Një takim i rastësishëm, një bast dhe më pas përndjekja, kur dy Gjermanitë ndesheshin në botëror

Përndjekja e diktaturave komuniste ka njohur pafundësisht histori që janë në kufijtë e të pa-imagjinueshmes, por ajo e Hans-Jurgen Kreisches dhe Hans Apelit është e jashtëzakonshme. Një fitore historike, një bast i rrezikshëm, whisky kontrabandë dhe më pas përndjekja nga policia sekrete. Kjo është tabloja e një futbollisti të Gjermanisë Lindore dhe të një Ministri të Gjermanisë Perëndimore që fati i takoi bashkë miqësisht për t’u kthyer më tej në një nga historitë më fantastike të sportit gjerman, që megjithëse u nda në dyshë nga ideologjia komuniste, prapë se prapë u ndje një komb, sepse fliste një gjuhë dhe ndante të njëjtat zakone.

Ishte viti 1974. Gjermania Perëndimore organizonte edicionin e 10-të të Kupës së Botës. Për herë të parë – dhe të fundit – në histori, në botëror do të luante edhe Gjermania Lindore. 

Pas fundit të Luftës së Dytë Botërore, lindja e Gjermanisë u bë shtet satelit i Bashkimit Sovjetik, ndërsa perëndimi u administrua nga amerikanët, britanikët dhe francezët. Ndarja e ashpër – edhe me një mur në Berlin – ndodhi edhe në sport. Deri në vitin 1964 gjermanët konkurronin bashkë në lojërat Olimpike – si Skuadra e Përbashkuar Gjermane – por kjo nuk vazhdoi më duke qenë se politika u ndërthur shumë më shumë me sportin në kampin komunist.

West and East
Franz Beckenbauer dhe Bernd Bransch përpara nisjes së ndeshjes, qershor 1974

Për t’iu rikthyer historisë…

Në botërorin e vitit 1974 Gjermania Perëndimore caktohet në të njëjtin grup (Grupi 1, së bashku me Kilin dhe Australinë) me Gjermaninë Lindore. Përpara kësaj përballjeje të mundshme, lindorët komunistë kishin refuzuar për 4 vite me radhë ftesa për miqësore. Ata i qenë frikësuar ndonjë rezultati negativ në përballje direkte kundër kapitalistëve perëndimor, kjo duke pasur parasysh rezultatet e dobëta në sporte si noti apo peshëngritja ku perëndimi ishte shumë më lart.

Më 22 qershor 1974 luhej në Volksparkstadion të Hamburgut. Gjermania Lindore vinte pasi kishte fituar ndaj Australisë 2-0 dhe pasi kishte barazuar me Kilin 1-1. Kundër Perëndimit pritej krejt tjetër ndeshje. Gjermania Perëndimore kishte lojtarë të kalibrit Müller e Beckenbauer dhe vinte si kampione e Evropës. Drejtuesit komunist shpresonin që së paku të mos ishte një ndeshje turpëruese për ta, por e paimagjinueshmja ndodhi, 

Gjermania Lindore arriti ta fitonte atë ndeshje 1-0. Në minutën e 12-të Sparwasser shënoi dhe lindorët e mbrojtën rezultatin. Edhe pse ishte nën një klimë të tensionuar politike, ku lojtarëve u ishte ndaluar edhe shkëmbimi i fanellave, në fushë gjermanët u ndjenë kundërshtarë vetëm në aspektin sportiv dhe luajtën miqësisht, jo si “armiq të popullit”. Arbitri Ramon Barreto Ruiz nuk pati fare ngarkesë.

Fitorja e ngjiti Gjermaninë Lindore në krye të Grupit 1, ndërsa perëndimorët u renditën të dytët dhe kaluan gjithashtu në fazën tjetër. Megjithatë kjo rezultoi më vonë të ishte një avantazh domethënës për ta, pasi kështu Beckenbauer dhe kompani shmangën Holandën, Brazilin dhe Argjentinën me të cilët tashmë do t’u binte të ndesheshin lindorët.

e-v-w
Hans-Jurgen Kreische (numri 10) në një rast për gol.

Për Gjermaninë Lindore Hans-Jurgen Kreische ishte një nga protagonistët. Sulmues i Dinamos së Dresdenit po shijonte kualifikimin ku gjatë një fluturimi me avion (për të vajtur në Hanover, atje ku do të ndeshej me Brazilin në fazën e dytë) i rastisi të ulet pranë me Hans Apelin, ky i fundit kishte rreth një muaj që ishte emëruar Ministër i Financave.

Kur luhet botërori të gjithë flasin për futboll dhe kjo ndodhi edhe në atë situatë. Kreische dhe Apel folën për ndeshjen mes dy Gjermanive. Apel me zhgënjimin nga ajo humbje tha se Gjermania Perëndimore nuk do ta fitonte kurrë botërorin, por këtu Kreische ndërhyri duke thënë se e kishte gabim, pasi Gjermania Perëndimore kishte një skuadër të shkëlqyer dhe do të shpallej kampione.

Si përfundim, të dy vunë bast. Nëse Gjermania Perëndimore do ta fitonte botërorin, Apel do t’i blinte Kreisches 5 shishe whiskey. 

Gjermania Lindore u eliminua në fazën e dytë, pasi u mund nga Holanda dhe Brazili, dhe barazoi vetëm me Argjentinën. Ndërsa Gjermania Perëndimore bëri përpara duke luajtur dhe fituar 2-1 finalen me Holandën.

hans-apel
Hans Apel, Ministër i Financave në Gjermaninë Perëndimore 1974-78.

Pak ditë pas finales, Apel u kthye në Bonn në punën e tij si Ministër i Financave. Ai i telefonoi ambasadorit të Gjermanisë Lindore dhe i tha se në zyrat e tij do t’i vinte një pako diplomatike, e cila do të përmbante 5 shishe whiskey dhe që do t’ia dinte për nder nëse do të mund t’ia dërgonte Kreisches.

Kështu një pako diplomatike me 5 shishe whiskey kontrabandë, kaloi në vitin 1974 një nga kufijtë më të survejuar të globit.

Kur Kreische mori pakon, u shtang krejtësisht. Futbollisti i Dinamos së Dresdenit kishte kujtuar se e gjitha kishte qenë shaka. Ai madje për shaka e kishte marrë edhe rrëfimin e Apelit se në Perëndim ai ishte Ministër.

Kjo pako do t’i kushtonte shtrenjtë Kreisches edhe pse sikurse do të deklaronte pas viteve ’90 whisky ishte ndër më të mirët dhe e kishte shijuar për plot netë me miqtë.

kreische
Hans-Jurgen Kreische pas eliminimit të Gjermanisë Lindore, qershor 1974

Një javë pasi kishte dërguar porosinë, Apel merr një letër nga Kreische. Ajo qe shkruar nga STASI (policia sekrete e Gjermanisë Lindore) dhe në të i kërkohej që Apeli të konfirmonte ose jo versionin e historisë, se si një futbollist në anën Lindore ishte gjendur me 5 shishe whiskey. Kreische në atë periudhë ishte në pikun e karrierës së tij si futbollist, por krejt papritur shkarkohet nga skuadra e Dynamos së Dresdenit dhe pezullohet nga sporti.

Fjalët miqësore dhe urimi pa të keq “shpresoj të takohemi sërish” i Apelit në biletën që pati shoqëruar pakon, u konsiderua nga STASI si një marrëdhënie që shkonte përtej “një basti sportiv” me një zyrtar të lartë të qeverisë së Gjermanisë Perëndimore. 

Në vitin 1976 Gjermania Lindore fitoi medalje ari në Lojërat Olimpike të Montrealit, por Kreische nuk ishte në atë skuadër. Ai e pa atë sukses nga televizori, në shtëpinë e tij në Dresden. Atë vit Dinamo Dresden kishte fituar kampionatin dhe ai kishte qenë golashënues me 24 realizime, por jo. Kreische ishte tashmë në ndjekje nga STASI dhe kurrësesi nuk i lejohej më të dilte jashtë shtetit. I mbajtur vazhdimisht nën vëzhgim ai e kishte të pamundur ta vazhdonte futbollin. Edhe pse kishte aftësi të shkëlqyera dhe mbi 50 ndeshje me kombëtaren, u detyrua të tërhiqej kur ishte vetëm 30-vjeç.

Ajo që i ndodhi Kreisches i mbeti gjatë në ndërgjegjie Apelit. Pakoja e tij me 5 whiskey e dërguar për respekt, fatkeqësisht i kishte sjellë pafund telashe mikut të tij futbollist. Pas rrëzimit të murit dhe bashkimit të dy Gjermanive, Apel dhe Kreische u bënë miq. Historia e tyre është një nga më të jashtëzakonshmet. Ajo tregon qartë se çfarë niveli paranojak kishte arritur agjentura e policisë sekrete në Gjermaninë Lindore dhe se si pavarësisht politikës së ashpër të komunistëve, gjermanët i kërkuan gjithmonë bashkëatdhetarët e tyre të përtejmurit.

Ajo pika e karburantit ku çmimi s’u ul kurrë…

Prej rreth tre vitesh kam një makinë nafte prodhim i vitit 2007. Mbaj mend se kur e mora të importuar nga Bolonja në Itali, pas vetëm një jave përdorimi nuk m’u ndez më. Pse? Sepse – sikursemë thanë më pas – papastërtitë e karburantit që i hodha diku nga Brryli në Tiranë, kishin çarë filtrin e naftës. U desht që ta dërgoja makinën në servis. Pastrim serbatori, filtër të ri nafte dhe rimbushje nga e para. Kostoja ishte ca e kripur, por ishte për të zënë mend.

Pas kësaj nisa të pyes këdo se ku furnizohen me karburant dhe se kush prej stacioneve që gjenden në kryeqytet kanë cilësi më të mirë. Mes morisë së alternativavetë propozuara një stacion pranë rrethrrotullimit të Zogut të Zi m’u bë goxha i njohur. Kështu vendosa të furnizohem gjithmonë atje.

Deri sot nuk kam ankesa nga cilësia, por një fakt më ka bërë mjaftueshëm kurioz sa të shkruaj në blog. Te kjo pika e karburantit s’mbaj mend të jetë ulur ndonjëherë çmimi dhe pikërisht për sa i përket tij, atje nuk reklamohet njëjtë si në pikat e tjera. Pse? Ehhh…sepse çmimi atje është gjithmonë më i lartë se tregu dhe asnjëherë nuk ulet.

Me një të kërkuar në internet, kuptova se kjo gjë – pra mos-ekspozimi si duhet i çmimit – është i kundraligjshëm. 

Google//Si duhet të reklamohet çmimi në një stacion karburanti dhe si jo!

Neni 15, Pika 5 e Ligjit Nr.8450, datë 24.2.1999 për “Përpunimin, transportimin dhe tregtimin e naftës, të gazit dhe nënprodukteve të tyre” thotë se “në çdo stacion te shitjes së karburanteve duhet të jenë të ekspozuara, në menyrë të dukshme dhe të qartë llojet e karburanteve që tregtojnë, çmimet e tyre, koha e punës dhe sherbimet e tjera që kryhen nga stacioni”.

Google/Pamje nga një tjetër kënd ku stacioni sërish nuk reklamon çmimin

Për këto tre vite që jam furnizuar aty, di të them se asnjëherë nuk më ka rënë të shoh çmim të qartë tëpasqyruar sikurse në stacionet e tjera. Gjithmonë një fletë A4 e ngjitur në pompën e naftës ka treguar çmimin, i cili nga 2015-ta, që me sa mbaj mend ka qenë 185 lekë për litër, sot tregtohet me 195lekë pa reflektuar asnjëherë ndryshimnga tregu.

img_4054
Foto/I vetmi vend ku mund ta shohësh të ekspozuar çmimin, me një fletë A4

Të njohurit e mi më thonëse ky stacion e mban çmimin kaq të lartë sepse e importon karburantin nga Greqia. Nuk di ta them me saktësi, por sidoqoftë kjo punë, karburanti edhe jashtë shtetit ka reflektuar luhatje në çmim këto tre vite, apo vetëm në Greqi dhe në Zog të Zi nuk bie kurrë çmimi?! Boh…


Ps: Postimi nuk ka synim reklamimin e ndonjë pike karburanti, por thjesht të tërheqë vëmendjen e autoriteteve dhe qytetarëve konsumatorë!!!

Pse studentët kanë të drejtë që e duan larg politikën nga protesta?

Studentët kanë të drejtë… sepse politika në Shqipëri nuk është e pastër. S’ka qenë kurrë! Ata kanë të drejtë sepse politika këtu promovon krimin. Tradhëtarë! Tutorë! Trafikantë! Hajdutë e burgaxhinj… fytyrat e tyre i kemi parë prej vitesh në administratë, Kuvend, e në çdo protestë të mbajtur prej partive. Studentët kanë të drejtë që s’e duan protestën e tyre nën ngjyra politike… sepse politika e kësaj klase nuk ka qenë kurrë e pastër, ka qenë gjithmonë e ndyrë, ja sepse…

Janë të panumërta çështjet e tradhëtuara prej kësaj politike. Shëndetësia falas?! Legalizimet falas?! Arsimi publik falas?! Pfff… këtu akoma s’votohet “falas” merre me mend se çfarë bëhet me gjërat e tjera!

Foto nga Dardan Vukaj//Protesta e studentëve përpara Ministrisë së Arsimit.

Por pavarësisht përplasjeve dhe trysnive nga më të ndryshmet, për mua sot studentët kanë thyer një tabu. E dini cilën?! Atë të protestave. Që pas vitit 1991 të vetmit që kanë qenë koherentë në tubimet e tyre kanë qenë të përndjekurit politikë. Askush tjetër!

Por prapë se prapë politika arriti t’i thyejë ata. E dini apo jo?! Pikërisht kjo klasë politike e ndyrë i përndoqi edhe ish-të përndjekurit! Po-Po! I përndoqi sepse kishte frikë prej tyre…

Prej tyre ka pasur gjithmonë protesta. Në kohë të të djathtëve. Në kohë të të majtëve. Njëzetë e shtatë vite greva e vetëflijime! I keni harruar?! Turp nëse po…

Tradhëtarët e kauzës së parë demokratike post-komuniste enden sërish sot në politikë. S’bënë kurrë “mea culpa”… ndërsa plot familje s’kanë mundur të rehabilitohen nga plagët e së kaluarës, madje i ripërjetojnë sa herë nostalgjia zë vend edhe te të rinjtë.

Sidoqoftë kjo klasë politike e bën gjumin rehat, edhe pse herë pas here jam i sigurt se ndokujt i del si makth era benzinës, apo e mallkimeve të fatkeqëve që e vuajtën këtë tranzicion të pakufijtë. Jashtëzakonisht e trishtë po ta mendosh. Ata që vuajtën regjimin totalitar u thyen nga kjo politikë mashtruese. Po kështu u thyen nga koha. Sot kjo Qeveri, pas 27 vitesh nga ligji i parë që fliste për rehabilitimin e tyre, e ka reduktuar skemën e dëmshpërblimeve vetëm te brezi i parë i familjarëve duke i nxjerrë nga skema nipërit dhe mbesat…

E kuptoni?! Pasi ua bënë jetën ferr atyre dhe familjarëve të tyre. Pasi i vdiqën në premtime boshe, burokraci, pritje e sorrollatje. Sot kjo klasë politike ka fytyrë ta rrahë gjoksin se kinse e ka zgjidhur edhe çështjen e tyre.

Mashtrues të paskrupuj! Ju thjesht pritët sa ish-të përndjekurve më të zëshëm t’u ikte zëri… kaq! Prandaj të gjithë studentët sot s’duhet të presin, s’duhet të gënjehen, s’duhet të lëshojnë pe nga kërkesat e tyre!

Muri i kësaj klase politike do bjerë një ditë, uroj që ajo ditë, falë këtyre protestave të jetë afruar më këtej…

Kur i mendoj këto, bindem plotësisht t’u japë të drejtë kujtdo që e thotë atje para Ministrisë… sado me naivitet, apo me mungesë edukimi politik… u jap të drejtë kur e thonë togfjalëshin “jo protestë politike”.

Foto nga Dardan Vukaj// Protesta studentore përpara Ministrisë së Arsimit.

Jam i sigurt se gjithëkush e ka në këtë sens që jam munduar ta përmbledh më lart. Jam i sigurt se çdo i ri e ka këtë reagim prej mllefit të kohës së humbur prej kësaj klase politike, që edhe pse pa shqisa të dëgjimit, parjes apo dhe prekjes, arrin ta mbajë të pushtuar çdo hallkë të demokracisë duke na lënë kaq larg Evropës edhe pse afër gjeografikisht…

Ja pse studentët kanë të drejtë që ta mbajnë larg politikën nga protesta!

Dola dhe unë sot… të dalim të gjithë nesër!

E shtunë. Dita e tretë. Supozohej të ishte pushim… por jo për protestë.

Organizimi i radhës nisi sërish që në mëngjes nga Universiteti Politeknik i Tiranës. Studentë, ish-studentë, familjarë… qytetarë të ndryshëm marshuan sërish për në të njëjtin kryqëzim: “Rruga Durrësit” me “Rrugën Fortuzi”. Përballë godinës së Ministrisë së Arsimit, Sportit dhe Rinisë (MASR). Përballë godinës së shpërlarë nga vezët e dy ditëve më parë. Vezë do të kishte edhe sot. Do të kishte edhe letra higjienike, shumë vërshëllima, kore, brohoritje, por më së shumti ato pankartat karakteristike, produkt të sinqeritetit dhe lirisë së shprehjes së çdo të riu, do të ishin edhe sot.

Të shtunën gjeta mundësinë t’i bashkohesha edhe unë protestës. Bashkë me miq dhe familjarë të mi u solidarizuam me studentët. Vajtëm aty. Te kanxhellat. Te grumbulli i pankartave, pranë organizatorëve, pranë megafonëve, pranë kordonit të policisë. “Jemi të rinj!” Ndaj e kuptojmë shumë mirë situatën.

Dhjetë vite më parë mbaj mend maturën që ishte bingo. Dega e Universitetit të qëllonte për fat i ndonjë numri nga 1-shi te 10-ta e preferencave që t’i fiksonte stilolapsi i 10 minutave përllogaritje shumë më përpara se sa të jepje provimet. Në Universitet pedagogët ishin arrogantë. Lekistë. Kushtet ishin më keq se të gjimnazit. Asnjë vend ku të njoftoheshe për ndonjë gjë. Laboratorë jo se jo, por as orare. Hiç korrektësi, pa përmendur sekretaritë e famshme…

Ditëve të sotme s’ka ndryshuar ndonjë gjë e madhe. E njëjta skemë. E njëjta gjëndje. Thjeshtë muret janë me ngjyra dhe dritat s’ikin më. Dhe thjeshtë gjërat janë bërë më shtrenjtë! Prandaj dhe çështja është për t’u mbështetur! Gjërat duhen ndryshuar! Gjërat në fakt duheshin ndryshuar…

Isha student i Masterit kur në Kuvend, katër vite më parë, diskutohej “Ligji për Arsimin e Lartë”. Isha student, por njëkohësisht edhe punoja, sepse të papërballueshme ishin tarifat edhe atëherë.

Punoja gazetar. Mbaj mend intervistat me profesorët e Filologjikut, të gjithë ishin kundra të ashtuquajturës “Reformë!”. Të gjithë i shprehnin kritikat e tyre. Por kishte gjithashtu studentë, të cilët protestonin edhe asokohe.

S’ka si të harrohet 2 nëntori i 2015-ës. Kishin kaluar 60 ditë nga hyrja në fuqi e “Ligjit Nr.80/2015” kur Klodi Hoxha, Anita Lushi, Bora Mema, Viktori Çipi dhe Liri Kuçi, së bashku me studentë të tjerë, qëlluan Kryeministrin me vezë. Ishte një moment shumë kurajoz, që edhe pse vuajti fillë reagimin e ashpër të shtetarit tipik shqiptar, tregoi qartë brumin e kësaj rinie. Guximi!

Sot tre vite më pas, edhe pse vonë, mund të them se ndihesha mirë teksa solidarizohesha me ta. Protesta është më e fortë se e viteve të shkuara. Eshtë më e fortë sepse ajo çka paralajmërohej asokohe, po ndodh. E ashtuquajtura “Reformë!” po u rëndon direkt xhepave të studentëve dhe familjarëve të tyre, aspak buxhetit minimalist të Shtetit.

Tashmë jo si student, por gjithsesi si i ri i këtij vendi isha në rrugë me ta, isha për t’u solidarizuar edhe me kolegët e mi gazetarë. Në krye të detyrës. Në shi. Pa çadra, pa bilbila, pa pankarta, por jam i sigurt me shumë pasion dhe dashuri për atë çka po ndodh pasi është një moment shumë i bukur për vendin tonë. Demokraci!

Studentët e thanë edhe sot që s’duan negociata! Ata janë kategorikë! Edhe pse qeveritarët dhe opozitarët po përpiqen, studentët janë të qartë, s’ka më numra. Ndryshojeni situatën! Pa fjalë! Pa broçkulla! Pa marifete! Me vepra!

Si mund të bëhet kjo?!

Ata janë shtetarët… zgjidhjet i dinë dhe bëhen direkt. Kanë treguar se kur duan të kalojnë “ligje të jashtëzakonshme” i kalojnë edhe brenda natës. Të bëjnë seancë të jashtëzakonshme në Kuvend dhe ta pezullojnë ligjin e arsimit të lartë, ashtu siç ç’bënë “VKM”-ën e famshme që rriste tarifat për lëndët e mbartura… me “të dy duart!”

Atëherë po që ka se çfarë të dialogohet… por kurrësesi s’besoj se ka ndonjë gjë për t’u negociuar!

Hidrocentrali në hyrje të Kanionit të Holtës na tregon se zhvillimi turizmit në Shqipëri mbetet politikë boshe!

Nëntor Oseku//Pamje e mrekullueshme e kanionit të Holtës, Gramsh.

Eshtë një nga monumentet e natyrës dhe zonat më të frekuentuara të turizmit në Gramsh, por Kanioni i Holtës prej dy muajsh është kthyer në kantier ndërtimi. Një kompani po ndërton një hidrocentral duke vënë seriozisht në kërcënim, në mos mjedisin, së paku zhvillimin e turizmit atje.

Në qershor të vitit 2016, në mbështetje të Programit Italo-Shqiptar të Konvertimit të Borxhit për Zhvillim (IADSA), Instituti për Zhvillimin e Habitatit (Co-PLAN) nisi një projekt bashkëpunimi me Bashkinë Gramsh për “Planifikimin dhe nxitjen e investimeve për kohezion social dhe zhvillimin e qëndrueshëm të turizmit në Gramsh”.

Përmes një pune intesive, projekti arriti së paku një nga qëllimet kryesore: “promovimin e turizmit në Gramsh si një destiancion të ri dhe të pazbuluar”. Nën hastagun “#ejanëgramsh, peizazhet fantastike të Liqenit të Dushkut, Liqenit të Zi, Kalasë së Irmajit, Ujëvarës së Sotirës apo dhe Kanionit të Holtës u bënë atraksione të vërteta turistike.

Sipas auditit të “Menazhimit të Parqeve Kombëtare” të vitit 2016 nga Kontrolli i Lartë i Shtetit, deri në fund të gushtit, pikat më interesante të turizmit natyror të Gramshit, kishin mundur të tërhiqnin rreth 1600 vizitorë: Ujëvara e Sotirës 702 vizitorë; Bredhi i Sotirës 360 vizitorë; Liqeni i Zi 382 vizitorë; Shpella e Kabashit 70 vizitorë; Kanioni i Holtës 60 vizitorë; Liqeni i Dushkut 70 vizitorë.

Co-PLAN//Foto nga Kanioni i Holtës, “Gramshi Turistik, 20 dhjetor 2016”

Për vitin 2017 Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura do të raportonte se numri i vizitorëve qe shumfishuar. Ujëvara e Sotirës pati 1617 vizitorë; Bredhi i Sotirës 420 vizitorë; Liqeni i Zi 843 vizitorë; Kanioni i Holtës 722 vizitorë e kështu me radhë.

Shifrat mund të mos jenë të sakta, por tregojnë trendin rritës.

Co-PLAN//Foto nga Bredhi i Sotirës, “Gramshi Turistik, 20 dhjetor 2016”

Ujëvara e Sotirës dhe Kanioni i Holtës, ishin dy nga destinacionet më të frekuentuara të Gramshit për guidat turistike. Edhe këtë vit, postime të ndryshme në rrjetet sociale lajmëronin gati çdo fundjavë për udhëtime në këto vende, nga fillimi i pranëverës e deri në mes të vjeshtës, duke rezultuar kështu në një “bum” të vërtetë për turizmin e këtij rajoni.

Co-PLAN//Foto nga Liqeni i Zi, “Gramshi Turistik, 20 dhjetor 2016”

Paralelisht me punën e Co-PLAN-it dhe Bashkisë Gramsh për të zhvilluar turizmin në këtë rajon dy vitet e fundit, të tjerë punuan gjithashtu por me drejtim tjetër, zhvillimin hidroenergjitik!

Co-PLAN//Foto nga Kanioni i Holtës, “Gramshi Turistik, 20 dhjetor 2016”

Në vitin 2016 Qendra Kombëtare e Biznesit do të rregjistronte 3 shoqëri me përgjegjësi të kufizuara (shpk) të cilat do të kishin në plan ndërtime hidrocentralesh! “Klaudia Konstruksion shpk”; “AM-RES shpk” dhe “ERA-Hydro shpk” themeluan aktivitetet e tyre në këtë vit dhe nën interesimin e shoqërisë “ERA-Hydro” u angazhuan që të ndërtojnë hidrocentralin “Strori” në përroin e Holtës dhe Seltës. Pavarësisht mungesës së përvojës, pavarësisht edhe faktit se kishin as më shumë se 1 vit aktive si biznese, kjo nuk i pengoi aspak këto shoqëri që të merrnin dritën jeshile, si fillim për studimin arkeologjik të zonës, më pas për vlerësimin e ndikimit në mjedis dhe në fund në muajin prill 2018 firmën nga Këshilli Kombëtar i Territorit.

Fatkeqësisht HEC-et nën 2MW nuk konsiderohen si koncesione tipike dhe ato kalohn “pa burokraci”. Një i tillë rezulton të jetë edhe ky që po ndërtohet në përroin e Holtës. Hidrocentrali atje ka tashmë dy muaj që ka nisur ndërtimin. Punimet do të zgjasin deri në vitin 2020.

Projekti që thuhet se ka vlerën e 460 milionë lekëve, shkaktoi fillë reagime sapo u publikuan fotot e para. Por nga Ministria e Energjitikës u nxitua të thuhej se “HEC-i nuk prek monumente natyrorë”.

Min.Turizmit dhe Mjedisit//Shkresa e përgjigjies nga AKZM dhënë Ministrisë ku thuhet se HEC Strori “nuk prek monumente natyrorë”.

Duke bërë publike një seri dokumentesh, (disa prej të cilave mbajnë mbishkrimin e inxhinierit të mjedisit Ekrem Xhafëri administrator i shoqërisë “AM-RES” projektuese dhe mbikqyrëse të projektit) u kërkua të thuhet se hidrocentrali nuk “prek monument natyre” dhe për këtë nuk ndikon në mjedis. Mbase është e vërtetë, mbase po, mbase jo, por ajo që askush nuk mund të mohojë është ndikimi që kjo vepër do të ketë në turizëm. Sepse punimet për dy vitet e ardhshme atje ndikojnë që çke me të!

A do të lejohen vizitorët në kanion? A do jetë kanioni i pandryshueshëm si rrjedhojë e punimeve dhe vetë HEC-it në hyrje të tij?

A tha ndokush diçka për këto pjesë? Ncuq!

Nuk duhet harruar se HEC ka dhe në Sotirë dhe se vizitorët për të parë një nga ujëvarat më të bukura të vendit tonë duhet t’i bien anash një rrethimi dhe dige që ka bërë kompania e cila ka fituar të drejtën për të ndërtuar hidrocentral atje.

Kush janë ndikimiet më të rëndomta në mjedis gjatë një hidrocentrali?
Nga përvoja me ndërtime hidrocentralesh në zona të tjera, dihet tashmë se kantieri i një hidrocentrali si dhe punimet për të ndërtuar në shtratin e një lumi shkaktojnë ndryshime topografike të tokës, ndotje me mbetje të ngurta, prodhim pluhri, ndotje të ajërit, ujit, ujërave nëntokësor me llumra të ndryshme, ndotje akustike, nivel të lartë zhurmash për kafshët, përçarje ose izolim të habiteteve natyrore.

Me punimet që tashmë do jenë edhe më intensive buzë kanionit të Holtës, turizmi zor se do të jetë me të njëjtin hov sikurse ka qenë në dy vitet e fundit me shumfishime të numrit të vizitorëve.

Afërmendsh që askujt s’i zgjohet interesi për të parë një kantier ndërtimi. Promovuesit e turizmit të zonës tanimë do të duhet të fshehin kantierin në çdo foto nëse duan që të vazhdojnë e të merren me turizëm atje. E nëse kjo s’mund të bëhet, në thirrjet për guida nëpër rrjete sociale do përdoren fotot e vjetra.

Fatkeqësi!

Rasti i këtij hidrocentrali dëshmon edhe njëherë politikat boshe që ka sot Shqipëria në zhvillimin e qëndrueshëm. Në njërën anë shpenzohen para të majme për të iniciuar dhe zhvilluar projekte që kërkojnë ta nxisin turizmin dhe nga ana tjetër u jepet dorë e lirë ndërtimeve të vazhdueshme të veprave hidroenergjitike. I njëjti rast është ky me Valbonën dhe plot të tjera.

Ndërkohë duhet thënë se shoqëria “ERA-Hydro” ka aplikuar për të marrë dritën jeshile edhe për një hidrocentral tjetër, po në Gramsh, në fshatin Shëmrizë më në jug, në aksin e pellgut ujëmbledhës të lumit të Tomorricës, degë e Devollit. Hidrocentrali quhet HEC Blineta

Harrojini institucionet! Botës duhej t’ia tregonim se lahuta është e jona me “Nas Daily”…

Në fund të muajit nëntor UNESCO ndërfuti 31 elementë të rinj në listën e saj të trashëgimisë botërore. Njëri mes tyre ishte dhe lahuta. Përmes mbështetjes së gjerë të dhënë prej vitesh nga institucionet kulturore të Serbisë, ky instrument folklorik arriti të regjistrohej si “vlerë kulturore e popullit serb”. Lajmi në fjalë u raportua nga shtypi shqiptar me ngjyra nacionaliste dhe tejet emotive ku nxitej hapur mllefi i një ndjesie “vjedhjeje”.

Dy muaj më parë Nuseir Yassin (Nas Daily), i njohur për aktivitetin e gjerë të video-blogging vendosi të vizitojë Shqipërinë. E dashura e tij Alyne Tamir nisi të moderonte një grup në “Whatsapp” ku i kërkonte të gjithë personave që kishin njohuri për vendin të tregonin për aspekte interesante. Pikërisht në ato ditë doja t’i shkruaja Alyne-ës për lahutën…

Pasi i fola për kanunin dhe për kullëne pajtimit në Theth, i tregova edhe për muzikologjinë e veçantë me gjethe që ende trashëgohet sot e kësaj dite nga Sokol Koçeku. Kur po kërkoja informacione për lahutën, kuptova se ky instrument nuk ishte vetëm shqiptar pasi atë e përdordnin edhe serbët, edhe malazezët, kroatët, boshnjakët… e quanin gusle. Hasa në shumë informacione e teza, ku sigurisht që flitej edhe për idenë se ajo ishte pjesë e folkut serb. Diku thuhej se lahuta erdhi me dyndjet sllave, diku tjetër hamendësohej se vinte nga bota arabe etj-etj. Disi i çuditur nga ky informacion që nuk është se e dija, vendosa të mos i flas më tej Alyne-s për këtë instrument, ndërkohë që asaj i lanë mbresa tingujt e Sokolit me gjethe. 

I përcolla një numër kontakti të tij. Pikërisht për të dhe veçantinë e melodive me gjethe Nas Daily i kushtoi një video 1 minutëshe në prezantimin për Shqipërinë.

Rreth dy muaj më vonë, në ditët e para të dhjetorit, lajmi zuri vend se pikërisht lahuta qenka “çertifikuar” tashmë nga UNESCO se nuk është e jona. Më erdhi ndërmend i gjithë ai kërkim, ndaj dhe vendosa të shkruaj.

Si fillim, si shqiptar, më vjen të them se lahuta ka pasur, ka dhe do të ketë, një përhapje të gjerë në Malësi mes patriotëve tanë të veriut, atyre të Kosovës dhe të Malit të Zi. Vetë “Eposi i Kreshnikëve” një nga shtyllat kurrizore të ekzistencës së frymës dhe kulturës shqiptare në Ballkan, është një cikël këngësh që shoqërohet me këtë instrument. I madh e i vogël mëson që në fillore se zanafilla e këtij eposi legjendar ka lidhje me dyndjet sllave dhe mesazhi kryesor i tyre ka qenë rezistenca dhe përcjellja brez-pas-brezi e vlerave shoqërore të popullsisë që jetonte në këto troje.

Por ç’është e vërteta, folkloriynë nisi të mblidhej shumë vonë, vetëm në vitet ’20, ’30. Fratër françeskanë si Shtjefën Gjeçovi, Bernardin Palaj, Donat Kurti, apo Gjergj Fishta bënë një punë kolosale duke ngurosur e dëshmuar në këtë drejtim vlera të pamohueshme të kulturës sonë, e cila përcillej gojarisht prej shekujsh. Ata ishin të parët, që pas një pune disa-vjeçare, nxorrën një botim në vitin 1937 ku përmblidhej saktë kjo veprimtari. 

Kërkimet në fushën e folklorit shqiptar u zhvilluan ndjeshëm vetëm pas vitit 1950 me formimin eInstituteve Shkencave dhe më vonë të Akademisë së Shkencave. Themelimi i Institutit Albanologjik në Prishtinë dha gjithashtu kontributet e veta. Ndërsa sot pas vdekjes edhe të albanologut Robert Elsie, i cili rezulton të jetë i pari që i përktheu dhebotoi rapsoditë shqiptare në anglisht, vetëm në vitin 2004(!)… studiuesit aktivë të folkut dhe antropologjisë në Shqipëri janë të mangët.

Kështu përballë një mangësie të studimit të përthelluar, them se e kemi të kotë këtë debat. “Bjeri lahutës gjithë ditës”… “bjeri edhe me shekuj” po të duash, nëse askush s’ta dokumenton këtë normale që s’ta quan.

Elrodi//Vëllezërit Kurti e Çetaj duke kënduar këngë me çifteli e lahutë.

Ndërkohë për dreq! Institucionet ku janë?! Politikat…

Bëri më shumë që të njihej Shqipëria në botë Nas Daily në një muaj, se sa i gjithë shteti me vite…

PS: Mbase duhej ta kishim bindur Alyne-ën që Nas të bënte një video për lahutën… ku i dihet në mos UNESCO, së paku për të tjerët nëpër botë do të mësohej se me lahutë këndohet edhe shqip.

U ideua 10 vite më parë, por Tirana s´ka ende Bulevard të Ri

Nisi si projekt madhor që do ta plotësonte Tiranën me infrastrukturë, shërbime moderne transporti dhe mundësi më të mëdha për zhvillim policentrik, por sot afro dhjetë vite më pas i ashtuquajturi “Bulevardi i Ri” është veçse një segment qindra-metrash me qarkullim të kufizuar, i cili shërben më së shumti si pedonale, si parking dhe aspak si zhvillim ekonomik pasi anët e tij nuk lidhin me asnjë rrugë. Dhjetë vite nga projekt-ideimi dhe pesë vite nga fillimi i punimeve, qytetarët janë përballë një paqartësie të theksuar se çfarë forme ka ky projekt i zgjatimit të bulevardit dhe se kur do të përfundojë ai.

Në vitin 2007 u mendua për herë të parë vazhdimi i “Bulevardit Zogu I”, ndërsa në 2011 u prezantua me bujë një projekt që parashikonte investimin e mbi 60 milionë eurove në zhvillimin e mëtejshëm, jo më vetëm të bulevardit, por të gjithë të ashtuquajturit aks-qendror dhe verior të Tiranës. Dhënia vazhdimësi në veri u tha se do t’i sillte kryeqytetit një zhvillim më të gjerësishëm si dhe plot mundësi të reja. Por lufta politike bëri që projekti të vonohej për t’iu nisur punës, ndërsa disa vite më vonë të shoqërohej me plot ndryshime që nuk u bënë kurrë me transparencë. Ende sot projekti nuk ka përfunduar ndonjë fazë të caktuar, përveçse qindra metra asfalt, gjelbërim dhe një parking nëntokësor.

Plani “i vjetër”
Duhet thënë se ideja e zgjatimit të aksit qëndror të bulevardit është e kahershme. Por këtë vazhdimësi zhvillimi Bashkia Tiranë do ta konkretizonte në planet e saj vetëm pas vitit 2007 përmes të të ashtuquajturit “Plan Francez”. Sipas këtij plani “Stacioni i Trenit” mbetej po aty, por vendqëndrimi i trenave rimodelohej dhe modernizohej, ndërsa hidhej për herë të parë ideja e tramvajit si mjet transporti për linjat kryesore. “Bulevardi i Ri” konceptohej si një park i madh linear me dy rrugë paralele pergjatë saj.

plani-francez-2007-2008.png
Bashkia Tiranë//Masterplani për zonën e “Stacionit të Trenit”, 2008.

Zbatimi i “planit të vjetër
Zbatimi i projektit të “Planit Francez” rezultoi tejet i cekët ku më së shumti iu dha përparësi vetëm lejeve të ndërtimeve.

PLANI FRANCEZ 2007-2008 2
Bashkia Tiranë//Masterplani për zonën e “Stacionit të Trenit”, 2008.

Plani “i ri”
Në vitin 2011 për zgjatimin e Bulevardit, Bashkia Tiranë njoftoi shpalljen e një konkursi ndërkombëtar nga i cili fitues u shpall projekti i ideuar nga “Grimshaw Architects”. Ai parashikonte zgjatjen e “Bulevardit Zogu I” deri në Paskuqan – kalohej “Lumi i Tiranës” – dhe e kthente liqenin e atjeshëm – pas parkut të Liqenit Artificial – në park të dytë për kryeqytetin. Projekti nuk fokusohej vetëm me zgjatimin e bulevardit. Ai merrej seriozisht me rehabilitimin e “Lumit të Tiranës”. Shtrati dhe skarpata e lumit sistemohej dhe përgjat tij krijoheshin zona rekreative, ndërtoheshin disa ura dhe kështu pjesa veriore e kryeqytetit integrohej me pjesën tjetër, qoftë nga ana ekonomike po ashtu edhe nga ana social-kulturore.

GRIMSHAW Tirana
Grimshaw Architechts//Masterplani për zgjatimin e bulevardit, 2011.

Në zgjatimin e bulevardit parashikohej ndërtimi i disa objektesh të rëndësisë së veçantë si “Pallati i Drejtësisë” komplekse tregtare apo dhe ndërtesa me funksione publike, kulturore dhe sociale. Ndërkohë nga pikat kryesore që parashikonte projekti ishte largimi i “Stacionit të Trenit” dhe vendosja e tij në një “Stacion multimodal” në dalje të Tiranës, në “Kthesën e Kamzës”. Ky projekt u reflektua më pas edhe në planin e përgjithshëm vendor të kryeqytetit që u miratua në vitin 2013.

Zbatimi i “planit të ri”
Fillimi i punimeve për bulevardin e ri nisi në shtator të vitit 2013 duke zbatuar vetëm një pjesë të projektit të “Grimshaw Architects” dhe që kapte koston e 26 milionë eurove. Ndryshimi i Qeverive në zgjedhjet e vitit 2013 bëri që Bashkia të mos kishte më të njëjtën përkrahje. Lufta politike e la projektin në vendnumëro. Shpronësimet nuk kaloheshin nga Qeveria qëndrore dhe gjithashtu nga ajo nuk miratohej kredia për pjesën e nevojshme të projektit. Gjithashtu përdorimi “politik” i Inspektoriatit Ndërtimor Urbanistik Kombëtar do të çonte në bllokimin e punimeve edhe për disa muaj të tjera deri sa në vitin 2015 Bashkia Tiranë të ndryshonte kryetar. Me ndryshimet në Bashki dhe përkrahjen politike nga Qeveria Qëndrore punimet në bulevard nisën me ritme të kënaqshme.

PLANI PERGJITSHEM VENDOR 2013.png
Bashkia Tiranë//Masterplani për zgjatimin e bulevardit, 2013.

Plani “i ri” i ri…
Reforma administrativo-territoriale e miratuar nga mazhoranca e dalë nga zgjedhjet e vitit 2013 rrëzoi poshtë të gjitha planet vendore dhe çdo bashkie iu la një afat ligjor për të hartuar planet e reja. Si rrjedhojë edhe plani i përgjithshëm vendor i Tiranës, miratuar në vitin 2013 dhe që parashikonte plan-projektin e “Grimshaw-Architects” do të shfuqizohej. Por krejt ndryshe nga ç’duhej të ishin praktikat, asnjë konkurs ndërkombëtar nuk u thirr për ta zhvilluar sërish idenë sipas ndryshimeve që diktonte reforma administrativo-territoriale dhe plani i ri vendor. Ndërkohë, në fillim të vitit 2016 nisën të përmendeshin elementë që do t’i ndryshonin zbatimit të projektit. Në disa dalje për publikun të asaj periudhe, kryetari i Bashkisë Tiranë do të bënte me dije se në zgjatimin e bulevardit do të vendosej Bashkia e Tiranës, se në këtë pjesë do të mendohej edhe për një “bllok” ambasadash dhe se gjithashtu, këtij segmenti, do t’i rikthehej treni me një “stacion terminal, por jo si parkim për vagonat”. Tjetërsimi i projektit të bulevardit do të faktohej me prezantimin gjashtë muaj më vonë – korrik 2016 – të masterplanit “Tirana 2030” ose ndryshe “TR030” i punuar nga Stefano Boeri Architetti. Në këtë masterplan theksohej rikthimi i Stacionit të Trenit në zgjatimin e bulevardit, ndërsa parashikohej një “zhvillim kaleidoskopik”.

Zbatimi i “planit të ri, të ri”…
Edhe pse u ndryshua plani i përgjithshëm vendor për Tiranën, projekti i zgjatimit të bulevardit u vazhdua pa hapur një garë të re ndërkombëtare. Në prill të vitit 2017, teksa punohej pa ndonjë publikim konkret të ndonjë projektit “të ri”, përmes një ligji të posaçëm Ministria e Zhvillimit Ekonomik dhe Turizmit, Ministria e Financave, Bashkia Tiranë dhe Avokatura e Shtetit u ngarkuan të negociiojnë me shoqërinë e sheikut Khalaf Ahmad Al Habtoor për ofertën e tij të ndërtimit të një hoteli 250 milionë eurosh në një hapësirë të bulevardit. Shtypi raportoi se investitorëve të huaj mendohej t’i propozohej përjashtim nga taksat në këmbim të një hapësire të lëshuar për institucionin e Bashkisë. Pak muaj më vonë Bashkia Tiranë prezantoi projektin e “Parkut të madh” në mes të Bulevardit të ri, teksa prej saj tha se ky projekt ishte ideuar nga “arkitektë të Harvardit”.

Projekti-per-Parkun-Qendror1
Bashkia Tiranë//Projekti i Parkut të Madh në zgjatimin e Bulevardit, 2017.

Gjithashtu pa zbardhur ndonjë konkurs apo garë projektimi, Bashkia bëri publike disa foto ku thuhej se si do të ishte fundi i zgjatimit të bulevardit, që tanimë nuk shkonte përtej Lumit të Tiranës.

Fundi i Bulevardit, Tirane
Bashkia Tiranë//Projekti i sheshit në fund të Bulevardit të ri, 2017.

Kjo është historia e 1 600 metrave rrugë me 300 vende parkim, 400 pisha dhe 30 mijë shkurre, për të cilat janë dashtur më shumë se 10 vjet dhe ende nuk janë përfunduar së ndërtuari.

Kjo është historia tipike e çdo projekti madhor të kryeqytetit, që për t’u jetësuar do ndryshuar disa herë dhe do kaluar vite e vite… ata që paguajnë në fund janë gjithmonë qytetarët.

Projekti i ndryshuar i Qendrës së Tiranës, rrethrrotullimit të Zogut të Zi, Unazës së Re, mbikalimit të Kamzës, apo projekte të tjera të ndryshuara për institucione publike e shtetërore si për shembull ai i Piramidës, Hotel Dajtit, Parlamentit e Bankës së Shqipërisë janë të tjerë shembuj se si bëhet çorbë paraja publike sistematikisht nga politika dhe se si çohen për dreq vite e vite zhvillim të kryeqytetit.

Rrëqebulli specia legjendare e pyjeve të Ballkanit

Në Shqipëri jetojnë sot mbi 55 mijë kafshë të egra, por nga ky numër rezulton i inventarizuar vetëm 1 rrëqebull. Klasifikuar në rrezik për zhdukje, rrëqebulli përbën  sot vetëm 0.002 përqind të të gjithë kafshëve që janë mundur të inventarizohen në territorin shqiptar. Të dhënat vijnë nga Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura, por mjedisorët besojnë se numri i këtij lloji autokton për rajonin e Ballkanit mund të jetë nga 10 deri në 20 individë në vendin tonë. Megjithatë gjuetia pa fre, shpyllëzimi masiv dhe mungesa e një drejtimi afatgjatë politik kundrejt çështjeve mjedisore e bëjnë klimën pesimiste për rastin e rrëqebullit.

This slideshow requires JavaScript.

I vetëm rrëqebull i inventarizuar rezulton të jetë një individ në Parkun rajonal Nikaj-Mërtur në Tropojë, fotografuar me “kamera-kurth” fillimisht në prill 2016 dhe sërish në nëntor 2017 nga shoqata PPNEA (Shoqata për Mbrojtjen dhe Ruajtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri). PPNEA, së bashku me shoqata të tjera të ngjashme në Maqedoni, Mal të Zi dhe Kosovë, prej më shumë se 10 vitesh koordinon programin e rimëkëmbjes së rrëqebullit për vendin tonë. Vitin e fundit ajo ka mundur të vendosë një “kuti-kurth” për të kapur një rrëqebull në mënyrë që ta pajisë atë me gjurmues-satelitor, çka do ta ndihmonte grupin e studiuesve për ta kuptuar më mirë shtrirjen territoriale të rrëqebullit në Shqipëri.

rreqebulli
PPNEA//Foto e kapur nga kamera kurth më 26 mars 2016.

Për herë të parë PPNEA fotografoi një rrëqebull me “kamera-kurth” në vitin 2011. Fotoja u fiksua në Malin e Munellës në kufirin mes Pukës dhe Mirditës. Pikërisht në këtë zonë mendohet se jetojnë rreth 4-6 individë.

Harta e shtrirjes se rreqebullit ne Ballkan
EuroNatur Foundation//Mendohet se individë që gjenden në parkun e Mavrovës në Maqedoni, kanë klonizuar territore të tjera, si për shembull pjesët veriore të Shqipërisë.

Në Munellë, në vitin 2015 PPNEA bëri me dije gjetjen e një rrëqebulli të pajetë. Fotoja e publikuar nga shoqata ngjalli reagime pasi vinte në periudhën e shpalljes së ndalimit të gjuetisë. Megjithë zemëratën e gjerë të dashamirësve të natyrës kjo gjetje vërtetoi pretendimet e mjedisorëve se në këtë zonë gjenden individë riprodhues, pasi rrëqebulli i pajetë ishte i vogël.

rreqebulli-ngordhur
PPNEA//Vogëlush i një rrëqebulli gjetur i pajetë në Malin e Munellës, Pukë.

Konsideruar si “streha e fundit e rrëqebullit në Shqipëri” Mali i Munellës ka kohë që është kërkuar të kthehet në “Park Kombëtar”. Mjedisorët besojnë se mbrojtja me ligj e kësaj zone do të ndihmonte në zgjatjen e jetës së kësaj specie.

Ndërkohë një habitat i rrëqebullit mendohet se është gjithashtu parku i Shebenik-Jabllanicës në Librazhd.

Por pse nuk shpallet park kombëtar zona e Malit të Munellës?
Një nga kundërshtitë që has ideja e parkut është fakti se kjo zonë është e pasur me mineral bakri dhe mund të përkthehet në vlera të majme parashë nëse shfrytëzohet si duhet. Por në periudhën e gjatë të tranzicionit sektori minerar në vend kaloi në krizë të plotë. Nga qeveritarët për ta zgjodhur këtë gjendje është parë si alternativë vetëm koncensionimi, ndërsa investimet për të rehabilituar zonën, sidomos nga shpyllëzimi dhe erozioni masiv, kanë qenë zero.

Po rrëqebulli pse po zhduket?
Në vitin 1950 në Shqipëri numëroheshin 86 individë të rrëqebullit, por vetëm 50 vite më vonë 70% e kësaj popullate u zhduk. Në vitin 2000 Drejtoria e Përgjithshme e Pyjeve dhe Kullotave (DPPK) raportonte si numër 26 individë duke dëshmuar qartë rrezikun që po i kanosej kësaj specie. Specialistë të AKZM i kanë vënë në diskutim shifrat e deklaruara në të kaluarën me pretendimin se metodologjia e inventarizimit ka qenë aspak profesionale. Por sidoqoftë në vitin 2017 inventarizimi i AKZM nxorri vetëm një individ çka e klasifikon përfundimisht rrëqebullin në potencialisht në rrezik për zhdukje.

Sigurisht shifrat e kohës mund të mos jenë të sakta, por ato japin gjithësesi trendin dhe e bëjnë më të kuptueshme dinamikën e situatës.

Rrëqebulli, një nga kafshët më ikonike të rajonit të Ballkanit, ushqehet kryesisht me të vegjlit e dy-thundrakëve si kaprolli, dhia e egër, derri i egër, por edhe me shpendë të ndryshëm apo dhe brejtës si lepuri, miu, ketri etj. Fakti është se me vite në Shqipëri janë pakësuar ndjeshëm edhe këto kafshë, çka shpjegon logjikisht edhe zhdukjen e rrëqebullit. Gjuetia pa fre është ndër shkaqet kryesore.

Sipas të dhënave të DPPK për periudhën 1950-2000 disa prej këtyre kafshëve pësuan një reduktim të frikshëm. Për shembull numri i popullatës së kaprollit, u reduktua me mbi 80% nga 4300 në vitin 1950 në 470 individë në vitin 2000. 17 vite më vonë AKZM raportoi të inventarizuar vetëm 102 kaproj. Pra ka një zhdukje të rreth 97% të kësaj specie në vendin tonë. Çka afërmendsh ka dhënë ndikim edhe në popullatën e rrëqebullit.

Gjithashtu një nga arsyet më të forta të zhdukjes së kësaj kafshe të rrallë, ëshgë edhe fenomeni i shpyllëzimit.

Sipas Bankës Botërore në vitin 2005 Shqipëria kishte 7824 km katrorë pyje. Dhjetë vite më vonë u tha se vendi ynë kishte 109 km katrorë më pak.

Harta e shtrirjes se rreqebullit ne Shqiperi
EuroNatur Foundation//Mali i Munellës zona e vetme ku është konfirmuar tashmë riprodhimi i rrëqebullit në Shqipëri.

Kështu me zhdukjen e shumë pyjeve dhe të shumëllojshmërisë së kafshëve, habitatet për rrëqebullin janë minimizuar drastikisht. Edhe habitati i fundit i mbetur, zona e Malit të Munellës, është në rrezik nga mos-miratimi i planit për ta kthyer atë në park kombëtar dhe mungesa e një plani të qartë për rijetësimin e kësaj zone.

Të darkosh në një vend me ish-kryeministrin

Shumëkujt prej nesh, qytetarëve të rëndomtë të këtij qyteti, nuk na ndodh shpesh të ndeshemi me njerëz të rëndësishëm, apo me personalitete të njohura. Fjala vjen, je me miqtë e tu në një restorant periferik të Tiranës dhe befas në sfond ai që hap derën është një ish-Kryeministër.

Shtatshkurtër. E njëjta fizionomi e fillim-viteve 2000, por ca më i vjetëruar në fytyrë, ca më i thinjur në flokë… Fatos Nano është ai që shoqëron me xhentilesë bashkëshorten. Darkë çift. Ulen në një tryezë anës murit. Aspak siklet nga rrethimi nga njerëz të rëndomtë a thua se i rëndomtë është tashmë edhe ai… Por a mundet të jetë e vërtetë? A mundet që një ish-Kryeministër si ai të jetë kthyer vërtetë në një “të rëndomtë”? A ekziston vërtetë një metamorfozë e tillë për politikanët?!

Jashtë një makinë me po atë targë simbol… “007”-ta e tij… që të bënte të mendoje se s’ka asgjë të rëndomtë këtu, Nano mbetet Nano. Megjithatë…

Një shishe verë e kuqe. Sallatë… më duket edhe rizoto. Një tavolinë e thjeshtë në dukje, por e pasur me prezencë. Kaq për detaje nga tavolina përtej, ndërkohë në tavolinën tonë debati që nisi ishte ai i ne të rinjve të rëndomtë të këtij vendi. “Çfarë do të bëjmë për të ardhmen?! A do të bëhet ky vend apo jo?! A ja vlen të rrimë këtu, apo të ikim edhe ne jashtë shtetit?!”

E ndërsa dyzimet dhe argumentat mes nesh thyheshin dhe forcoheshin me shembuj dhe kundërshembuj nga njëri-tjetri, ajo që më trazonte teksa shihja përtej tavolinën tjetër ishte: “Po ish-Kryeministrin a e trazon ndopak kjo temë? Çfarë do të mendonte ai për këtë pjesë? Çfarë do të na këshillonte ai ne pesë të shkolluarve, pesë të rinjve në mes të të njëzetave, të cilët njëjtë sikurse moshatarët tanë, po thyhemi nga mungesa e shpresës dhe meritokracisë që po dominon këtë vend.

Isha i vogël kur pashë Nanon për herë të parë. Mbaj mend ishte një aktivitet te Piramida, mos gaboj te Këmbana e Paqes. Aktivitet për fëmijë. Ishte koha e bujshme e “Muçi-Naçi-Baçi”-it dhe konflikteve të njohura politike brenda Partisë.

E kush mund ta mendonte atëherë. 15 vite më vonë. Edhe pse vetëm 66-vjeçar… ja tashmë datkat Nanon e zënë jashtë politikës, jashtë vëmendjes mediatike, apo trysnisë gazetareske. Ndërkohë pyetja që bëjm ne mes miqsh, mbetey “ku do të na zënë ne darkat pas 15 vitesh”… në Tiranë, Munich, Amsterdam…

Opinion, Taulanti që duhet të jemi të gjithë ne

Çështja e mjekut Taulant Muka, i cili akuzoi zëvendës-ministrin e Arsimit dhe një deputete të Partisë Socialiste për plagjaturë, ka ditë që është kthyer në debat viral mes personash publikë dhe jo-publikë. Shumëkush – përmes statusesh apo dhe artikujsh në portale – është shprehur i zhgënjyer nga fakti se pak pas akuzave, Muka zuri vendin e zëvendës-ministrit, ndërsa të tjerë rendën ta ofendojnë me fjalë nga më të ndryshmet, për faktin se e gjitha kjo gjë ngjau si për “pazar”, krejt pa hije për një të ri të shkolluar jashtë…

Urrej kur çështjet në media degjenerojnë dhe përfundojnë së marri me individët… prandaj në këtë çështje do të doja të merresha më shumë me “fenomenin” që karakterizon përgjithësisht masën në Shqipëri se sa me individin “Taulant Muka”.

A më zhgënjen mua veprimi i Taulantit? Jo! Aspak! Përkundrazi… Mendoj se mesazhi qytetar i kësaj historie duhet të jetë pikërisht këmbëngulja për t’u vlerësuar për vlerat që ti ke, të tjerat pastaj janë pa rëndësi.

Taulant-Muka1
Taulant Muka gjatë një debati televiziv në “Top-Show” – “Skandali i kërkimit shkencor”.

Për mua Taulanti i tregoi masës se duhet të këmbëngulësh për të marrë atë çka të takon nga djersa jote. Sepse nëse ka ndonjë gjë që në këtë vend nëpërkëmbet më së shumti është pikërisht djersa. Djersa e punës së çfarëdolloj natyre qoftë ajo, fizike, mendore, shkencore, fshesore… nëpërkëmbet!

Identikiti i masës së përgjithshme të punëdhënësve shqiptar është ai i shushunjave që të pijnë gjakun nëse u kërkon ca vlerësim më të drejtë… apo akoma më shumë, meritokraci. Në tërësi masa e punëtorëve në këtë vend vuan aq shumë për gjak, sa s’bën as hije mbi tokë. Këmbëngulësit si Taulanti janë me kokrra dhe shpesh përpihen dhe degëdisen… kështu, në këtë mënyrë shushunjat e këtij vendi kanë diell dhe kurrë re mbi kokë.

Por ndër shushunjat më të mëdha janë ato të dijes…

Çështja e postit ministror? Pranimi i atij posti është vlerësimi që ka gjykuar se meriton Taulanti për punën e tij. Ai ka vite që kundërshton mënyrën se si vlerësohet dija në këtë vend. Në këtë pjesë më duket absurde të komentosh, shfrysh apo ofendosh, pasi po flasim për dikë që është më shumë se i kualifikuar për të dhënë kontribute për këtë shoqëri…

Për të gjithë ata që hedhin vrer nga ky vendim i tij, kam thjesht dy pyetje, po ju mendoni se keni marrë maksimumin nga puna juaj? Çfarë do të bënit për të merituar atë që mendoni se e meritoni?

120 mijë persona vizituan Alpet këtë vit… Vërtetë?! Si mund të përftohen këto të dhëna në turizëm dhe a janë të sakta?

Alpet e Shqipërisë janë një ndër destinacionet më të preferuara turistike në Shqipëri, por edhe pse ky rajon ka tashmë një plan kombëtar sektorial zhvillimi (2017-2030 në pritje për t’u miratuar), nuk ka ende një mekanizëm të qartë se si nxirren të dhënat në lidhje me numrin e vizitorëve.

Shifrat që referojnë institucionet janë të luhatshme vit pas viti dhe për rrjedhojë shihen me sy skeptik, çka mund të vërë në diskutim edhe vetë planin afatgjatë të zhvillimit për këtë zonë dhe më tej edhe për të gjithë vendin.

Si fillim duhet thënë se parku i Alpeve është më i madhi në vend. Ai shtrihet në një sipërfaqe prej rreth 2 000 km² dhe përmban në të dy parqe kombëtare (Lugina e Valbonës; Parku i Thethit) dy parqe natyrore rajonale (Nikaj-Mërtur; Shkrel) dhe një rezervat strikt natyror (Lugina e lumit të Gashit). Ka gjithsej 33 liqene akullnajore, dhe më tepër se 8 lumenj kryesorë (Lumi i Valbonës, Lumi i Shalës, Lumi i Tropojës, Lumi i Gashit, “Përroi i Thatë”, Lumi i Cemit, Lumi i Vermoshit, Lumi i Kirit).IMG_9749 Eshtë kontrasti i jashtëzakonshëm i relievit dhe pikërisht natyra tejet e larmishmeqëi tërheq më së shumti vizitorët në këto anë. Por sa është numri i tyre?

Sipas Drejtorisë së qarkut Kukës të Agjencisë Kombëtare të Zonave të Mbrojtura (AKZM), numri i vizitorëve në Alpe për këtë vit ka qenë rreth 120 mijë persona. Ishte Besnik Hallaçi, drejtues i kësaj drejtorie, që e përmendi këtë shifër gjatë një prezantimi të Parkut të Valbonës në muajin gusht. Ai qe i ftuar si ekspert në shkollën verore të organizuar nga GIZ (1-8 gusht, Valbonë) për raportimin e çështjeve që kanë të bëjnë me mjedisin.

I pyetur se në çfarë mënyre ishte përftuar kjo shifër, Drejtori i AKZM-ës për Kukësin tha se qe përdorur një teknikë e veçantë, të cilën ai nuk e specifikoi konkretisht. Në vitin 2016-të në këtë rajon numri i vizitorëve qe raportuar se kishte qenë 67 mijë. Pra sipas AKZM numri i vizitorëve është dyfishuar për vetëm dy vite, gjithmonë nëse edhe shifrat e dy viteve të mëparshme kanë qenë të sakta…

Duke folur më tej në prezantimin e tij dhe ballafaqimin me studentët e shkollës verore, Besnik Hallaçi përmendi si metodologji informacionin e përcjellë nga infopoint-et, kapacitetet akomoduese dhe pikat doganore.

Në këtë pjesë shifrat e tij u vunë edhe më tej në diskutim pasi aktualisht në Luginën e Valbonës infopoint-i nuk është në punë. Nga parqet në Alpe, një strukturë e tillë funksionon vetëm në Theth. Kjo zonë e gjerë ende operon si park i hapur, që do të thotë se, për të hyrë në të, në asnjë sit të saj turistik, nuk ka tra, apo sistem pagese.

Pjesa më e madhe e bujtinave, përgjithësisht nuk mbajnë regjistra për vizitorët dhe disa prej tyre funksionojnë në mënyrë gjysmë-formale. Ndërkohë, jo të gjithë vizitorët udhëtojnë për në Alpe duke kaluar në pikat doganore. Shtetasit shqiptarë shpesh i vizitojnë  parqe të Alpeve edhe pa kaluar pikat-doganore. Kështu duke pasur parasysh këto detaje mund të themi se metodologjia e përllogaritjes së shifrave është tejet e diskutueshme.

Por pse kanë rëndësi shifrat?

Parku i Alpeve ka brenda tij territore nga 4 bashki dhe përfshin në të 12 zona administrative vendore (Bajram Curri; Bujan; Kelmend; Lekbibaj; Margegaj; Pult; Shalë; Shkrel; Shllak; Shosh; Temal; Tropojë).

Shpesh të cilësuara si disa nga zonat më të varfëra të Shqipërisë – sidomos zonat e izoluara gjeografike – popullsia e këtyre njësive administrative sipas “censusit” të vitit 2011 ka qenë 28 mijë banorë. Ka qenë sepse situata ka ndryshuar.

Njësitë  administrative Popullësia (banorë) Sipërfaqe (km²) Densiteti Censius 2011 (banorë/km²)
Bajram Curri 5340 3 1 749
Bujan 2550 110 23
Kelmend 3056 376 8
Lekbibaj 1207 175 7
Margegaj 2346 259 9
Pult 1529 132 12
Shalë 1804 219 8
Shkrel 3520 262 13
Shllak 671 63 11
Shosh 304 65 5
Temal 1562 113 14
Tropojë 4117 205 20
Totali 28006 2003  

Vazhdimisht “mungesa e fondeve” ka qenë justifikimi për autoritetet qëndrore dhe vendore për mungesën e investimeve dhe shërbimit të qytetarëve të këtyre zonave. Kushtet e vështira të jetesës ishin faktorët kyç që detyruan pjesën më të madhe të banorëve të shpërnguleshin, në fillim-vitet ’90, ‘2000 e më tej.

Por pavarësisht se nuk kanë patur përkrahjen e institucioneve, banorët ekzistues të Alpeve kanë mundur ta zhvillojnë vetë njfarë infrastrukture të turizmit duke investuar në banesat e tyre dhe duke i hapur shtëpitë për vizitorët. Ky ishte fillimi…

IMG_9648.JPGNë 10 vitet e fundit kjo frymë ka bërë që shumë familje t’i rikthehen këtyre zonave për të bërë të njëjtën gjë sikurse patriotët apo bashkë-fshatarët e tyre. Shumë shtëpi të vjetra u rindërtuan si bujtina, ndërsa shumë të tjera të reja zunë vend krah tyre duke u kthyer në hotele.

Situata aktuale tashmë është ndryshe. Në Alpe tashmë është tejkaluar koha e mungesës së shërbimeve ndaj turistëve. Tashmë ka plot mundësi akomodimi.

72 bujtina janë sot vetëm në Theth me afërsisht 1000 shtretër. Kjo gjë ka bërë që, sipas institucioneve, numri mesatar ditor i vizitorëve të arrijë në 300-500 njerëz dhe gjatë fundjavave korrik-gusht, Thethi të presë edhe 1000 vizitorë në ditë (burimi AdZM Shkodër 2017; Gazeta Vija Nr.13, Botim i organizatës GO2).

Pikërisht duke hulumtuar në terren zhvillimin e zonave dhe duke studjuar ndryshimet që ndodhin herë pas here në to, arrihet në të dhëna që më pas mundet të jenë bazë për politikat zhvilluese. Diçka të tillë kreu Fondi Shqiptar i Zhvillimit, duke hartuar Planin Kombëtar Sektorial të Alpeve (2017-2031).

Në këtë plan sektorial Fondi ka mundur të përllogarisë edhe “nivelin optimal të akomodimit” duke shpërndarë pak-a-shumë edhe fluksin e turistëve në 22 lokalitete. Kështu në parkun më të madh të vendit, këto 22 destinacione do të kenë afërsisht 10550-11650 shtretër.

Tabela 1 – Burimi: Gazeta Vija referuar Planit Sektorial të Zhvillimit, Nr.12, Botim i organizatës GO2.

Lokalitetet Niveli optimal i akomodimit 
Theth 1500-1550
Valbonë 1600-1650
Vukël-Nikç 500-550
Çerem 150-200
Rragam 150-200
Sulbicë 150-200
Grykëderdhja e Shalës 200-250
Dushaj 100-150
Lekbibaj 250-300
Curraj i Epërm 250-300
Tropojë e Vjetër 650-700
Lepushë 550-600
Reç 200-250
Bogë 450-500
Lugina e Kirit 150-200
Ndërlysaj 150-200
Koman 200-250
Koplik i Sipërm 600-650
Bajram Curri 500-550
Vermosh 950-1000
Tamarë-Selcë 600-650
Razëm 700-750
TOTALI I ALPEVE 10550-11650

Ja se përse kanë rëndësi shifrat, ato mundësojnë kuptimin e trendit të zhvillimit të një zone apo vendi të caktuar, dhe falë tyre duke u bazuar në to si të dhëna, mundet që të parashikohet më pas politika e duhur që mund ta drejtojë këtë zhvillim në drejtimin e duhur, drejtim i cili mundet të përkthehet në prosperitet për të gjithë.

Vizitorët, banorët dhe sidomos biznesmenët që kanë investuar në Alpe, duhet ta kuptojnë se nëse të dhënat që ata përcjellin janë të sakta, edhe zhvillimi që ata presin do të jetë gjithashtu “i saktë” për ta.

Por si mund të përftohen të dhëna të sakta për turizmin?

Të dhënat në ekonomi përgjithësisht përftohen falë kontrolleve që autoritetet fiskale kryejnë në terren, studimeve dhe sidomos nga bashkëpunimi me bizneset.

Pikërisht “bashkëpunimi” ka qenë i vështirë për zonën e Alpeve, pasi qytetarët që kanë zhvilluar turizmin atje kanë qenë të vetëm në iniciativat e tyre dhe sot ndihen të cunguar kur Shteti u aplikon taksa dhe shpesh i gjobit për kundravajtje fiskale.

Bizneset familjare të zonës së Alpeve janë ngritur kryesisht duke u përballur – në mos me problemet ekonomike – me probleme të infrastrukturës, probleme të pronësisë por edhe të zhvillimit (për një kohë të gjatë ka pasur mungesë të planeve rregulluese nga autoritetet lokale). Zona të thella ende sot janë pa rrugë, pa ujë të pijshëm, pa furnizim të rregullt me energji elektrike dhe pa mbulim me valë të komunikacionit.

Megjithatë bujtina të ndryshme kanë mundur të tërheqin vizitorë falë zotimit të vetë banorëve për t’i përballuar të gjitha këto mangësi me investime personale. Sistemim rruge. Shtrim tubacioni uji. Gjeneratorë. Lidhje me internet satelitor.

EGI_5.JPGTë gjitha janë kosto, por s’janë marrë ndonjëherë parasysh nga politikat fiskale që zbatohen duke mos-favorizuar aspak formalizimin e bizneseve në zonë, por përkundrazi aktivitetin informal. Një aktivitet informal, s’i raporton asnjë instance, përkundrazi i shmang ato.

Prandaj nëse presim të dhëna të sakta për turizmin, në mënyrë që të ideohet më pas një plan-zhvillues i saktë, mund të themi se më parë duhet të presim formalizimin e bizneseve që veprojnë në këtë sektor dhe sidomos në zona me vështirësi ekonomike sikurse Alpet, që duhet të jenë me prioritet për pushtetet lokale dhe qëndrore.

Si mund të formalizohen bizneset në Alpe?

Ka shumë mënyra. Si fillim duhet që të nxitet fryma e duhur që e nxit këtë proces.

Një frymë e tillë konsiderohet aplikimi i një pakete taksash “miqësore” përmes një politike të butë fiskale. Formalizimi i bizneseve më së shumti familjare mund të vijë vetëm kur ky lloj biznesi të favorizohet kundrejt bizneseve të mëdha që shfaqen në të njëjtin sektor, në rastin konkret po flasim për turizmin dhe veçanërisht Alpet.

Aktualisht Qeveritë e ndryshme kanë treguar se në sektorin e turizmit po favorizojnë më shumë investimet e mëdha, duke krijuar nisma ligjore që i përjashtojnë nga taksat për vite të tëra. Ndërtimi i hoteleve me “5 yje” tashmë po konsiderohen “investime strategjike”. Atyre po u mundësohet përjashtim nga taksat dhe shërbim i të gjithë infrastrukturës nga ana e shtetit, ndërkohë për bizneset familjare, sidomos të Alpeve, sikurse e thamë më lart, s’ka ndodhur dhe s’po ndodh aspak kështu.

Pse mos të jenë të gjithë Alpet zonë e taksës zero? (Sigurisht duke ndaluar më parë investimet dhe ndërtimet e mëdha, tipit resorte, apo hotele shumëkatëshe që nxisin më së shumti turizmin aspak autentik dhe në vetëm një zonë se sa zhvillimin e gjithanshëm të krejt rajonit).

Bizneset në Alpe mund të formalizohen fare lehtë duke u zgjidhur fillimisht problemi i pronësisë. Në këtë rajon, pjesa më e madhe e banorëve nuk kanë çertifikata të pronësisë dhe kjo ia bën atyre të pamundur shfrytëzimin e kapitalit si agregat për të përfituar kredi, kjo në mënyrë që të zgjerojnë investimin e tyre. Nga ana tjetër procesi i legalizimit nuk ka ecur sipas pritshmërive fillestare. Kjo zonë nuk ka patur aspak prioritet sikurse, fjala vjen, në zona informale në qytete.

IMG_9710.JPGPo kështu formalizimi mund të arrihet falë aplikimit të subvencioneve. Për shembull ata që kanë investuar në shtëpitë e tyre, shteti mund t’iu subvencionojë koston e rindërtimit. Subvencionimi i shtretërve si njësi akomoduese është gjithashtu një mënyrë e mirë që mund t’i shtyjë pronarët e bujtinave të mbajnë rregjistra dhe të raportojnë çdo vizitor që pushon në ambientin e tij.

Nëse këto çështje zgjidhen ose së paku merren në konsideratë dhe aplikohen për t’u zgjidhur, atëherë në Alpe mund të mbizotërojë klima e duhur për të bërë biznes dhe në këtë mënyrë mundet të përftohen edhe të dhëna më të sakta, edhe plane-zhvillimi më të drejta e optimale për zonën.

Vetëm kështu më pas do të mund të kemi të dhëna të sakta edhe për vizitorët… vetë “bizneset” mund t’i numërojnë dhe raportojnë vizitorët në ambientet e tyre.

Grezda sërish jo-titullar, a ishte transferimi te Rangers zgjedhje e mirë?!

Ishte titullar me Shqipërinë ndaj Izraelit dhe luajti gjithë ndeshjen, por sërish Eros Grezda e ka nisur nga stoli sfidën kundër Hamiltonit këtë fundjavë. Steven Gerrard i kishte thënë se nëse do të shfaqte shenja pozitive të gjendjes fizike, ai do t’i jepte besim. Por ja që nuk ndodhi kështu!

Ndaj Hamiltonit të dielën, u desht të pritej 82 minuta lojë dhe që Rangers të barazoheshin (1-1), që Grezda të hidhej në fushë. Sfida u mbyll me (1-4) fitoren e bluve të Glasgow-t, që shijuan transfertën e parë me 3 pikë për këtë sezon, por gjendja është aspak pozitive për Grezdën. Një tjetër ndeshje me fare pak mundësi për djaloshin 23-vjeçar, i cili duket se nuk po gëzon shumë besim nga Gerrard.

I afruar nga Rangersat vetëm në fund të merkatos (31 gusht) “Blutë e Glasgow”-t u lakuan gjerësisht si skuadër goxha premtuese për Grezdën, për faktin se konsiderohen klub me histori të madhe dhe aktualisht drejtohen nga një emër gjithashtu i lavdishëm sikurse Steven Gerrard (ish-kapiten i Liverpoolit). Por dy muaj më vonë ai numëron vetëm 66 minuta lojë dhe shumë pak mundësi të dhëna nga 38-vjeçari.

Për çfarë nuk aktivizohet Grezda? Gjakovari u transferua në Glasgow duke qenë i lënduar në kyçin e këmbës, lëndim ky i pësuar në muajin korrik kur lunate me Osijekun në Kroaci. Gerrard pati thënë pas transferimit se “e vlerësonte Grezdën dhe se do t’i jepte atij kohë për t’u riaftësuar fizikisht”.

gerrard-rangers.jpg

Çfarë ndodhi? Grezda është riaftësuar nga lëndimi që prej 13 shtatorit dhe deri më tani rezulton të ketë luajtur më shumë me Shqipërinë se sa me skuadrën e Gerrardit. 135 minuta me kuqezinjtë, vetëm 66 minuta me blutë! Ndeshja e 30 shtatorit kundër Livingstonit, ishte e pashpjegueshme për mos-akitivizimin e Grezdës. Blutë qenë në dizavantazh (1-0), Gerrard kreu vetëm dy zëvendësime, preferoi 18-vjecarin Middleton dhe 21-vjecarin Kent. Gjakovarin s’e lëvizi nga stoli dhe Rangers humbën!

grezda-rangers1Mundësia! Pas këtij aktivizimi prej 13 minutash kundër Hamiltonit, Grezda ka mundësi të debutojë në Europa League kundër Spartakut të Moskës dhe po kështu në Kupën e Ligës kundër Aberdeen-it. Pikërisht ndaj këtyre të fundit në gjysmë-finale, Rangersat do jenë pa dy sulmuesit Morelos dhe Lafferty.

Opinioni im: Fundi i këtij muaji është mundësia e fundit për të parë qartë nëse Gerrard ka vërtetë konsiderata për Grezdën apo ai do të cilësohet si Sadiq, jashtë planeve! Ndërkohë, fatmirësisht për talentin kuqezi, tifozët duke replikuar në “Twitter”-in zyrtar të skuadrës janë pranë tij, pasi kanë kërkuar hapur që gjakovarit t’i jepet më tepër mundësi. Nëse gjërat nuk ndryshojnë edhe javën tjetër, atëherë vlen të thuhet se lëvizja për te Rangers nuk ishte zgjedhje e mirë për Grezdën!

Statistika, që Steven Gerrard dhe sidomos analistët skocezë duhet t’i kenë parasysh:
1-Futbolli kroat vlerësohet më lart se ai skocez! Ranglista e UEFA-s e rendit kroacinë në vendin e 16-të, ndërsa futbolli skocez renditet në vendin e 20 pas çekëve, qipriotëve, dhe serbëve.*

2-Me Osijekun Grezda zhvilloi sezonin e shkuar 37 ndeshje, ku shënoi 8 gola dhe 3 asiste. Totali i tre viteve të fundit në Kroaci (ku ka luajtur edhe për Lokomotivën e Zagrebit) bën fjalë për 109 ndeshje 23 gola, 12 asiste.


*Shkak performancat e dobëta të skocezëve në Evropë vitet e fundit!

Debati Braçe-Ahmetaj për formalizimin në futboll si “tenxhere me presion” për FSHF-ën

E enjtja parlamentare e kësaj jave ishte ndryshe nga javët e tjera. Krahas diskutimeve të shumta që u mbajtën me mungesë të opozitës, për një çështje në veçanti, opozitën e bëri vetë maxhoranca. Kjo çështje kishte të bënte me sportin dhe specifikisht “ligjshmërinë fiskale” në botën e futbollit.

Kryetari i Komisionit të Ekonomisë dhe Financave, Erion Braçe kishte thirrur në interpelancë Ministrin e Ekonomisë Arben Ahmetaj, por ndërsa ky i fundit e përqendronte diskutimin te klubet, Braçe këmbëngulte te institucioni kryesor përgjegjës i futbollit në vend Federata Shqiptare e Futbollit (FSHF).

Ahmetaj, në mungesë totale të etikës, paraqiti në Parlament raste të evazionit fiskal ku emra të njohur të futbollit shqiptar nuk kishin të deklaruara pagat reale që ata përfitonin. Për këtë gjendje, me dashakeqësi të plotë Ministri nuk ia hidhte fajin Presidentëve të Klubeve, por lojtarëve apo trajnerëve që ai përmendte. Pra sipas Ministrit shmangien e bëjnë punëmarrësit dhe jo punëdhënësit! Sipas kësaj logjike të Ahmetajt, ish-kolegu i tij Alfred Peza do të ishte fajtor për mos-deklarim të pagës reale në kohën kur ai ushtronte profesionin e gazetarit… gjë që nuk rezultoi të ishte kështu.

Por le të ngelemi te Braçe…

Kryetari i Komisionit të Ekonomisë tha plot të vërteta! Federata Shqiptare e Futbollit nuk është transparente për sa i përket detyrimeve fiskale që lindin nga marrëdhëniet e saja ekonomike. Rasti i tatimit mbi të ardhurat nga të drejtat televizive, apo të ardhurat në burim – që nuk dihet se sa është – mbetet hije e rëndë për FSHF-ën. Po kështu mjegulla e deklarimit të pagave dhe honorareve brenda këtij institucioni mbetet njollë që nuk lahet lehtë. Por gjithashtu e vërtetë është se  Braçe ka një lidhje të fortë “tifozerie” me Partizanin, ndërsa ish-Kryeministri Bashkim Fino, ishte kandidat i dalë nga kjo maxhorancë për të fituar postin e kreut të Federatës së Futbollit.

Ndaj këtyre diskutimeve, FSHF reagoi pasditen e së enjtes duke deklaruar se “gjuha ofenduse dhe kërcënuese në Parlament fsheh në subkoshiencën e një segmenti të caktuar të politikës ëndrrën e vjetër për të pushtuar me dhunë FSHF-në” po kështu në këtë reagim thuhej se “politika po baltoste imazhin e FSHF-ës” dhe se gjithçka do t’i “përcillet FIFA-s dhe UEFA-s”. Nga kjo deklaratë u nënkuptua qartë se Federata mbetet nën ombrellën e këtyre instancave ndërkombëtare sa herë që kërkohet transparencë apo kontroll i qarkullimit të parasë në këtë institucion.

Interpelanca-Ahmetaj-Braçe.jpgReagimi me vetëm katër paragrafe i FSHF-ës dhe mos-dhënia përgjigjie prej 8 muajsh ndaj Kryetarit të Komisionit të Ekonomisë dhe Financave thjesht sa shton pikëpyetjet rreth kësaj teme: Pse në FSHF kanë frikë nga transparenca?!

Nga ana tjetër, fakti se nuk merr përgjigjie për çështjet e kërkuara prej më shumë se 8 muajsh ngre një pyetje tjetër: Edhe sa do të presë Kryetari i Komisionit të Ekonomisë dhe Financave që të kërkojë nisjen e një hetimi tatimor për FSHF-ën?! 

Gjasat janë që e gjitha të jetë thjesht një formë presioni e radhës për “pazare nën tavolinë”, shtypi sportiv s’e ka cekur hiç këtë temë ndërsa rastet e hulumtimeve gazetareske janë me gishta.

Por sidoqofte, vlen për t’u thënë se çështjet e ngritura nga Braçe mbeten serioze!

Krahasimi me qytetarëy që ai bëri në Parlament, sado populist të duket, është i drejtë. Çdo qytetar i këtij vendi përballet sot me një formë të caktuar të autoritetit fiskal, ndërkohë që FSHF-ja apo dhe klubet e futbollit gëzojnë “paprekshmërinë” dhe kanë luksin të mos u përgjigjen Ministrave, apo dhe Kuvendit.

Sporti shqiptar po vuan prej kohësh nga ndëshkime për substanca të palejuara, trukime ndeshjesh apo dhe dhunë në stadiume. Akuzat për evazion fiskal dhe mungesë transparence janë thjesht kapaku në një tenxhere me presion, që politika dhe FSHF kërkojnë ta mbajnë vazhdimisht pa-shpërthyer!

“Alpet si Fierza?!” Do të duhen 100 hidrocentrale!

Pas tre vitesh protesta kombëtare e ndërkombëtare, qytetarët kanë tashmë me zë dhe figurë edhe pozicionin e ish-Kryeministrit në lidhje me hidrocentralet në Valbonë. Në emisionin “360 gradë” të Artur Zhejit (4 tetor) ish-Kryeministri i justifikoi lejet koncesionare për hidrocentrale (HEC) të dhëna gjatë qeverisjes së tij me arsyetimin se “taksapaguesit shqiptar nuk ngarkoheshin në asnjë qindarkë të tyren në këto projekte”. Nga ana tjetër, për rastin e HEC-eve në Valbonë ai përgjithësoi duke theksuar se “kapaciteti energjitik i lumenjve të Alpeve është i barabartë me Fierzën”. Ish-Kryeministri tha për këtë pjesë se “nuk merrte përsipër t’i privonte shqiptarët nga gjithë kjo energji” prandaj dhe kishte qenë dakord me projektet.

Mënyra se si e shtron ish-Kryeministri këtë çështje është naive dhe tërësisht manipuluese, sepse e gjithë zona e Alpeve klasifikohet si e rëndësisë së veçantë për sa i përket resurseve natyrore dhe turistike dhe në të nuk duhej lejuar ndërhyrja në mënyrë kategorike. Zona si Parku i Valbonës apo ai i Thethit aktualisht mbrohen me ligj si parqe kombëtare. Ndërkohë në fund të vitit 2017 është ideuar edhe “Plani Kombëtar Sektorial i Turizmit” që e kthen këtë rajon në një park të madh (Parku Kombëtar i Alpeve me sipërfaqe 86 mijë hektarë) çka nënkupton se plani afatgjat i kësaj zone është me fokus te turizmi dhe jo te industria energjitike.

Le t’i shkojmë për logjikë fjalëve të ish-Kryeministrit. Sa është kapaciteti energjitik i Fierzës?! Sipas Korporatës Elektroenergjitike Shqiptare, kapaciteti i instaluar i HEC-Fierzë është 500MW. Pra Alpet sipas ish-Kryeministrit kanë kapacitet energjitik 500MW! Por Fierza për të pasur këtë kapacitet ka një digë 136 metërshe dhe një liqen të tërë me ujë mbi të. Alpet jo! Kështuqë, si logjikë, do të duhen shumë HEC-e në mënyrë që të arrihet ky shfrytëzim. Nëse bëjmë disa llogaritje hamendësuese mundet ta nxjerrim se sa. Meqenëse natyra hidrike e Alpeve është afërsisht e ngjashme, le t’i referohemi projektit fillestar të propozuar me 12 HEC-e në Luginën e Valbonës ku kapaciteti do të ishte 51MW, kjo për të kuptuar “intensitetin” e HEC-eve që nevojitet për shfrytëzimin e lumejve të Alpeve. Në “Raportin e vlerësimit të ndikimit në mjedis” që i bashkëngjitej projektit të ideuar pretendohej se Valbona “mund të japë rreth 60MW fuqi të instaluar” (fq.74). Kështu nëse i qëndrojmë linjës logjike… nëse për 60MW në Valbonë mendohej të ndërtoheshin 12 HEC-e me kapacitete mesatarisht të vogla, për 500MW në tërë Alpet do të duhen së paku 100! Pra një masakër!

Sipas idesë së “shfrytëzimit energjitik” të ish-Kryeministrit, e gjithë zona e Alpeve mund të kthehet në kantier ndërtimi dhe gjasat janë të ndodhë nëse çështja e HEC-eve në parqet kombëtare të kalojë në heshtje sepse kjo ideja e “shfrytëzimit energjitik” nuk ka ndryshuar as te Kryeministri aktual.

Plani Kombëtar Sektorial i Turizmit që e kthen zonën e Alpeve në një Park Kombëtar të stërmadh nuk është miratuar, çka nxit dyshimin se kjo bëhet qëllimisht që projekte hidroenergjitike si për shembull HEC-et në Valbonë, Shalë, apo Kir të ideohen, miratohen dhe lejohen për t’u ndërtuar në të ardhmen duke vënë seriozisht në mëdyshje prioritetin ekonimik të zhvillimit të zonës: turizëm apo energjitikë?!

Edhe pse ka pasur deklarata nga Kryeministri aktual se në Valbonë nuk do të ketë më HEC-e të tjera, përveç atyre që janë në ndërtim, ende nuk ka diçka të shkruar rreth një ndalimi, apo anulimi kontrate/koncesioni në këtë zonë.

Për ta kuptuar më drejt se gjërat nuk kanë ndryshuar, pavarësisht qeverive të ndryshme: Deri në janar 2018, 109 hidrocentrale ishin në fazën e ndërtimit, ndërsa 284 të tjerë nuk kanë nisur ende të ndërtohen. Së bashku me 147 të cilët janë në fazën e prodhimit, totali i HEC-eve me koncesion është 540 vetëm për periudhën 2003-2018.


Sqarim!
Nuk kam asgjë kundër ndërtimeve të hidrocentraleve si mënyrë për të zhvilluar një sektor jetik për ekonominë sikurse është energjitika. Të ndërtohen! Por jo në parqet kombëtare! Ndërtimet në zona të mbrojtura janë kërcënim për trashëgiminë natyrore të këtij vendi!

Shtegtim në Sotirë, drejt ujëvarës më të bukur në Shqipëri

Ujëvarat janë skulpturat më të bukura të natyrës dhe Shqipëria fatmirësisht ka plot të tilla. Nëse s’i keni vizituar – apo s’i njihni ende – mund t’ju përmend disa. Ujëvara e Grunasit (Theth), Bogovës (Skrapar), Vinjës dhe Peshturës (Kurvelesh), Valbonës (Valbonë), Shëngjinit (Tiranë), Selcës (Malësi e Madhe); Belës (Kukës) ujëvarat e kanioneve të Osumit (Skrapar) e plot të tjera në zona të thella të vendit. Disa prej tyre kam mundur t’i shoh nga afër dhe mund t’ju them se si “Ujëvara e Sotirës” nuk kam parë gjëkundi. Prandaj duhet ta vizitoni me patjetër!

E pagëzuar si “Niagara e Shqipërisë” për nga rrëkeja e stërmadhe e ujit që formon në dy burime fare pranë, kjo ujëvarë gjendet 19.4 kilometra në jug të qytetit të Gramshit dhe është një nga më fantastiket. Emri i kësaj perle të natyrës vjen nga fshati Sotirë, që ndodhet 5 kilometra pranë. Burimi është prej ujërave nëntokësorë të malit të Tomorrit që shtrihet rreth 6 kilometra më tutje në jug.

Por, për të vajtur te “Ujëvara e Sotirës” nuk është dhe aq rrugë e lehtë. Në total duhen rreth 4 orë. Dy orë rrugëtim prej 80 kilometrash (Tiranë-Elbasan-Gramsh) mund të bëhen lehtësisht me makina të çfarëdoshme. Rruga është e mirë! Por për 15 kilometrat për në fshatin Sotirë bën mirë të kesh makinë të lartë pasi nuk ka rrugë. Madje në një segment të duhet edhe të kalosh shtratin e një përroi që i bashkohet “Lumit Tomorrica”.

Nga Gramshi deri në fshat të duhet rreth 1 orë me makinë. Me të mbërritur në Sotirë pjesa tjetër për te Ujëvara bëhet vetëm me këmbë dhe zgjat rreth 1 orë me ecje normale.

Rrugës për në Sotirë, të bie në sy mundi i banorëve për t’i bërë ballë erozionit të tokës dhe po kështu kushteve të vështira ekonomike. Prej këtyre vështirësive pjesa më e madhe e tyre janë shpërngulur. Por pavarësisht kësaj, ata pak që vazhdojnë të jetojnë në ato anë janë punëtorë dhe miqësorë. Kultivojnë livando dhe sherebelë. S’të thonë kurrë “Kush je? Ç’do këtej?”, por gjithmonë të pyesin se “Si ju shkoi udhëtimi?”; “Si t’u duk ujëvara?”…

Në vizitën time të fundit në Sotirë më bëri përshtypje një çift nga Presheva. Ata kishin ardhur enkas për të parë ujëvarën, pas 500 kilometrash që andej. Ju siguroj se u larguan plot mbresa!

Pas 5 kilometrash ecie mes bokërimash dhe terreni tejet të rrëshqitshëm për shkak të përbërjes argjilore të tokës, fundi i shtegut të ngjit mbi një kodër të gjelbëruar mirë. Aty që aty mundet ta dëgjosh zhurmën e rrëkesë së ujëvarës. Pasi ke ngjitur kodrën e vogël, të shfaqet një lëndinë që përballë ka një masiv shkëmbor. Nga ky masiv rrjedhin fort dy rrëke të mëdha. Njëra në të majtë dhe një tjetër më në të djathtë. E para bie direkt nga kreshta e shkëmbit, ndërsa tjetra del nga një e çarë në mes të faqes.

Nga ajo kodër mund të zbritet lehtësisht poshtë përmes një shtegu tjetër dhe pjesa që mbetet është thjesht zhytja në mbresa e syrit të lirë. Dielli është çelësi i kësaj zhytjeje në mbresa. Bëni të pamundur ta vizitoni ujëvarën përpara pasdites, sepse me të kapërcyer dielli përtej masivit shkëmbor, ai miksi magjik i ngjyrave nga blu në të gjelbër errësohet dhe uji i ftohtë të nxit mërdhi.

Eshtë interesante sepse me sa më thanë, banorët ujëvarën që del nga faqja e shkëmbit e quanin edhe si “Burimi i Kuçedrës”. Arsyeja?! Shpesh uji që rrjedh që andej pakësohet apo shtohet papritur, çka ka nxitur folkun mitik ta shpjegojë me një kafshë të përbindëshme që mund të jetojë brenda në shkëmb.

Ujëvara e Sotirës është perfekt edhe për “camping”. Lëndina që ju fola pak më sipër, është mjaftueshëm e hapur sa për t’u vendosur në të shumë çadra. Prej lëndinës mund ta soditësh ujëvarën për shtatë palë qejfe.

Kështu me pamjet dhe me këtë shkrim modest, për ju që keni qejf natyrën dhe sidomos ujëvarat, jua këshilloj si të detyrueshme vizitën e kësaj perle të shpallur prej vitesh si monument natyre.