fitoi medalje ari në Lojërat Olimpike të Montrealit, por Kreische nuk ishte në atë skuadër. Ai e pa atë sukses nga televizori, në shtëpinë e tij në Dresden. Atë vit Dinamo Dresden kishte fituar kampionatin dhe ai kishte qenë golashënues me 24 realizime, por jo. Kreische ishte tashmë në ndjekje nga STASI dhe kurrësesi nuk i lejohej më të dilte jashtë shtetit. I mbajtur vazhdimisht nën vëzhgim ai e kishte të pamundur ta vazhdonte futbollin. Edhe pse kishte aftësi të shkëlqyera dhe mbi 50 ndeshje me kombëtaren, u detyrua të tërhiqej kur ishte vetëm 30-vjeç.

Ajo që i ndodhi Kreisches i mbeti gjatë në ndërgjegjie Apelit. Pakoja e tij me 5 whiskey e dërguar për respekt, fatkeqësisht i kishte sjellë pafund telashe mikut të tij futbollist. Pas rrëzimit të murit dhe bashkimit të dy Gjermanive, Apel dhe Kreische u bënë miq. Historia e tyre është një nga më të jashtëzakonshmet. Ajo tregon qartë se çfarë niveli paranojak kishte arritur agjentura e policisë sekrete në Gjermaninë Lindore dhe se si pavarësisht politikës së ashpër të komunistëve, gjermanët i kërkuan gjithmonë bashkëatdhetarët e tyre të përtejmurit.

Advertisements

Dhunë në stadiume kishte edhe në kohën e Enverit dhe policia s’i bënte dot derman…

Java e parë e kampionatit të 80-të të futbollit shqiptar qëlloi me një ngjarje të shëmtuar. Sfida hapëse e këtij sezoni, Skënderbeu-Partizani, u nxi nga dhuna që zuri mes tifozerive. Mungesa e policisë u përmend në media si arsyeja e përshkallëzimit të dhunës. Në fakt ndryshimet ligjore të vitit 2017 bënë që për herë të parë policët e rendit të mos ishin më prezent në tribuna, por njëjtë sikurse në botën perëndimore, organizimi dhe mbarëvajtja e ndeshjeve të futbollit t’u lihej në dorë kujdestarëve (stewards) dhe shërbimeve private të sigurisë fizike.

Çdo gjë shkoi mirë në përballjen e Superkupës, Skënderbeu-Laçi…

Por ngjarja e parë e dhunës, që ndodhi në kampionat, bëri që Federata Shqiptare Futbollit ta cilësojë si “amendim të parakohshëm ligjor” ndryshimin e ligjit për “Sportin” dhe njëkohësisht si “lëkundje e sigurisë publike në stadiume”. Fillë pas deklaratës së parë për shtyp, FSHF lëshoi një tjetër komunikatë ku i bënte thirrje Policisë së Shtetit që të “jetë prezente në të gjitha impiantet sportive”. Federata “përdori” ngjarjen e parë të dhunës, për të argumentuar se policia “është më se e domosdoshme për garantimin e sigurisë publike“.

Me komunikatat e bëra për shtyp, Federata nuk bëri gjë tjetër veçse tregoi dhe njëherë se vazhdon të refuzojë së pranuari si problematikë dhunën në sportin shqiptar. Adresimi i kësaj problematike drejt klubeve, institucioneve të kulturës dhe të rendit – si dhe heshtja në sintoni nga ana e këtyre të fundit – është një tjetër tregues i kësaj gjendjeje.

Por duhet thënë se kjo gjendje ka më tepër se 40 vite që vazhdon të jetë kështu.

Po! Eshtë e vërtetë. Dhuna ishte e pranishme në stadiume – dhe jashtë saj – edhe në kohën e komunizmit, pavarësisht se nostalgjia ka deformuar kujtesën në të atillë mënyrë saqë pak-kush të mund ta thotë këtë gjë.

Edhe asokohe sistemi i kaluar – që kishte një sistem policor prej diktature – nuk e pranonte thelbin e problematikës ndërsa e konsideronte dhunën si “shfaqje të huaj”. Regjimi i Hoxhës nuk e pranoi kurrë dhunën në sport si një problem që vinte si fillim prej kulturës dhe nivelit të ulët sportiv – Partia e luftonte profesionalizmin në sport, për qëllime ideologjie, synohej masivizimi dhe jo zhvillimi si profesionist dhe elitar – dhe më pas si pasojë e organizimeve pa meritokraci në gara.

Vitet 1977-1979 përmbajnë disa nga ngjarjet më të shëmtuara të sportit shqiptar, gjë që faktohet nga dokumente zyrtare të shtetit. Në këtë periudhë u përjashtuan me afate të ndryshme – deri përgjithmonë – 30 sportistë, 10 trajnerë dhe 19 gjyqtarë. Pas ngjarjesh të përsëritura të dhunës – kryesisht në futboll – institucionet kryesore urdhëruan mbajtjen e një raporti mbi të ashtuquajturën “shfaqje të huaja në fushën e sportit”. Gjuha e përdorur në këtë raport identifikon si “tifozllik të sëmurë” dhe “vandalizëm” pjesën më të madhe të akteve, ndërsa presionin më të madh për “gjendjen” e “vuajtën” Komiteti i Kulturës Fizike në Sported he Ministria e Arsimit dhe Kulturës.

Për ta kuptuar më mirë se cilat ishin ngjarjet, ja disa prej tyre:

ngjarje te tjera“Në vitin 1977 në stadiumin e qytetit të Shkodrës, gjatë ceremonisë së mbylljes së kampionatit, tifozë të sëmurë hodhën gurë dhe ofenduan ekipin e “Dinamos”, që fitoi titullin kampion”.

123.jpg“Pas ndeshjes në fushë dhe në autobus, tifozët e rrethit të Vlorës ofenduan dhe goditën me gurë ekipin e futbollit të “Partizanit”. Po në rrethin e Vlorës, menjëherë pas ndeshjes me “17 Nëntorin”, tifozët qëlluan autobusin me gurë duke i thyer xhamat. Në qytetin e Fierit, pas përfundimit të ndeshjes, me “Butrintin” e Sarandës, tifozët e Fierit qëlluan me gurë autobusin, i thyen xhamat dhe plagosën një sportist”

Veprime të kësaj natyre kanë vazhduar edhe në vitin 1978.

“Në qytetin Stalin tifozët qëlluan me gurë dhe plagosën gjyqtarin e ndeshjes.”

Veprime të tilla vazhduan edhe vitin 1979.

“Gjatë lojës, si dhe pas saj, tifozët e Selenicës goditën me gurë dhe llastiqe ekipin dhe autobusin e Bilishtit. Pas ndeshjes midis ekipeve “Dajti” dhe Ylli i Kuq” i Pogradecit, një lojtar i “Dajtit” goditi gjyqtarin anësor.”

17-nentori.jpg“Më 28 shkurt 1979 (ndeshja Besa- 17-Nëntori) tifozët e rrethit të Tiranës dhe të Durrësit, kryen veprime antisocialiste të vagabondazhit ndërmjet tyre e me udhëtarët dhe dëmtuan rëndë trenat e ndërtesën e stacionit të Kasharit.”

Duke risjellë në vëmendje periudhën 1977-79 mundet të kuptojmë se nuk është prezenca e autoriteve të sigurisë, apo “vigjilenca” ajo që mund ta zhdukë dhunën në sporte – sepse kur vjen puna për këtë pjesë, zor se ia merr kush sistemit komunist – por qasja e hapur, e qartë dhe me një politikë me vizion, e cila mund të diktojë/zhvillojë kulturë sportive te futbollistët dhe tifozët dhe po kështu meritokraci në rezultatet e ndeshjeve.

Prandaj, FSHF bën gabim që kërkon të rikthejë policinë në tribuna, pasi në të tillë mënyrë thjesht sa i largohet përgjegjësive dhe nuk e pranuan thelbin e problematikës – mungon vullneti dhe politika e duhur. Po kështu të gjitha institucionet e tjera, bëjnë jashtë mase gabim, që e neglizhojnë këtë çështje dhe lejojnë që fenomeni i shfrenuar i “huliganizmit” të promovohet rëndomtë si mënyra më e mirë për të mbështetur skuadrat e futbollit.


Më poshtë “Raporti” – Sekret – i mbajtur për Këshillin e Ministrave mbi “Disa shfaqje të huaja në sport dhe masat që po merren për evitimin e tyre”. Pjesë e Dosjes nr. 598 – 1979.

 


Informacionet arkivore janë nxjerrë në sajë të bashkëpunimit me Institutin për Demokraci Media dhe Kulturë (IDMC).

Vizitë në burgun famëkeq të Spaçit

Dy muaj më parë – përmes një vizite studimore të organizuar nga Instituti për Demokraci Media dhe Kulturë (IDMC) – mu dha mundësia të shihja nga afër atë çka mbetej nga ish-kampi burg i Spaçit. Ishte rrëqethëse. Një udhëtim që më la jashtëzakonisht mbresa.

Continue reading “Vizitë në burgun famëkeq të Spaçit”

Politikanët janë imun nga hapja e dosjeve!

Edhe pse jo të gjithë e dinë, prej rreth 1 viti punon Autoriteti i Informimit mbi Dosjet e ish-Sigurimit të Shtetit (AIDSSH). Ky “Autoritet” është formuar sipas ligjit 24/2015-të, dhe është ngarkuar të drejtojë një proces tejet delikat për shoqërinë shqiptare, proces që në vende si Gjermania dhe Rumania ka nisur prej më shumë se 17 vitesh. (Gjermani që prej vitit 1990; Rumani që prej vitit 1999).

Në Autoritet – përmes një formulari – gjithëkush mund të kërkojë qasje me informacionet e dosjeve, por jo për gjithkënd… për politikanët, kurrësesi!

Continue reading “Politikanët janë imun nga hapja e dosjeve!”

4 dënime me vdekje, 1 000 vite burg. Si i ndëshkoi regjimi organizatorët e Revoltës së Spaçit?

Fill sapo u mbyt revolta e Spaçit, më 24 maj 1973 nisi kalvari i dënimeve. Gjykata u zhvendos brenda ambienteve të kampit dhe i qëndroi “tullë” udhëzimeve terroriste që vinin nga diktatori. Me 5 çështje të ndryshme, u dënuan 5 grupe me një total prej 60 personash, prej të cilëve 4 me pushkatim. Për tre muaj, deri në fund të korrikut 1973, gjyqtarët dhanë në total 1 000 vite burg, ndonëse të gjithë ata të cilët u dënuan kishin edhe nga një dënim tjetër të mëparshëm.

Dinamika e gjyqeve dhe hetuesive “shpejt-e-shpejt” kuptohet qartë nga retorika që përdor Kryetari i Gjykatës së Lartë, Aranit Çela, në mbledhjen e parë të Presidiumit për këtë çështje. Ai thotë se të dënuarit janë nga “familje denbabaden armiq” dhe e pranon se “ishte e vështirë që të bëhej dallimi” mes grupit të të ndaluarve, por megjithatë ai e mbron vendimin me pushkatim të 4 prej 12 të dënuarve të parë.

familje-denbabaden-1024x157

Nga shqyrtimi i raportimeve të ndryshme të bëra rreth kësaj çështjeje ndër vite, informacioni më i përmbledhur është si më poshtë:

Grupi I – U dënuan me pushkatim Pal Zefi, Skënder Daja, Dervish Bejko, Hajri Pashaj; 25 vjet burg Dashnor Kazazi, Luan Burimi, Syrja Lame, Sami Dangëllia, Lush Vata, Jorgo Papa, Hodo Sokoli dhe Luan Koka (8 persona, totali 200 vite).

Grupi II – U dënuan me 25 vjet burg Fehti Kumanaku dhe Pal Marku; me 23 vjet Bedri Çoku dhe Murat Marta; me 22 vjet Jonuz Norja; me 20 vjet Ndroc Coku dhe Hasan Hibo; me 17 vjet Shuaip Ibrahimi; me 16 vjet Dervish Sulo, Mersin Vlashi, Haxhi Bena, Neim Pashaj, Naim Uka dhe Elez Hoxha; me 15 vjet Qemal Demiraj dhe Tomor Allabeu (16 persona, totali 301 vite).

Grupi III – U dënuan me 25 vjet burg Kostandin Papaj; 20 vite për Rexhep Lazrin dhe Sali Çunin; 18 vjet, Sherif Allamani; 16 vjet, Bashkim Fishta, Fatmir Llagami dhe Hulusi Pashollari; me 15 vjet Bebi Konomi dhe Njazi Bylykbashi; 14 vjet për Agron Xhelilin; 13 vjet shtesë për Mirash Gjokën, Refik Beqon dhe Nuri Stepën, dhe 12 vjet për Gëzim Çelën. (14 persona; totali 226 vite).

Grupi IV – U dënuan me 25 vjet burg Fadil Dushku, Demir Pojani dhe Gëzim Medolli; me 21 vjet Spiro Nasho; me 20 vjet të tjerë Çaush Çoku; me 16 vjet Sulo Veshi; me 15 vjet Petro Popaj; 14 vjet për Muharrem Dylin, Muharrem Isufin dhe Stefan Kolën dhe 12 vjet për Vladimir Priftin. (11 persona; totali 187 vite).

Grupi V – U dënua me 16 vjet burg Xhemal Bali; 15 vjet për Gjeto Kadelin, Sotiraq Simakun dhe Napolon Kolecin; 13 vjet për Bardhyl Fejzullarin; 12 vjet për Ferit Avdullarin dhe Hysen Xhanin (7 persona; totali 86 vite burg).

Hetuesit ishin: Ali Xhunga, Dhimitraq Shkodrani, Dhimo Sinani, Fejzo Aloçi, Fejzo Aloçi, Florian Kolaneci, Hamdi Meta, Irakli Kocani, Irfan Shaqiri, Isa Halilaj, Izet Hasani, Koço Josifi, Llambi Gegeni, Misto Shunda, Pelivan Luçi, Rustem Çipi, Sali Budo, Seit Sulaj, Shaban Dani, Skënder Myftari, Skënder Sadikaj, Vangjel Kote, Vasil Milo.

Prokurorët: Sotir Vaso, Zaim Myftari, Zef Deda.

Gjykatësit: Hilmi Telegrafi, Mit’hat Goskova, Ymer Aliko, Filip Lako, Gjin Pali, Pjetër Nikolli.

Publikuar në “Observatorin e Kujtesës” më 25 qershor 2018.


!!!Materiali është përgatitur për Institutin për Demokraci, Media dhe Kulturë (IDMC). Çdo ri-publikim, duhet të shoqërohet duke u cituar!!!

Si u diskutua pushkatimi i 4 të burgosurve që bënë revoltën e Spaçit?

Po atë ditë, më 24 maj ora 13:30, Aranit Çela, në cilësinë e Kryetarit të Gjykatës së Lartë raportoi përpara Haxhi Lleshit, kryetarit të Presidiumit të Kuvendit Popullor, nënkryetarëve Rita Marko, Mylsym Peza, Shefqet Peçi, sekretarit Bilbil Klosi dhe anëtarëve Pilo Peristeri, Kahreman Ylli, Sadik Bekteshi, Agim Mero, Dhimitër Shuteriqi, Vito Kapo dhe Spiro Moisiu.

Aranit Çela foli përballë 12 personave, po aq sa ishin të dënuarit e grupit të parë të revoltës së Spaçit. Foli për fatet e katër prej tyre të cilët u dënuan me pushkatim, por askush nga anëtarët e Kuvendit s’figuron të ketë folur qoftë dhe një fjalë në procesverbalin e mbajtur për atë mbledhje. As intelektuali Dhimitër Shuteriqi nuk tha një fjalë për jetët e katër të rinjve të cilët, fundja-fundit, në burg që në burg ishin. Ç’rrezik mund të përbënin për pushtetin? Ndërkohë në asnjë pjesë nuk shkruhet se ndonjë nga anëtarët e Presidiumit i lexoi letrat e katër të dënuarve me vdekje.

Procesverbali

Haxhi Lleshi: Këtë mbledhje e bëjmë për të parë disa të dënuar me vdekje. Kemi thirrur kryetarin e Gjykatës së Lartë, shokun Aranit Çela, për të na referuar.

pjes-nga-mbledhja-e-presidiumit-768x1050
Pjesë nga mbledhja e Presidiumit.

Aranit Çela: Në kampin 309 në Spaç, ditët e fundit u bë një revoltë nga të burgosurit që përfshiu rreth 500–600 veta. Në fillim u dukën se shfaqën kërkesat e tyre si gjysmëpolitike: kërkonin që të largoheshin nga miniera, kërkonin të faleshin nga dënimet, kishin disa ankime të tjera rreth trajtimit të tyre etj. Mbasi plasi revolta, kërkesat e tyre u rritën dhe doli hapur se ishte një revoltë politike kundër pushtetit popullor. Tani të gjithë elementët që janë në këtë kamp janë nga ata politikë, janë njerëz që kanë kryer krime kundër shtetit dhe pushtetit popullor. Shkaku i revoltës ishte me parullën që të shpëtonin shokun që ishte një i dënuar që kishte shkelur rregullat e brendshme të kampit, i cili në përleshje u largua nga dhoma e izolimit që këta personat e tjerë nuk e dorëzonin. Kërkesat pra, në fillim qenë të tilla, pastaj u dual me parullat nga i dënuari Hajri Pashaj: “Poshtë komunizmi”, “Poshtë Partia”, “Ju do të vini këtu dhe ne do të zëmë vendin tuaj” etj. Revolta zgjati tri ditë, më datë 21, 22, 23 maj 1973. Mbas përpjekjeve u desh të dërgonim forca e u rrethua kampi. Ata, sipas tyre, kishin krijuar një zonë të çliruar, vunë ligjet e tyre. U bë një demonstrim i fortë dhe u desh të hidheshin breshëri armësh dhe në fund iu dha ultimatumi. Nëse nuk do të dorëzoheshin, do përdornim armë. Mbas kësaj, nga ata u krijua njëfarë përçarjeje, sigurisht që në gjendjen që u krijua një pjesë e mirë u tronditën nga frika.

Pra, në mëngjesin e ditës së fundit, në orën e caktuar, u futën forcat tona dhe filluan të dalin të gjithë me përjashtim të 60 vetave kështu që u krijua një përleshje me ta, një përleshje e vogël dhe më në fund u kapën. Nga këta, 12 veta i prumë në Tiranë dhe mbas zhvillimit të hetuesisë shpejt e shpejt në orën 11 të natës u zhvillua gjyqi nga të cilët 4 i dënoi me vdekje. Mbajtën një qëndrim konsekuent armiqësor, të gjithë janë elementë që kanë qenë dënuar për krime kundër shtetit, tradhti kundër atdheut, janë nga familje reaksionarësh, familje denbabaden armiq tonë. Pra, nga 12 që u zhvillua gjyqi, 4 u dënuan me vdekje.

Haxhi Lleshi: Po ata atje filluan punën?

Aranit Çela: Sot atyre ju është shpallur vendimi i Gjykatës për dënimin me vdekje të këtyre të katërve dhe ju është thënë që në rast se shkelin disiplinën dhe rregulloren e brendshme të kampit, në rast se shkelin disiplinën më të vogël, do të kenë përgjegjësi, do të kenë konsekuenca. Siç duket situata u qetësua, turni i parë doli në punë.

Tani zhvillimi i gjyqit u bë me 12 që janë nga kryesorët, por që nuk është çudi të ketë shpëtuar ndonjë tjetër. Përfundimisht u dënuan 4 me vdekje, ndërsa të tjerët domethënë 8 të tjerët me 25 vjet burgim. Ishte shumë e vështirë të ndaheshin, të bëhej dallimi, por megjithatë u pa që këta të katër të dënoheshin me vdekje dhe ata janë: Skënder Daja, Pal Zefi, Dervish Bejko dhe Hajri Pashaj.

Haxhi Lleshi: Tani shpjegimet janë të mjafta, prandaj si mendoni, të mbeten këta të katër me pushkatim.

Aranit Çela: Ne themi që të dënohen me vdekje (pushkatim) dhe të pushkatohen jo përpara të tjerëve, jo përpara kampit.

Haxhi Lleshi: Për këtë vendim, gjykoni ju, ku t’ju vijë mirë.

Rita Marko: Edhe unë jam dakord që këta të katër të dënohen me vdekje (pushkatim).

Vendoset që t’u refuzohet kërkesa për faljen e jetës.

pjes-nga-mbledhja-e-presidiumit1-768x1024
Pjesë nga mbledhja e Presidiumit.

4 dënime me vdekje, 1 000 vite burg. Si i ndëshkoi regjimi organizatorët e Revoltës së Spaçit?

Publikuar në “Observatorin e Kujtesës” më 25 qershor 2018.


!!!Materiali është përgatitur për Institutin për Demokraci, Media dhe Kulturë (IDMC). Çdo ri-publikim, duhet të shoqërohet duke u cituar!!!

“Jam vetëm 23 vjeç. I lutem Partisë të ma falë jetën!”

Ndëshkimi i atyre që morë pjesë në “Revoltën e Spaçit” është i dokumentuar në arkiva. Dinamika e turrjes gjakatare të pushtetit ka mbetur në dosjen “tepër-sekret” nr. 38 të vitit 1973 të Presidiumit të Kuvendit Popullor. Në 28 faqe të kësaj dosjeje, paraqitet vendimi i dënimit – të grupit të parë, nga pesë që u dënuan në tërësi – të 12 personave, 4 prej të cilëve me pushkatim. Relacioni i gjykatës dhe po kështu edhe lutjet e katër të dënuarve me vdekje.

Pal Zefi, Hajri Pashaj, Dervish Bejko dhe Skënder Daja ishin tejet të rinj në moshë kur u pushkatuan: 33, 28, 27 dhe 23 vjeç. Të gjithë ishin të dënuar për tentativë arratisjeje apo për agjitacion dhe propagandë dhe më 23 maj 1973 do të akuzoheshin edhe për përpjekje/organizim për të rrëzuar pushtetin popullor, krijimin dhe pjesëmarrjen në një organizatë kriminale, akte terrori dhe sabotim, dënimi për të cilat ishte pushkatimi.

Gjyqi u bë menjëherë. Brenda ditës 23 maj “grupi i parë” (nga pesë grupe) i revoltës u dërgua në Tiranë dhe më pas në orën 23:00 nisi punën “Gjykata e Lartë”, që në të vërtetë ishte thjesht zëdhënësja e dënimeve të shkruara nga udhëheqja. Dënimi u dha direkt, por vendimi zbatohej vetëm pasi të merrej mendimi i Presidiumit të Kuvendit Popullor, i cili kishte mundësinë që t’i falte… por nuk e bëri.

Pasi iu komunikua dënimi, duke u gdhirë dita e 24 majit, të katër të rinjve iu tha të shkruanin nga një lutje për Presidiumin Popullor. Ndalemi pak e ta imagjinojmë atë moment. Je 23 apo 33 vjeç. I pamartuar… ose edhe i martuar dhe madje me fëmijë. Ke gjithë jetën përpara. Deri dje mund të ëndërroje se çfarë do të bëje pasi të dalësh nga burgu. Kë do të takosh, kë do të përqafosh?! … Ndërsa tani të thuhet se do të të fusin plumbin pas koke! Do vdesësh! “Do të të vrasim pa gdhirë!”

Tmerr rrëqethës!

Letrat me kërkesë për falje drejtuar Presidiumit.

Skënder Daja, dënuar për tentativë arratisje, sipas akuzës “u bëri thirrje shokëve për të shpëtuar gjoja Palin nga masa e arrestit që ishte marrë ndaj tij. Ai u tha se duhet të shpëtojmë shokun tonë, vëllanë tonë që po e mbysin. Ai shkatërroi dhomat e izolimit dhe veproi vetë i pari. Mori pjesë drejtpërdrejt në veprimet e kundërligjshme që u organizuan dhe u udhëhoqën nga Hajri Pasha e Paulin Vata. Rezistoi të dorëzohej e u mundua të përdorte forcë ndaj forcave tona në kohën e operacionit në kapjen e tij.” Kush e di çka menduar 23-vjeçari Daja kur ka shkruar ato rreshta. Kush i ka ardhur ndërmend?! E ëma, babai… A besoi ai vërtet se do t’i falej jeta? Thonë se kur përballesh me vdekjen, edhe në qofsh ateist beson në Zot sepse askush nuk do të vdesë:

letra-e-skender-dajes-1024x340
Pjesë nga letra e Skënder Dajës.

“Presidiumit të Kuvendit Popullor

Un i nënshkruari Skënder Daja i datlindjes 1950 me arsim 8 vjeçar lindur në Tiran me origjin fshatar i varfër. Sot ndodhem në kampin 303 spaç i dënuar me 10 vjet heqje të liris më 1971 më 30 mars për tentativ arratisje dhe sot jam i dënuar me vdekje. I akuzuar me nenin 72-76 dhe 73. Në fakt un kam pranuar se i rebeluar kam bo propagand atë dit ashtu siç bërtitën e gjith kampi dhe nuk jam bo ndonjë her penges për sabotim ekonomik dhe të frymëzoj ndonjë person. Kurse kur mbaroi revolta ne kishim frik se do t’na rrihnin prandaj u grindëm me ta. Me kaq e mbyll kët letër lutje me shpres që të ma falni jetën si i ri që jam dhe si njeri i penduar për gabimet e fajet e mija.

Me nderime dhe respekt, Skënder Daja.

Dat 24-V-1973

Ju lutem përgjigje.”

Dervish Bejko, sipas akuzës “ka marrë pjesë aktive që nga grindjet me nënoficerët, e më pas me anë të parullave gjoja për liri të shokëve, e kundër Partisë, pushtetit, si dhe duke përdorur forcën dhe duke mos u bindur për t’u dorëzuar si shokët e tjerë në kohën që u krye operacioni brenda në repart. Ai u bëri thirrje të tjerëve që të mos dorëzohen: ‘ky është shtet gjakatar e nazist’.” Nga letra tronditëse e Bejkos 27-vjeçar lexohen qartë kushtet e rënduara psikologjike. Fjalët nuk lidhen mirë me njëra-tjetrën dhe në letër, teksa kërkon mëshirë, ai rrëfen se ka dy fëmijë:

letra-e-dervish-bejkos-1024x346
Pjesë nga letra e Dervish Bejkos.

“Presidumit të Kuvendit.

Lutje

Unë i dënuari Dervish Bejko, emri i babës Enver, lindur në Pogradec dhe banues në Korçë. Mbasi u dënova për veprimtari armiqësore kundër pushtetit popullor dënim që (nuk lidhet mire me vazhdimin…) jam i ri me datlindje 1946 dhe në vitin 1971 jam dënuar nga dega e Elbasanit për përgatitje arratisje ndërsa tani e kam hongër kot meqë unë (nuk lidhet mire me vazhdimin…) dhe më vjen keq ose si të ju them jam një njeri me ndjenja por çdo gjë e kemi bërë pa koshjencë, dhe për këtë mbasi duhet të keni mëshirë për mua dhe dy fëmijët që kam lënë. Unë kam dhënë gjithmonë në çdo punë dhe në ushtri kam marrë fleta lavdërimi tani ju kërkoj mëshirë juve të presidjumit të K.V.P.SH se do të jem gjithmonë i gatshëm dhe do të punoj për pushtetin popullor çka shpresoj që lutja të merret parasysh.

Me nderime Dervish Bejko

Lutem përgjigje.”

Hajri Pasha, i dënuar për arratisje, sipas akuzës “ka qenë kryesor në organizimin e kësaj revolte, ka nxitur dhe ka marrë pjesë në nxjerrjen e të burgosurve të tjerë nga qelitë, heqjen e flamurit dhe ka mbajtur parulla dhe fjalime kundër Partisë e Pushtetit.” Në letrën e tij drejtuar Presidiumit, Pashaj shfaqet tejet i tronditur. Rreshtat e tij janë shumë të pjerrët dhe në letër ka edhe gabime të shkarravitura. Në të përmendet fort fakti se është i ri, vetëm 28 vjeç:

letra-e-hajri-pashajt-1024x409

“Presidumit të Kuvendit Popullor

Lutje

Unë i dënuari Hajri Zenel Pashaj parashtroj lutjen sa vijon.

U dënova me vdekje pushkatim nga gjykata e lartë për veprimtari armiqësore kundra pushtetit popullor këtu në burg. Duke pasur parasysh se jam vetëm 28 vjeç i lutem të nderuarit Presidium që të ketë mirësinë dhe të më falë dënimin me vdekje. Do të jem i gatshëm për pushtetin popullor. Shpresoj se lujta ime do të merret në konsiderat.

Repart. Spaç

24-IV-73

Me nderime Hajri Pashaj.”

Pal Zefi, i dënuar për agjitacion e propagandë, sipas gjyqit “doli arbitrarisht nga dhoma e izolimit dhe refuzoi urdhrin e oficerit të rojës për t’u futur përsëri në dhomë. Kur u ndërhy nga nënoficerët për ta marrë i goditi ata edhe operativin me një hekur që mbante në dorë. I pandehuri shërbeu si shkas për të burgosurit e tjerë që të mos dilnin në punë dhe filluan të organizohen në protestat e tyre.” Në letrën e tij, 33-vjeçari Pal Zefi tregohet më i prerë. E pranon një pjesë të akuzave dhe tregon se nuk qëndrojnë të gjitha. Letra është më e shkurtër se e të tjerëve. Si duket ai nuk priste gjë nga Presidiumi dhe mbase ka qenë i detyruar ta shkruajë:

letra-e-pal-zefit-1024x227
Pjesë nga letra e Pal Zefit.

“Presidiumit të Kuvendit Popullor të R.P.SH

I nënshkruari Pal Gjergj Zefi i datlindjes 940 me arsim 3 vjeçar mjekësi me origjinë fshatar i varfër lindur në sektorin Sukth-Shijak, sot në kampin 309 Spaç, i dënuar në vitin 1971 me dhjetë vjet burg për veprimtari propagandistike kundër Partisë dhe tani i dënuar me vdekje, pasi akuzohem se kam kryer krimin e parashikuar nga neni 72 dhe 76 dhe 73. Në fakt, ne e pranojmë se kemi kryer një rrahje me nënoficerët e repartit 303 dhe kemi zhvilluar propagandë, por nuk kemi marrë pjesë në ndonjë organizatë kundër Partisë. Prandaj ju lutem të kini mirësinë që t’na falni jetën.

Me nderim dhe respekt Pal Zefi.

Dt. 24.V.1973

Ju lutem përgjigje.”

Si u diskutua pushkatimi i 4 të burgosurve që bënë revoltën e Spaçit?

Publikuar në “Observatorin e Kujtesës” më 25 qershor 2018.


!!!Materiali është përgatitur për Institutin për Demokraci, Media dhe Kulturë (IDMC). Çdo ri-publikim, duhet të shoqërohet duke u cituar!!!

45 vite pas Revoltës së Spaçit, të rinjtë nuk dinë asgjë për të

Dyzet e pesë vite më parë, në “Repartin nr. 303” ndodhte ajo që në histori njihet si “Revolta e Spaçit”; prej mëngjesit të datës 21 deri mëngjesin e datës 23 maj. Tri ditë rebelim brenda një kampi ku të burgosurit politikë shfrytëzoheshin për punë të rëndë në galeritë e piritit dhe bakrit. Tri ditë liri të cilat drodhën themelet e pushtetit të diktatorit Hoxha. Pikërisht 45-vjetori i kësaj ngjarjeje u kujtua javën e katërt të majit të këtij viti dhe nxiti jo pak arsye për reflektim.

Spaçi u konceptua nga mendja e Mehmet Shehut në vitin 1967 dhe pas vetëm tre muajsh diskutime – gusht-tetor – u vendos që kampi të ndërtohej me synimin që atje të vendosej i ashtuquajturi “Reparti nr. 303” i të burgosurve politikë, të cilët shfrytëzoheshin për krah pune. Dosjet Nr. 50 dhe 139 të mbajtura atë vit nga Ministria e Ndërtimit tregojnë që në fillim se u mendua që pjesa më e madhe e punëtorëve atje të ishin të burgosur politikë dhe vetëm 600 të ishin “punëtorë të lirë”. Ata do të nisnin si fillim të ndërtonin uzinën e pasurimit të bakrit në Reps e më pas godinat në Spaç, ku përfundimisht do të vendoseshin vitin e ardhshëm.

telat-me-gjemba-1024x538
Dosja 50 – 1967; Udhëzim i Mehmet Shehut për ndërtimin e kampit.

Njëzet ton tel me gjemba u porosit që të rrethonte kampin dhe pjesa tjetër dihet. Keqtrajtime, tortura psikologjike dhe fizike… Të burgosurit ridënoheshin me vite të tjera shtesë për çdo “thyerje të rregullores”. Po ashtu shtoheshin edhe normat e nxjerrjes së mineraleve.

Për t’iu rikthyer historisë së “Revoltës”, ajo ndodhi pesë vite pas hapjes së kampit. Shkas u bë dhuna ndaj 33-vjeçarit Pal Zefi, i cili nuk kishte pranuar të punonte në galeri dhe për këtë kishte vuajtur një muaj izolim. Ai shfrytëzoi momentin kur rojat u hiqnin të dënuarve batanijet – gjë që zakonisht kryhej çdo mëngjes – për t’iu bashkuar me nxitim grupit tjetër të të burgosurve. Dhuna në sytë e tyre dhe kapja me forcë për ta rikthyer Zefin në izolim nxitën revoltën që më pas solli edhe përfshirjen e të gjithë të tjerëve. Përfshirja e të gjithëve bëri që komanda të zmbrapsej dhe kështu ta dorëzonte kampin për afro tri ditë, derisa me forca ushtarake të shumta ai do të rimerrej sërish nën kontroll.

Kjo është ajo që dihet përgjithësisht nga “Revolta e Spaçit”, por shumë pak për personat që morën pjesë në të, fatet e tyre dhe reagimin që bëri regjimi për t’i ndëshkuar. Ende nuk ka një analizë të përkthyer në një faqe historie në shkolla për të rinjtë, përse regjimi iu hakërrye ashpër disa të burgosurve politikë, duke dënuar 60 prej tyre me 1 000 vite shtesë burg dhe katër të tjerë me vdekje. Ç’rrezik ishin ata për shoqërinë?! Pse u frikësua regjimi?!

Ende shoqëria shqiptare nuk ka reflektuar sa duhet për të edukuar brezin e ri me atë model frymëzues të vlerave demokratike që përcjell e shkuara. Është ironike po ta mendosh që të rinjtë e sotëm dinë më tepër për historinë e Alkatrazit në Shtetet e Bashkuara sesa për një kamp-burg shqiptar në të cilin edhe ata që mundën t’i kalojnë telat me gjemba nuk e gëzuan dot lirinë pasi u pushkatuan nga togat ushtarake.

Publikuar në “Observatorin e Kujtesës” më 25 qershor 2018.


!!!Materiali është përgatitur për Institutin për Demokraci, Media dhe Kulturë (IDMC). Çdo ri-publikim, duhet të shoqërohet duke u cituar!!!

Si ia kopjoi sovjetikëve medaljen “Nënë Heroinë” regjimi i Hoxhës

Kur u propozua nga regjimi i Hoxhës, medalja “Nënë Heroinë” kishte rreth 10 vite që jepej në Bashkimin Sovjetik. Atje kjo medalje qe krijuar që më 8 korrik 1944 për t’i dhënë privilegje nënave me shumë fëmijë ose atyre që ishin të veja nga të rënët në luftë. Kjo medalje jepej në ditëlindjen e parë të fëmijës së dhjetë dhe duhej që me patjetër nëntë të tjerët të ishin të gjallë ose të rënë në beteja. Rrethanat e vështira prej nga dilte Bashkimi Sovjetik prej Luftës së Dytë Botërore – mbi 20 milionë të vrarë – e shtynin shtetin të gjente mënyra për të shtuar popullsinë, kurse pjesa tjetër e privilegjeve ishte thjesht propagandë, sikundër në Shqipëri.

Më 13 mars 1954, në cilësinë e Kryetarit të Presidiumit Popullor, Haxhi Lleshi i propozonte Enver Hoxhës krijimin e dy medaljeve “Hero i Punës Socialiste” dhe “Nënë Heroinë”. Në shkresën sekret Nr. 79 drejtuar Kryeministrisë, Lleshi tregonte se medalja për “nënën” ishte mjaft e përhapur në Bashkimin Sovjetik. Për ta bërë edhe më bindës propozimin, në shkresën e tij Lleshi shtonte se këtë urdhër “kanë filluar ta japin edhe në shtete të demokracive popullore”. Ai saktësonte se i duhej dhënë nënave që “kanë lindur, rritur dhe edukuar 10 fëmijë”.

Është absurde ajo që Lleshi shkruan në shkresë:
“Duke pasur parasysh se në të ardhmen do të jetë më kollaj rritja e 10 fëmijëve, mbasi gjendja ekonomike do të përmirësohet vazhdimisht, mëjtojmë se dhënëja e urdhërit “Nëna Heroinë” do të jetë me vend.”

haxhi-lleshi-kryeministrise
Letër e kryetarit të Presidiumit Popullor, Haxhi Lleshi.

Urdhri do të formohej zyrtarisht më 2 tetor 1955 dhe – ashtu si disa medalje të tjera – do të ishte identik me atë të Bashkimit Sovjetik. Një pllakë bronzi në formë pentagoni do të kishte sipër një yll – pak më të madh se ai i modelit sovjetik – dhe të njëjtën formë kapjeje por me një kornizë më pak të stilizuar të shkrimit “Nënë Heroinë”.

dy-medaljet-2_cr
Medalja “Nënë Heroinë” në Shqipërinë Socialiste.
dy-medaljet
Medalja “Nënë Heroinë” në Bashkimin Sovjetik.

Por edhe pse këto shifra janë të pakontestueshme, asnjë fakt nuk e dëshmon dot “parashikimin” e Lleshit se deri në vitin 1965 Shqipëria do të përmirësohej ekonomikisht sa ta kishte të lehtë të “rriste nga 10 fëmijë”. Asnjëherë nuk u arrit kjo gjë. Gjithmonë “Nënat Heroinë” ishin nga zonat rurale, jo urbane. Në zonat rurale lindja e fëmijëve shihej edhe si një mundësi për të shtuar krahun e punës. Numri i “Nënave Heroinë” erdhi në rënie, aq sa pas vitit 1980, kushti për t’u vlerësuar me medalje do të reduktohej në minimumin 8 fëmijë.

Publikuar në “Observatorin e Kujtesës” më 18 qershor 2018.


!!!Materiali është përgatitur për Institutin për Demokraci, Media dhe Kulturë (IDMC). Çdo ri-publikim, duhet të shoqërohet duke u cituar!!!

Ishulli i Sazanit, simbol i një sistemi ku “të gjithë ishin ushtarë”

SazaniI pagëzuar nga propaganda e regjimit të Enver Hoxhës me emrin “Çelësi i Otrantos”, ishulli i Sazanit – me shumë gjasa – është vendi ku historia e paranojës së atij sistemi mund të tregohet më qartë se kudo në Shqipëri, por…

Historia e Enver Hoxhës tregon se ishulli u çlirua më 22 tetor 1944 – 7 ditë pas çlirimit të Vlorës – dhe kjo datë ngjizi më pas jo vetëm shkollën 8-vjeçare, por të gjithë bazën që do të ndërtohej atje. Zëra të ndryshëm – madje edhe ciceronja e AKB-ës (Agjencia Kombëtare e Bregdetit) – thonë se në të vërtetë partizanët, Sazanin e gjetën të braktisur, gjë e cila e konsideron pjellë të propagandës së Hoxhës “çlirimin me armë” edhe të 5.7 kilometrave katrorë ishulli të Shqipërisë, por kjo është një tjetër histori, fakt është, që ajo çka ngjau me Sazanin, është një dukuri e vërtetë me atë çka ngjau me të gjithë Shqipërinë.

“Çelësi i Otrantos” u ndërtua njëjtë sikurse u ndërtua në të gjithë vendin, me dy histori paralele të cilat u jetuan ndryshe e u treguan krejt ndryshe. Ka persona – gjatë vizitës, vura re që kishte shumë të tillë – që besojnë se në Sazanin e asaj kohe jetuan 10 mijë njerëz. Ka të tjerë që besojnë se në atë bazë jetuan të privilegjuarit e sistemit, të cilët, bashkë me miqtë e tyre, pushonin në hotelet e ishullit dhe bënin plazh në gjirin më të bukur të Shënkollës duke ngrënë portokaj, fiq e madje edhe pjeshka, e gjitha kjo, në një kohë kur Shqipëria “ngordhte për bukë”. Unë nuk besoj kështu, besoj se kjo është vetëm njëra pjesë e historisë, historia e treguar nga propaganda e sistemit. Historia tjetër, ajo e vërteta, ajo e jetuara, do gërmuar dhe medoemos nxjerrë në dritë.

Gjatë vizitës së Sazanit – fatmirësisht për të kuptuar sadopak historinë tjetër – në grupin tonë ishte një mesoburrë nga Lezha, i cili tha se ishulli i kishte marrë rininë. Ai tregoi se kishte kryer ushtrinë në fillim të viteve ’80-të dhe që historia e Sazanit ishte krejt tjetër. Energjia elektrike në ishull, tha se ishte shkëputur në fund të viteve ’70-të, kur lidhja me kabull me anën tjetër të bregut qe prishur. Drita kishte vetëm 4 orë në ditë dhe ajo sigurohej falë gjeneratorëve. E gjithë zona nuk kishte pasur kurrë ujë. Ushtarët laheshin me ujë të kripur. Për të pirë, pihej ujë që vinte me autobote nga Vlora. Asnjëherë 10 mijë persona, pak familje në Sazan, më së shumti familje oficerësh, të cilët nën frikën e çimentos së armatosur të ishullit, mallkonin veten për damkosjen me të tillë fat të të afërmve të tyre.

Ushtarët – pjesa më e madhe beqarë – përjetonin ferrin me aksione në kushte mizerjeje ekstreme, që diktohej nga paranoja e sistemit, i cili tanimë ishull kishte kthyer të gjithë Shqipërinë. Në një “Luftë të Fortë” me Botën, i gjithë vendi ishte bombarduar me bunkerë, ndërkohë që paranoja kishte kapluar edhe njerëzit e thjeshtë, të cilët besonin vërtetë që mund të sulmoheshin, e jo më ushtarët e Sazanit, “Çelësit të Otrantos”.

Në të tilla kushte, hera-herës, ushtarë kishin gjetur vdekjen e tek-tuk kishin mbetur pa-raportuar, ndërkohë që kishte pasur dhe raste vetëvrasjeje – Sazani ka një gjir që quhet “Gjiri i Djallit – ku ishulli, sikurse tha vizitori, bënte të të ikte truri. Dikë e kishte bërë “t’i qëllonte vetes për plot 4 herë”.

Sazani është vendi ku sistemi, për të cilin i gjithë populli punonte dhe nxirrej në aksione ushtarake, mund të tregohet më qartë se kudo në Shqipëri, por për t’u rrëfyer duhen medoemos historitë e njerëzve që e jetuan atë tmerr, godinat e mbetura rrënojë të plaçkitjeve të post-’97-ës nuk kryejnë shumë rol.

Hyrje – “Studime rreth mitit të Sigurimit të Shtetit”

Në gusht të vitit 1996 ish-Presidenti i Shteteve të Bashkuara George H.W. Bush, së bashku me ish-Shefin e Shtabit të Forcave të Armatosura Collin Powell, do të zhvillonin (familjarisht) një vizitë jo zyrtare në Shqipëri. Të ardhur në vendin tonë si mysafirë të (asokohe) Presidentit Sali Berisha, ata u pritën në Vlorë ku dhe ishin ankoruar me jahtin e ish-presidentit amerikan. Gjatë diskutimeve Continue reading “Hyrje – “Studime rreth mitit të Sigurimit të Shtetit””

Enver Hoxha si mishërues i totemit ideologji.

Enver Hoxha investoi shumë në Sigurimin e Shtetit. Me qëllimin për të krijuar njeriun e bindur, njeriun që do ta adhuronte atë, ashtu sikurse objektet “e shenjta” të krijuara prej tij (Hoxhës), e në të njëjtën kohë njeriun që do të tmerrohej prej tyre, Hoxha në mos arritjen 100% të këtij modeli (me anë të Sigurimit), arriti të krijonte tabunë dhe nëse e analizojmë duke ju referuar librit të Frojdit “Totem dhe TabuContinue reading “Enver Hoxha si mishërues i totemit ideologji.”

Përpjekja e Enver Hoxhës për t’u shfaqur si “Hero”.

Figura e një heroi është parë gjithnjë si figurë mistike, që i qëndron historisë, që kthehet në legjendar, kthehet në mit. Heroi gjithmonë është parë si figurë e adhurueshme pasi në vetëvete heroi përcjell modelin e njeriut ideal, modelin e njeriut që kërkon dhe lufton për shoqërinë ideale, ndaj gjithmonë shoqëritë njerëzore kërkojnë heronj. Pikërisht këto cilësi duhet t’i ketë parë “në letër” Enver Hoxha kur dhe e çoi ndërmend të niste përpjekjet për t’u hequr si hero. Pasi kishte strukturuar regjimin e tij Continue reading “Përpjekja e Enver Hoxhës për t’u shfaqur si “Hero”.”

Miti i Sigurimit pas rënies së regjimit komunist.

Siç kam analizuar në postimet e tjera, me anë të “heroit” Hoxha, Sigurimi i Shtetit krijoi mitin e tij. Mit i cili edhe pas vdekjes së “heroit” vazhdoi të mbetej mes nesh. Ngjarjet e vitit ’97-të e tregojnë më së miri këtë aspekt. Në këto ngjarje më shumë se fakte, mund të gjejmë fakt-ngjarje që madje tregojnë qartë edhe pasojat që ka lënë ky mit në psikikën sociale. Viti ’97, ishte viti kur vendi do të kalonte një turbullirë e cila do të shkaktonte rënien e Shtetit, vendosjen e anarkisë dhe mbizotërimin e terrorit. Continue reading “Miti i Sigurimit pas rënies së regjimit komunist.”